Ateny i Lesvos 2008- małe opowieści

[tomaszkozlowski1]

Z Grecji wróciłem już trzy tygodnie temu. Czas szybko biegnie, wiele
zajęć, wiele obowiązków. Rozpocząłem jednak spisywanie wrażeń z tego
wspaniałego czasu. Sukcesywnie będę się nimi z Wami dzielił. Powoli,
grafik na listopad niestety bardzo napięty. Może to jednak
lepiej?... Smakować raz jeszcze tamtych dni bez pośpiechu, jak
wina...Niech listopadową słotę rozprasza grecka muzyka a ja niech
powrócę!
Zapraszam Was w tę podróż.

Podróż na Lesvos

[tomaszkozlowski1]

Końcówka września. Warszawa. Noc. Taksówkarz gubi się w gęstej mgle.
Terminal Etiuda? Gdzieś tu była droga…Na lotnisku wyczekiwanie.
Wszyscy mają nadzieję, że mimo mgły samolot wystartuje bez
opóźnienia. Znajomi lecą na rok na stypendium do epirockiego miasta
Janena. Grupa obok wyrusza w rejs po Morzu Egejskim. Moim celem jest
wyspa zwana Szmaragdową. Wyspa na skrzyżowaniu szlaków z Azji
Mniejszej, Morza Egejskiego i Grecji kontynentalnej. Miejsce
narodzin wielu wybitnych postaci- Safony, poety Alkajosa, słynnego
przyrodnika starożytności- Teofrasta, śpiewaka Ariona...I
nowożytnych- poety-noblisty Odiseasa Elitisa czy pisarzy, którzy tak
pięknie pisali o swej małej ojczyźnie- Stratisa Mirivilisa czy
Arjirisa Eftaliotisa. Wyspa dwóch światów- zielonych lasów i gajów
oliwnych wschodu oraz księżycowych wulkanicznych krajobrazów zachodu.
Lesbos, dziś wymawiana jako Lesvos. Przez Greków częściej zwana tak
jak jej piękna stolica- Mitilini.

Nad Helladą chmury. Sprawdza się jednak fenomen Aten- miasta, w
którym ze względu na położenie w kotlinie i układ wiatrów- bardzo
rzadko chmurzy się i pada dłużej niż przez kilka godzin. Tuż przed
grecką stolicą chmury rozstępują się jak zaczarowane. Pode mną jak
na dłoni wielkie białe miasto. Maleńki Akropol, zielone plamy
Likavitosu i Filopapu. Morze z tysiącami białych grzywek. Grecy zwą
je „provatakia”. „Owieczki”.

Na ateńskim lotnisku spędzam kilka godzin w oczekiwaniu na samolot
na wyspę. Świat jest naprawdę mały- spotykam koleżankę z liceum,
która właśnie wraca z egejskiego rejsu. Kobieta sprzątająca stoliki
w jednym z barów, bez wahania zrzuca okruchy na ziemię. Niepozorne
pomarańcze po opuszczeniu sokowirówki gaszą swą słodyczą poranne
zmęczenie. Z pokoju lotniskowych urzędników wydobywają się kłęby
papierosowego dymu. Jestem w Grecji.
W „Metropolis” wypatruję dvd „Nigdy w niedzielę” z niezapomnianą
rolą Meliny Merkuri. Kupuję bez chwili namysłu- a nuż wykupią do
czasu gdy będę wracał? Z megafonów wywoływane są nazwiska
spóźnialskich pasażerów do Kavali.

Lecący do Mitilini samolot „Aegean Air” jest niemal pełny. Starzec z
drewnianym kosturem, młode eleganckie Greczynki, starsza kobieta
wracająca od lekarza, studenci. Obok mnie sympatyczny Grek po
czterdziestce. Kontaktowy, zagaduje pierwszy. Zaczynamy rozmowę. Za
oknem jałowe góry Attyki, samolot kołuje na pas startowy. Żona
Dimitrisa pochodzi z Mitilini i właśnie przenoszą się na wyspę na
stałe. Prowadzą własny interes. Zmęczyły ich Ateny.
-„Mitilini to zupełnie inna jakość życia”- mówi. Pod nami zielona
Eubea, po kilku minutach spod skrzydła wyłania się tajemnicza
Skiros. Stukamy się szklaneczkami z wodą, które podaje stewardessa-
„stin ijja mas”, „na zdrowie” - uczę go po naszemu. ”Niech Twój
czas na Mitilini minie dobrze”. Życzenie tego dobrego człowieka
będzie moim dyskretnym przewodnikiem przez cały nadchodzący tydzień.
Mija pół godziny lotu a my już lądujemy. Samolot zniża się a ja po
lewej stronie jak na dłoni widzę górę Olimbos (tak, tak-Lesvos ma
swój własny Olimp), amfiteatralnie rozłożone nadmorskie miasteczko
Plomari, niemal zamkniętą zatokę Jera, zielone góry Kurteri i Amali.
Żywozielone sosny, równe rzędy gajów oliwnych. W dali czerwone dachy
miasta. Mitilini.

Urokliwe prowincjonalne lotnisko. Po wyjściu z samolotu pasażerowie
nonszalancko kroczą po płycie lotniska w stronę „terminalu”. Nikt
nie pilnuje równego rządku. Bagaże podjeżdżają pod drzwi budynku i
na naszych oczach wrzucane są na taśmę.

