stoik1
26.05.06, 23:57
UCHRONIMY DZIEDZICTWO
28 listopada 2005 r. zawarte zostało porozumienie w sprawie projektu pod
nazwą „Ochrona i konserwacja cieszyńskiego dziedzictwa piśmienniczego”.
Podpisali je przyszli beneficjenci: Książnica Cieszyńska, Konwent Zakonu
Bonifratrów, parafia ewangelicko-augsburska, Muzeum Śląska Cieszyńskiego oraz
Oddział Archiwum Państwowego. W celu pozyskania niezbędnych funduszy
uczestnicy porozumienia postanowili wystąpić o współfinansowanie ze środków
Mechanizmu Finansowego Europejskiego Obszaru Gospodarczego.
Za drugim podejściem projekt został zaklepany do realizacji. Stało się to
możliwe dzięki wysokiej ocenie, jaką uzyskał w Ministerstwie Kultury.
Ostatnie słowo należy wprawdzie do Brukseli, ale trzeba żywić nadzieję, że
nie zostanie tam utracony.
UNIKALNE ZBIORY
- Dlaczego nadolziańskie miasto postanowiło zabiegać o europejskie pieniądze
akurat na biblioteki ? – pytam dyrektora książnicy cieszyńskiej Krzysztofa
Szelonga.
- Bo Cieszyn jest jedynym, chciałbym to podkreślić, jedynym górnośląskim
miastem, w którym niemal w całości przetrwały gromadzone od stuleci zasoby
archiwalne, a także kolekcje biblioteczne. Łącznie obejmują one około
dziewięciuset metrów bieżących akt archiwalnych, osiemnaście tysięcy
jednostek inwentarzowych rękopisów bibliotecznych, dwadzieścia cztery
tysiące wolumin ów starych druków oraz sto pięćdziesiąt tysięcy woluminów
druków dziewiętnasto- i dwudziestowiecznych. Są to zarówno archiwalia,
rękopisy i druki powstałe w regionie, jak i piśmiennictwo, które począwszy od
średniowiecza docierało na Śląsk Cieszyński z obszaru całej Europy,
inspirując rozwój kultury regionalnej i kształtując jej specyfikę.
Większość kolekcji bibliotecznych znajduje się obecnie w strukturze Książnicy
Cieszyńskiej, większość z kolei zespołów archiwalnych wchodzi w skład
cieszyńskiego Oddziału Archiwum Państwowego w Katowicach. Pozostałe są
własnością instytucji, przy których zostały niegdyś stworzone: Biblioteka im.
Tschammera oraz Archiwum Kościoła Jezusowego przy parafii ewangelicko-
augsburskiej, Biblioteka Dekanalna przy parafii św. Marii Magdaleny ( obecnie
jako depozyt w Książnicy Cieszyńskiej ), Biblioteka oo. Bonifratrów –
Zgromadzenia Braci Miłosiernych, a znaczna część księgozbioru dawnego Muzeum
Miejskiego – Muzeum Śląska Cieszyńskiego.
REALNE ZAGROŻENIE
Jedynie w przypadku Książnicy i Archiwum można mówić o istnieniu
instytucjonalnych, organizacyjnych i technicznych rozwiązań w sferze ochrony,
konserwacji, opracowywania i udostępniania zbiorów. Zbiory przechowywane w
pozostałych placówkach, pozbawione właściwej ochrony, są silnie zabrudzone, w
znacznej części osłabione różnego typu uszkodzeniami fizyko-chemicznymi i
niemal w całości zainfekowane przez mikroorganizmy. Może to rychło
doprowadzić do całkowitego zniszczenia tego cennego dziedzictwa kultury.
Także poziom ewidencji i opracowania zbiorów, warunkujący ich bezpieczeństwo
oraz możliwość udostępniania i wykorzystania, w większości placówek daleko
odbiegają od wymagań określonych obowiązującymi przepisami. Istniejąca
dokumentacja inwentarzowa i katalogowa jest niekompletna, nie odpowiada
współczesnym normom i zawiera liczne błędy. Prace nad jej uzupełnieniem,
unowocześnieniem i upowszechnieniem za pośrednictwem Internetu trwają tylko w
Archiwum , Książnicy i – na ograniczoną skalę – w bibliotece im. Tschammera.
Tylko Książnica, Archiwum oraz biblioteka Tschammera udostępniają też zbiory
wszystkim zainteresowanym, prowadząc własne czytelnie. Dostęp do zbiorów w
pozostałych placówkach jest ograniczony, wymaga każdorazowo indywidualnych
uzgodnień.
BĘDZIE LEPIEJ
Czego można się po wdrożeniu projektu spodziewać?
Skatalogowane i zinwentaryzowane zostaną stare druki oraz część kolekcji
rękopisów i druków XIX- i XX-wiecznych pochodzących z księgozbiorów
historycznych; łącznie ok. 15.000 jednostek starych druków, 3600 jednostek
druków XIX- i XX-wiecznych oraz 1000 jednostek rękopisów. Oczyszczeniu i
dezynfekcji poddana zostanie całość zbiorów znajdujących się w Archiwum,
Muzeum, przyszłym Muzeum Protestantyzmu i w Bibliotece oo. Bonifratrów (
43.000 woluminów i 900 mb. akt archiwalnych ), a także znaczna część zbiorów
Książnicy Cieszyńskiej ( 13.000 woluminów ).
Przewidziano także digitalizację znacznej części zbiorów, czyli nadanie
drukom i rękopisom formy elektronicznej. Stworzy to możliwość upowszechniania
bibliotecznego zasobu za pośrednictwem Internetu. Ma to szczególne znaczenie
dla obiektów najcenniejszych, jak również najczęściej udostępnianych, a
wykonanych na tzw. kwaśnym papierze czasopism, cieszących się ogromnym
zainteresowaniem czytelników. Łącznie przewidziano do digitalizacji ok.
580.000 stron, przede wszystkim rękopisów oraz dawnej prasy cieszyńskiej.
Projekt „Ochrona i konserwacja cieszyńskiego dziedzictwa piśmienniczego”
będzie realizowany w latach 2006-2009.
(d)
GZC nr 21/2006