Taksówką razem ze mną zabierają się jeszcze dwie Greczynki, także
turystki. Po prawej stronie kilkukilometrowy rząd okazałych
tamaryszków a dalej bladobłękitne morze. Przeciwległy brzeg to już
Turcja. Dla Greków nieodżałowana, wspominana i wyśpiewywana do dziś,
utracona na zawsze kolebka ich helleńskiej cywilizacji- Mikra Asija.
Niegdyś dostępna, swoja. Nie bez przyczyny miasto Mitilini zwrócone
jest na wschód. Dziś to obcy brzeg prowokujący nostalgię. W 1922
roku od tego brzegu przypłynęły w milczeniu na Lesvos łodzie z
tysiącami greckich uchodźców, ocalałymi z wyganiania, pożogi i
rzezi nieszczęśliwej wojny, którą w imię Wielkiej Idei zjednoczenia
wypowiedziała sama Grecja, płacąc za zbyt ambitne i niemożliwe do
zrealizowania marzenie najwyższą cenę . Wyspa przyjęła wygnańców i
dziś wrośli już w tutejszą społeczność, wzbogacając ją o swoją
bogatą tradycję.

Miasto wita nas nadmorską dzielnicą Surada ze starymi eleganckimi
willami handlowych rodów. To jedno z najpiękniejszych miast Grecji,
z historyczną w zdecydowanej mierze zabudową i przepięknym kolistym
portem. Mój hotel- „Orfeas” stoi w starej dzielnicy Kioski, pod
średniowieczną twierdzą. To neoklasycystyczna willa, hotel jest
jednak niedrogi. Pokój rezerwowałem tylko telefonicznie, przy
wejściu chcę uiścić opłatę za cały pobyt. „Nie spiesz się, przecież
będziesz tu cały tydzień! Zapłacisz przed wyjazdem”- oznajmia z
zaufaniem miły Grek i szybko prowadzi mnie do pokoju. W szalonym
świecie liczb i numerów ten hotel zdaje się być oazą wytchnienia-
pokoje nie mają tu numerów lecz noszą nazwy …kwiatów! Ich malowidła
zdobią każde drzwi. Cyklamen, Narcyz, Lilia, Hibiskus…Mój to biała i
wonna Gardenia. Przez stare urokliwe okiennice sączą się promienie
popołudniowego słońca. Zmęczony zasypiam.

***

Wieczór. Rozświetlony port. W nadbrzeżnych knajpkach tłumy delektują
się frappe, grają w tavli i oglądają mecz. To już jesień. W południe
słońce grzeje lecz wieczorny wiatr przynosi chłód. Pyszna gorąca
zupa rybna w historycznej (i taniej!) restauracji „Averof” (działa
od 1925 r.) dodaje sił. Rozpoczynam planowanie kolejnych dni.
Mitilini. To piękne gdy wielkie marzenia się spełniają.

[tomaszkozlowski1]

miało być "ocalałymi z wygnania" (a nie wyganiania..)

Tomku! chyba polubie polski listopad...

[hania_404]

... skoro ma nam przynieść więcej takich opowieści... dzieki

odplynalem :)

[acek2004]

wiecej poporsze

a

[klaryma]

niecierpliwie czekam na ciag dalszy!

[gacek95]

Tomku, zasięgnij języka w kręgach licealnych co łyknąc, żeby byc bardziej
wydolnym, nie tracic czasu na sen i tym podobne bzdety a zyskane godziny
przeznacz na dalszy ciąg tej fantastycznie zapowiadającej się relacji a jak
skończysz i dalej będziesz na "chodzie" to opisz jeszcze jakieś fajne przygody.

[barbelek]

Z racji zawodu- nie za bardzo pochwalam te specjały do łyknięcia, ale z drugiej
strony.... jeżeli ma to służyć poprawie nastrojów stęsknionym za słońcem i
Grecją to Tomku- lej w siebie i pisz.

[tomaszkozlowski1]

Kochani, dziękuję za te pochwały ale nie mogę obiecać, że następne
fragmenty będą Wam się podobały. Wrażenia mam wspaniałe ale z
opisami tak to bywa, że raz się lepiej udają a raz mniej. Czasem
brak jakiegoś centralnego motywu, zdarzenia, postaci..I wtedy jakoś
mniej się klei opowieść.
Do opisywania wrażeń potrzebuję dużej czystości myśli- dziękuję za
podpowiedzi )) ale najbardziej przydałyby się jakieś leniwe
wieczory na kontynuację...Będę w każdym razie poszukiwał takich
chwil, bo też mam ochotę na ciąg dalszy tej podróży

Mitilini-Port-Wieczór który zapamiętam na zawsze..

[tomaszkozlowski1]

Mieszkam blisko portu promowego. Późne popołudnie. Atmosfera
podróży. Przy nabrzeżu stoją dwa duże statki- „Lisos” wyrusza do
Pireusu, dość zabytkowy już „Samothraki”- do Kavali i Salonik.
Zgiełk. Spóźnialscy pasażerowie kupują jeszcze bilety w portowych
praktorija*. Dokoła słychać kroki i dudnienie walizek na kółkach.
Ciężarówka z długą przyczepą wjeżdża tyłem na statek. Krzywo.
Wyjeżdża z powrotem na brzeg, znów się cofa. Portowe pieski-
przybłędy krążą niespokojnie jakby podniecone sytuacją. Tylko trzech-
czterech dziadków zadumanych na portowych ławeczkach, patrzy na to
wszystko z wyczekiwaniem.

Do portowego nabrzeża przylega molo. Nasycony zapachem podróży,
wchodzę na nie z ciekawości. Na pierwszy rzut oka nic nie przyciąga
uwagi, ot, spacerowicze zmierzają ku maleńkiej latarence zamykającej
molo. Inni wracają. Skuszony prawdopodobnym pięknym widokiem na
miasto z końca molo, ruszam niespiesznie dalej.
Zaraz, zaraz… Przede mną dwóch w średnim wieku Greków w dresikach.
Ich krok jest zbyt szybki na spacer. Niedawno widziałem ich idących
w drugą stronę. Czyżby miejscowe Dulskie wysyłały swoich Felicjanów
zamiast na Kopiec Kościuszki, cztery razy po molo i z powrotem?-
myślę rozbawiony. Rozglądam się uważniej: całe molo maszeruje
sportowym krokiem! Wszystko staje się jasne. To prędzej tutejszy
kardiolog oprócz środka na nadciśnienie, przepisuje wieczorną
nadmorską marszrutę. Do latarni-i z powrotem do promów. Do latarni-
do promów. Do latarni…W tym rytmie poruszają się tu wszyscy! Zwykły
spacerowicz staje się zawalidrogą. Mężczyżni i kobiety, starsi i
młodsi. Grupy znajomych- parees, i małżeństwa. Wszyscy w zdrowym
marszu. Dziadkowie- widocznie nowicjusze- wymieniają się praktyczną
informacją: „Od promu do latarni jest pół kilometra”.
Stoję zachwycony. Społeczność Mitilini spontanicznie stworzyła
miejsce, w którym łączy się we wspólnym dbaniu o formę.I to jakie
miejsce sobie wybrała!
Po prawej stronie molo rozciąga się basen portowy, za nim to
wspaniałe miasto. Na końcu molo wąskie wyjście z portu a dalej
majestatyczna zielona góra z przylepionymi małymi podmiejskimi
wioseczkami. Po lewej stronie- Cieśnina Mitilini. Za nią już góry
Azji Mniejszej…
Już nie stoję! Z muzyką na uszach ruszam w marsz! Czuję się
wtajemniczony. Mieszkańcy Mitilini i ja podążamy już w tym samym
zdrowym rytmie.
Miasto. Góra. Morze. Turcja. Miasto.Góra. Morze.Turcja. Widoki
przesuwają się przed oczami.
Obok molo z portu wypływa prom. Kontakt ze światem. Następny dopiero
jutro wieczorem.Prom oddala się, wyrzucając kłęby smolistego dymu.
Zatrzymuję się na chwilę. Ogarnia mnie poczucie nieopisanego
szczęścia. Przede mną widnokrąg, w którym, zdaje się, zamyka się
cały świat! Czy ten prom naprawdę zmierza w jakimś kierunku? Czy
istnieją jeszcze jakieś inne światy? Tu na tej Wyspie, na tej
niezwykłej egejskiej bieżni, wśród tych ludzi, mam wątpliwości.

Naprzeciwko mnie dostojnie podąża pop. On też postanowił zadbać o
zdrowie. Nie jest sam. Obok niego maszeruje popadia- w zgrzebnym
fartuszku gospodyni domowej i…adidaskach! Ukradkiem robię zdjęcie.
Na skraju molo, na kamieniach, leniwie rozkładają się portowe koty.
Podrywają się wesoło gdy nadchodzi pewien starszy pan z torbą karmy.
Za mężczyzną ustawia się też kolejka rozkudłanych piesków. Chyba
każdy port w Grecji ma taką dobrą duszę.
Na białych kamieniach także wędkarze, wyczekujący na ruch spławika.
Dziś na morzu ninemija – Cisza. W cieśninie prawie nie ma fali. W
świetle zniżającego się ku zachodowi słońca, morze przybiera
nieskończoną ilość odcieni błękitu, lazuru, szmaragdu.
W cieśninie również trwa oczekiwanie. Morze roi się od ciemnych
punkcików. To dziesiątki trechandiria- małych rybackich łodzi i
stateczków, które z portu w Mitilini wypłynęły na wieczorny połów.
Niektóre z nich podpłynęły całkiem blisko do tureckiego brzegu. Prom
do Pireusu znika na horyzoncie.

Wieczorny spektakl na molo trwa. Ludzi jest coraz więcej. Maszerują
już całe grupy. Jest i drugi pop. Słońce znika za górami za miastem.
W ciągu kolejnej godziny morze przechodzi wszystkie fazy szafiru i
granatu. Cieśnina roziskrza się dziesiątkami światełek łodzi.

Piękna muzyka w uszach, zjawiskowe piękno wokół mnie. I ten marsz.
Jak w transie. To już chyba dziesiąta kolejka. Przestałem liczyć.
Czas mija nieubłaganie. Z każdą minutą nadchodzącej nocy czuję, że
odchodzi wieczór, który we wspomnieniach pozostanie żywy latami.
Wyjątkowy wieczór, naznaczony tym, czego doświadczamy w życiu tak
rzadko. Olśnieniem.

A może by tak zostać na tej wyspie?- nieznośna myśl przebija się do
świadomości.-Przecież i tak nie ma chyba innego świata...

Światełka morza raz po raz zbliżają się. Trechandiria powracają do
portu...

------------------------------------------------------------------
* praktorija- punkty sprzedaży agencji promowych

[bebicka]

Zesz Tomek!!! Niech Cie, no!!! Jak Ty piszeszzzzzzzzz... jak ja mam
teraz rozleniwiona, zapatrzona w swiatelka powracajacych lodeczek i
maszerujaca razem z mieszkancami ...isc do pracy... toz az serce
boli
Plizz pisz dalej zebysmy za dlugo nie musieli czekac na ciag dalszy:-
)
Pozdrawiam
Maraska

[bebiak]

Maraska, weź Ty się za jakąś robotę do licha a nie w głowie Ci
światełka i łódeczki jakieś takie - ja w ogóle nie mogę tego czytać
w biurze, nawet jak się strasznie nudzę, bo ... bo kurczę jak potem
klientom w ramach wyjaśniania zawiłości umowy bym tak o łódeczkach
zaczęła to ... to chyba już bym do Hellaldy nie pojechała z
totalnego braku jakichkolwiek funduszy
Ściskam. B.

Właśnie tego typu wspomnienia, opowieści

[barbelek]

etc. powodują, że pokochałem to forum. Czuję Grecję tu i teraz. Kurde- może i ja
na molo pobiegnę dla ratowania zdrowia?Choć pogoda nie ta, no i odległość
znaczna, ale co mi tam- choć w sobotę sobie pójdę

Molo-mały suplement

[tomaszkozlowski1]

Moje molo odwiedzałem potem każdego wieczoru w Mitilini. Wielu
piechurów przychodziło tam regularnie. Inne twarze były nowe. Jedna
pani przyszła maszerować razem z pieskiem.Wciąż zjawiało się dwóch
popów,i popadia w adidaskach znów przyszła.
Każdy zachód słońca był inny od poprzedniego- największe jednak
wrażenie zrobił na mnie wieczór, gdy od zachodzącego słońca morze w
cieśninie na kilkanaście minut stało się różowe...Innego dnia bardzo
silny wiatr z południa-notias (bardzo ciepły!) odstraszył większość
chętnych i na molo stawili się tylko prawdziwi zapaleńcy.
Trechandiria, majaczące za morzem tureckie miasto, eleganckie
Mitilini za portem, promy do Pireusu... Molo i jego bywalcy.Ja i
moje olśnienie.
Powrócę.

[megalonissos]

Chwilka luzu w pracy, przeczytałam i ponownie zdenerwowałam się...
Panie Tomaszu interesuje mnie jak w j.greckim nazywa się /oczywiście nie
interesuje mnie obraźliwa nazwa / żona prawosławnego księdza. W j.rosyjskim to
matuszka czyli mateczka / tak również mówimy w Polsce /. A tak poza tym to miło
czytać Pana wspomnienia.

[tomaszkozlowski1]

Droga Megalonissos (od kiedy to jesteśmy na Pan/Pani? )))- przy
całym szacunku dla słowiańskiej prawosławnej tradycji językowej-
słówka popadia używam zapewne potocznie, jednak w różnorodnych
książkach dotyczących Grecji właśnie to słowo pada w odniesieniu do
żony popa. Po grecku jest to papadia, "polska" wersja jest więc
pewnym zniekształceniem. Słówko mateczka/matuszka- jak sama
przyznajesz rosyjskie- nijak ma się do greckiej tradycji
prawosławnej, wobec której ta rosyjska (także językowo) jest w
dodatku wtórna. Mówienie o Greczynce- matuszka, jest dla mnie mimo
wszystko nienaturalne.Tak możemy z pewnością powiedzieć o żonie popa
na Podlasiu, Ukrainie, w Rosji itd. ale moim zdaniem nie w Grecji...
Tak jak potoczne mówienie (niektórzy Polacy tak robią) na Dimitrisa-
Dymitr. Dimitris czyli Dimitrios to imię starożytne greckie (wtedy
wymawiane prawdopodobnie Demetrios), które przeszło do Rosji za
pośrednictwem greckojęzycznego- a w dużej mierze także
greckokulturowego Bizancjum. Tak samo z imionami Gierasim (greckie
Jerasimos), Akakij (greckie Akakios), Gienadij (greckie Jenadios),
Gaspar (greckie Gasparis) itd.
Można by ten temat ciągnąć jeszcze długo Moim zdaniem mimo
wszystko nie jest to powód do zdenerwowania )) Co najwyżej do
dyskusji.
Pozdrawiam! Tomek

zgłębiając temat popa i popadii

[tomaszkozlowski1]

Bardzo zaintrygował mnie ten temat, sprawdziłem więc:
www.slownik-online.pl/kopalinski/8F2AAA9D0780C306C12565800015A808.php

Ale znalazłem i taki głos:
kobieta.interia.pl/news/chca-byc-eleganckie/komentarze,1014557,,12875642

No ale nie wyobrażam sobie żeby powiedzieć, że ulicą w Rodos idzie
baciuszka a po molo w Mitilini matuszka...
To są hasła ze słowiańskiego prawosławia, nie z greckiego.
Pop ma dalekie korzenie w greckim "papas" (duchowny prawosławny) a
popadia we wspomnianej greckiej "papadia".I ja tego będę się
trzymał
Pozdrawiam

[hania_404]

nie podważając Kopalińskiego (gdzież bym śmiała) a i Tomka tym bardziej )
spotkałam sie również z taka opinią, że pop to taki nasz "klecha' a więc
okreslenie lekko obraźliwe, bardzo familiarne, wiecej niz popularne, no i lekko
ironiczne... co innego, papas)), toz to chyba nasz ojczulek?

[megalonissos]

A więc Tomku - nie oczekuję, że będziesz pisał czy zwracał się do duchownego w
Grecji - batiuszka a jego żony - matuszka. Zgadza się. Jest to wersja rosyjska a
mówi też jak bliskie prawosławnym są te osoby. Dla ciekawości - Łemkowie te
osoby nazywają Jegomość, Imości. Prawda jak dostojnie to brzmi?
Ja również do duchownego innego wyznania nie mówię - ojcze ale też nie używam
słowa klecha, panie/tak też słyszałam/ tylko księże /także do protestanckiego
duchownego/.
Temat ten wywołał moją reakcję, gdyż na tym forum, o którym tak wiele opowiadam
znanym mi grekofilom był już poruszany w ubiegłym roku a i wiem, że takie słowa
odbierane są jako obrażliwe. Wersja jaką podajesz- pop, popadia to wersja
rosyjska a nie polska a więc czemu jej używasz w stosunku do Greków? Zgadza się,
że słowo papas brzmi ładniej i nie kojarzy się z lekceważonym i wyśmiewanym
popem. Jeszcze ładniej brzmi pateras i tak zwracam się do duchownego w Grecji.
Co do imion greckich to może tym Grekom zależy by nie wymawiano ich w wersji
greckiej? W naszej parafii, do ,,naszych,, Greków mówimy - Jorgos, Michalis itd.
Jak piszesz temat można ciągnąć ale po co? Ja lubię Grecję dlatego, że jest
prawosławnym krajem a prawosławie czuję inaczej niż osoba innego wyznania a więc
zawsze będziemy mieć inne zdanie. Dlatego
nie rozczarowuje mnie Twoje ostatnie stwierdzenie i pewnie nadal będę czytała
Twoje i innych osób wspomnienia. Serdecznie pozdrawiam. Elwira

[tomaszkozlowski1]

Droga Megalonissos,
w żadnym wypadku nie chcę urażać niczyich odczuć, zatem przyjmuję,
że słowa "pop"/"popadia" mogą być odczytane jako pogardliwe (choć ja
do tej pory jako takich ich nie odbierałem). Używałem ich tylko
dlatego, że funkcjonują w potocznej polszczyźnie, w przeciwieństwie
do niezrozumiałych i wymagających wyjaśnień greckich "papas"
i "papadia" (przy okazji-słowa te w Grecji nie są obraźliwe ani
lekceważące; na "papadię" można też powiedzieć "prezvitera" ale to
już bardzo wyszukane i oficjalne słowo).Słowo "pateras" (oraz równie
częsta wersja "pater") w odniesieniu do duchownego to mniej
więcej "wielebny ojciec", raczej nie jest to więc słowo do użytku w
zwykłym tekście (niereligijnym). Z braku lepszych odpowiedników
greckie "papas" i "papadia" wydają się zatem najlepsze do stosowania
w polskich tekstach.
Pozdrawiam

Theofilos i wędrówka z wioski Varia-cz.I

[tomaszkozlowski1]

- Jak tu przyjechałeś? – pyta mnie dość wysoka Greczynka przed 50-
tką, z perlistym uśmiechem i siwiejącymi krótkimi włosami.-Miejskim
autobusem z Mitilini- odpowiadam.
-A jak będziesz wracał?- pyta z ciekawością i otwartością.
-Chciałbym wrócić na piechotę, schodząc w dół. To tylko 5 kilometrów.
-A możemy pójść razem? Bardzo lubię chodzić, odłączyłam się od mojej
grupy. Też muszę się dostać do Mitilini.
Pierwsza myśl to zawahanie. Nie znam tej kobiety. Druga myśl szybko
przynosi rozjaśnienie- dlaczego nie, zawsze raźniej wędrować w parę
osób. Zgadzam się od razu, przeczuwając, że wspólny spacer do
Mitilini będzie bardzo miły.

Jesteśmy w Varia, dalekim przedmieściu Mitilini, wiosce o czerwonych
dachach, położonej na zboczu góry, wśród gajów oliwnych i ogrodów.
To Muzeum Theofilosa, w którym podziwiamy wspaniałe obrazki tego
malarza-prymitywisty, „greckiego Nikifora”.
Theofilos urodził się w 1868 r. właśnie w tej uroczej wsi. Był
dynamicznym charakterem, marzycielem. Nie interesowała go nauka ani
praktyczny zawód w budownictwie, do którego chciała go przygotować
rodzina. Theofilos pragnął malować obrazy. Szybko podjął się swego
hobby, malując obrazki na papierze, drewnie a nawet na dachówkach.
Nie widząc szans rozwoju na wyspie, wyjechał do Smyrny, gdzie zaczął
doskonalić swój warsztat. Do perfekcji opanował panowanie nad
kolorem. Barwa była dla niego najważniejsza, ignorował natomiast
perspektywę. Ze Smyrny przeniósł się na półwysep Pilio w pobliżu
miasta Volos, gdzie żył biednie przez około 30 lat. Wędrował od
wioski do wioski, ekscentrycznie przebrany za tsoliasa (żołnierza
gwardii narodowej, ubranego w „spódniczkę” fustanelę i
charakterystyczne trzewiki z pomponem- tsaruchia) lub Aleksandra
Wielkiego. Pasjonowała go tradycja greckich bohaterów, która
znalazła kontynuację w przywódcach zrywu niepodległościowego z 1821
r. – oprócz malowania także opowiadał zasłyszane historie. Uchodził
za dziwaka, często prześmiewano go. W zamian za poczęstunek,
potrafił przyozdobić swym malowidłem ścianę kawiarni (niektóre z
tych prac zachowały się na Pilio do dziś). Po uwolnieniu Mitilini
spod tureckiego jarzma (1912 r.) powrócił na wyspę, gdzie stworzył
dzieła trzeciego, najbardziej dojrzałego okresu. Umarł w 1934 r.
Podobnie jak obrazy naszego Nikifora, tak i dzieła Theofilosa
znalazły człowieka, który docenił ich unikalną wartość, znakomity
warsztat i oryginalną tematykę. Stratis Eleftheriadis-„Teriade”,
pochodzący z Varia mecenas sztuki w Paryżu, rozpropagował twórczość
Theofilosa, dzięki czemu odkryła ją cała Europa. Po latach starań i
sprowadzeniu wielu obrazów z Francji, udało się założyć we wsi
Muzeum Theofilosa, w czym ogromna zasługa miłośnika rodzinnej wyspy
i późniejszego wieloletniego dyrektora tego muzeum-Nikosa Dandumisa
(zmarł w 1988 r.). Muzeum zajęło skromny lecz jakże pasujący do
prostoty dzieł Theofilosa budynek w pobliżu okazałej
neoklasycystycznej willi Eleftheriadisa i wśród prastarych
poskręcanych drzew oliwnych.

Przechadzam się po salach muzeum, podziwiając dzieła. Tak bardzo
marzyłem by móc się tu znaleźć. Na ścianach obrazy, z których bije
zainteresowanie światem, naturalny bezpośredni przekaz, świeżość i
spontaniczność, feeria barw. Różnorodna tematyka. Scenki rodzajowe z
wyspy – zbiór oliwek (mój ulubiony, znany mi już od dawna obrazek),
sprzedawcy ryb z Mitilini, mieszkańcy Ajasos w tańcu, myśliwi w
lesie, dzieci dokuczające włóczędze.Widoki wyspy – miasto Mitilini z
morza, miasteczko Petra z monolityczną skałą zwieńczoną kościołem
(obok , jak na obrazku malowaym przez dzieci, leci samolot ),
Zatoka Jera, Skala Sikamias (i tu samolot ). Widoki innych stron
świata- Smyrna, Hagia Sophia,widok Jerozolimy z Góry Oliwnej, Morze
Martwe, turecka kawiarnia w Aidini…Postaci i sceny historyczne-
Safona i muzyk-poeta Alkajos,Perykles na Pnyksie, ostatni cesarz
Bizancjum- Konstatntyn Paleolog w heroicznej bitwie z 29 maja 1453
r., Abisyńczycy ścigający włoskiego jeźdźca, walka Anglików z
Hindusami, greccy nowożytni bohaterowie- Pavlos Melas i Athanasios
Diakos. Wreszcie postaci biblijne i mityczne- Hiob, Samson
zabijający lwa, Demeter i in.
Theofilos nie zawsze trzymał się realiów (tak jak i Nikifor!),
nierzadko puszczając wodze fantazji.

Uważnie przyglądam się tym pięknym, wzruszającym dziełom. Pani Ana
jest już dalej, zachwycając się obrazami w następnej sali. Za
otwartym oknem wietrzyk porusza gałęziami dostojnych oliwek.
Kupuję plakaty-obrazy Theofilosa i sporych rozmiarów album z
reprodukcjami. Pracownica muzeum nie ma żadnej torby, w której
mógłbym umieścić te zakupy.-Nie mamy tu takich luksusów- stwierdza z
zakłopotaniem i prostotą. Tu w tym miejscu, jej odpowiedź rozczula.
Trudno, jakoś dojdę z tym do Mitilini...

Po Muzeum Theofilosa ja i pani Ana wstępujemy na chwilę do
pobliskiej willi Eleftheriadisa. Zacny obywatel Varia podarował swej
rodzinnej społeczności także kolekcje dzieł tak wybitnych artystów,
jak Picasso, Chagalle, Matisse, Miro...Aż trudno uwierzyć, że to
nieduże, skryte wśród oliwek muzeum, tu, gdzieś na wyspie, z dala od
głównych szlaków, skrywa takie wspaniałości. To jednak dzieła o
innym przekazie, na długie odkrywanie i kontemplację. Po „kapiących”
różnorodnością i barwą świata obrazach Theofilosa, nie robią
wielkiego wrażenia podczas pospiesznego ich przeglądu.

Jeszcze mały kościółek Ajia Paraskievi w przymuzealnym gaju. Pani
Ana z czułością całuje ikony.

Ruszamy w dół. Przed nami droga przez malowniczą wieś. Zadbane domy,
jeden z nich niemal w całości porośnięty pnącym się i właśnie
kwitnącym jaśminem. Słodki zapach wypełnia całą uliczkę.
Pani Ana pochodzi z Salonik. Na wyspę przypłynęła z pielgrzymką.
–Odwiedziłam już wszystkie ważne klasztory na Lesvos, ucałowałam
święte ikony, wzięłam święconą wodę i andidoro*.Ale wiesz, na tej
pielgrzymce są same babcie!Znudziło mi się z nimi podróżować.
Klasztory też trzeba zwiedzać z umiarem. Gdy przejeżdżaliśmy przez
Varia, powiedziałam, że wysiadam i resztę dnia spędzam na swój
sposób.Wieczorem odpływamy promem z Mitilini.

Zanim odpłynie, odwiedzi jeszcze matkę zaprzyjaźnionego studenta z
Mitilini. –Wynajmuję mu w Salonikach mieszkanie.Wiesz jaki to
znakomity student? Będzie wojskowym lekarzem.-oznajmia z
satysfakcją.-Gdy usłyszał,że płynę na jego wyspę, zaprosił mnie do
domu swojej matki. Dziś odwiedzę ją już po raz drugi. Bardzo miła
kobieta.

Zabudowania Varia kończą się. Dochodzimy do nadmorskiej drogi
prowadzącej z lotniska do miasta.
Wysadzona jest dorodnymi tamaryszkami. Za nimi rozciąga się
kamienista plaża. W dali widać brzeg Azji Mniejszej. Przed nami, za
zatoką, czerwone dachy Mitilini i górująca nad nimi twierdza. Miało
dziś przelotnie padać, świeci jednak słońce. Bardzo ciepło. Wędruje
się przyjemnie.
-Uwielbiam chodzić. Trzeba się ruszać. Krew jest jak woda. Gdy
płynie, nabiera tlenu. Gdy stoi, psuje się.- pani Ana raz po raz
rzuca prostymi lecz jakże trafnymi mądrościami. To postać z werwą,
energiczna, „soczysta”. Jej prosta, pogodna filozofia ma coś z
Aleksisa Zorby.
Pochodzi z Sithonii na Chalkidiki. Po rodzinie odziedziczyła dwa
urokliwie położone domy: w Nikiti i w rodzinnej Sikiea. Urodziła
trzech synów, najmłodszy właśnie dostał się na studia informatyczne
do Kastorii. Mąż prowadzi sieć warsztatów samochodowych w
Salonikach.
cdn...

[tomaszkozlowski1]

Zaczynają się przedmieścia Mitilini. Dzielnica Surada słynie ze
wspaniałych willi handlowych rodów. Architektura niejednej z nich
wydaje się dość egzotyczna. To domy jakby przeniesione z Holandii
czy Szwajcarii. Co chwilę przystaję by robić zdjęcia. Pani Ana
pomaga mi, dźwigając zakupiony przeze mnie ciężki album.
–Ale te domy piękne! Rób jak najwięcej zdjęć. Przyślij mi potem
trochę.
Każdy kolejny dom zachwyca. Nic to jednak przy olśniewającej
bladobłękitnej dwupiętrowej willi, która wyłania się zza zakrętu. To
elegancki hotel z przedwojenną jeszcze tradycją. Pięć gwiazdek.
-Wchodzimy!- zakrzykuje Ana. Nim zdążę wyrazić swoją wątpliwość,
znika w środku. Wchodzę za nią.

Zakurzeni, z butelkami wody mineralnej w rękach i opadającymi
kwiatami tamaryszków we włosach, znajdujemy się we wnętrzu
arystokratycznego domu. Przepych, który widzimy, zapiera dech.
Freski na ścianach, kunsztowne meble, złocenia, obrazy, finezyjne
żyrandole, dywany. Stoimy zapatrzeni jakbyśmy znaleźli się w
baśniowej krainie.

Na recepcję wychodzi młoda, niska Greczynka. Ana nie traci na
rezonie: -Tak tędy przechodziliśmy i zobaczyliśmy taką piękną willę.
Musi mieć wspaniałe wnętrza, pomyśleliśmy. No..i zgadza się! Wie
pani, już tak kilka kilometrów idziemy. Ale jesteśmy zmęczeni!...-
przeciąga głos, podkreślając wrażenie.-Może by nas pani czymś
poczęstowała?- wypala uprzejmie ale bez cienia zażenowania.

Siedzimy w salonie, wśród tych olśniewających mebli, fresków,
żyrandoli. Przed nami szklanki orzeźwiającej wody i tradycyjny
grecki poczęstunek dla gości- gliko tu kutaliu- dosłownie: „słodycz
łyżeczki”. Pyszna konfitura z pomidorów w syropie. Salon
rozświetlają promienie popołudniowego słońca.
-Rób zdjęcia, rób jak najwięcej.-domaga się pani Ana.

Po odpoczynku dziękujemy za gościnę. Na ulotkach oglądamy pokoje
urządzone w iście pałacowym przepychu. Ceny zaczynają się od stu
kilkudziesięciu euro za dobę. Ana zgarnia stos folderów, obiecując,
że naturalnie przyśle tu rozlicznych znajomych z Salonik.

Wychodzimy. Gdyby nie jej prawdziwie grecki temperament i tupet,
nigdy nie zobaczyłbym wnętrza starej wyspiarskiej willi, myślę.

Wchodzimy do centrum miasta. Pani Ana pójdzie na obiad do matki
studenta. Zapisuje mi na kartce swój adres. -Przyślij mi zdjęcia i
odwiedź nas gdy będziesz w Salonikach. Fajnie nam się szło. Niech Ci
będzie dobrze tu w Grecji...


---
*Andidoro (Αντίδωρο- mały kawałek chleba, którym kapłan dzieli się
z wiernymi na koniec liturgii (Megalonissos, jeśli można to lepiej
opisać, będę wdzięczny za uzupełnienie)

[megalonissos]

Tomku bardzo się cieszę i znowu czytam z przyjemnością a o andidorze napiszę
wieczorkiem bo teraz jestem w pracy.

Pięknie, naprawdę pięknie n/t.:)

[barbelek]

Obrazy Theofilosa

[tomaszkozlowski1]

Jest fajna stronka, na której zobaczyć można mały przegląd dzieł
Theofilosa- wybór to nie do końca reprezentatywny (brakuje
niektórych naprawdę ślicznych "scen rodzajowych") ale daje jakieś
pojęcie:
www.peri-grafis.com/ergo.php?id=669

[megalonissos]

Antidoron to chleb pobłogosławiony ale nie przemieniony. Antidoron to oczywiście
nie św.Komunia jak myślą, niektórzy turyści i piloci wycieczek.
Pierwsza częśc św.Liturgii to proskomidia-prothesis-przygotowanie chleba i wina
do Liturgii. Na stole ofiarnym/w scs żertwiennik/ z pięciu prosfor/małe, okrągłe
chlebki oznaczone znakiem krzyża i napisem IC XC-Jezus Chrystus zwycięża/
wyjmowane są nożykiem przypominającym kopię cząsteczki/ sześcian zwany
Barankiem, cząsteczka ku czci Matki Boskiej, 9 cząstek na cześć różnych
świętych, za żywych, za zmarłych/i układane na diskosie-patenie. Po przyjęciu
św.Komunii przez duchownych są wsypywane do kielicha z winem zmieszanym z
wodą/wino czerwone i b.słodkie/. Pozostałe prosfory dzielone są na kawałeczki,
które otrzymują wierni na zakończenie nabożeństwa. W Grecji są to spore kawałki
chleba, które celebujący błogosławi podczas Liturgii a na jej zakończenie
rozdaje wiernym. W obu przypadkach jest to właśnie antidoron, który tak jak
proskomidia nawiązuje do wczesnochrześcijańskiej agapy-braterskiej wieczerzy
miłości. Obecne na Boskiej Liturgii nieprawosławne osoby magą a nawet są
zachęcane do przyjęcia antidoronu jako wyrazu chrześcijańskiego braterstwa i
miłości.

[megalonissos]

Napis na prosforze to oczywiście IC XC NIKA

[tomaszkozlowski1]

Bardzo to ciekawe co piszesz- ja przynajmniej nie miałem w głowie
poukładanych tych spraw- co to do końca jest prosfora a co andidoro.
A teraz wszystko jasne Efcharisto

Ateny-niezapomniana niedziela

[tomaszkozlowski1]

Jeszcze wrócimy na Lesvos Do napisania następnej, bardzo ważnej
dla mnie opowieści, potrzebuję jednak dużo czasu. Zapraszam Was
tymczasem do pewnego niezwykłego miejsca w Atenach, do których
zawitałem na cały tydzień po powrocie z wyspy.

----------------------------------------------------

Niedzielne południe. Sindagma- ateński Plac Konstytucji. Serce
miasta. Żołnierze gwardii narodowej (tsoliades), w
charakterystycznych spódniczkach (fustaneles) i bucikach z pomponami
(tsaruchia) ku uciesze turystów odgrywają swój spektakl. Miasto żyje
dziś niespiesznie. Mieszkańcy stolicy przeciągają się na ławkach w
uroczych Ogrodach Narodowych, sprzedawcy rozkładają na straganach
książki. Jestem tu umówiony z przyjacielem Petrosem. O!-właśnie
nadchodzi.

Wyruszamy. Ateński tramwaj toczy się ociężale, mijając kolejne ulice
i place. „Tramwajem można podróżować tylko w niedziele!”- śmieje się
Petros.-„W dzień powszedni jego tempo może doprowadzić do szału”.
Naszym celem jest Glifada.Południowa nadmorska dzielnica. Słynie z
kilku marin oraz komercyjnych wielkich klubów muzycznych. Moim
magnesem jest jednak miejsce nieznane przeciętnemu ateńczykowi.
Petros także o nim nie słyszał.

Piękny słoneczny dzień, wieje jednak bardzo silny północny wiatr.
Tramwaj pokonuje kolejny zakręt gdy nagle wyłania się szeroki widok.
Niezwykłe dziś zielono-turkusowe morze. „Jakie to morze piękne!”-
słyszę nagle okrzyk polskich turystów, podróżujących tym samym
tramwajem. Na morzu niemal nie widać jachtów. Bardzo wysoka fala.

Wysiadamy. Trzecia marina Glifady. W równych rzędach zacumowane
białe jachty, kołyszące się nieco przy silnych podmuchach wiatru.
Nie widać prawie nikogo.Dostrzegam przechadzającego się Greka.
Wygląda na tubylca. –„Czy nie wie Pan gdzie tu jest Centrum
Ratowania Żółwi Morskich?”- pytam z nadzieją. –„A jest tu takie. Ale
to tam, na końcu mariny. W barakach”- macha ręką. Dziękujemy i
kierujemy się we wskazanym kierunku, podążając brzegiem
szmaragdowego morza. Co chwilę je fotografujemy. Przy dzisiejszej
pogodzie jego barwa jest doprawdy wspaniała.

Zagrożone wymarciem morskie żółwie karetta rozradzają się głównie na
plażach Morza Śródziemnego. Od tysięcy lat upodobały sobie zwłaszcza
wybrzeża dzisiejszej Hellady. Zakinthos, Kefalonia, wybrzeża Ilii-
to najważniejsze dla nich miejsca na świecie. Wiedzione instynktem,
co roku, powracają. ..Niewidzialna mapa rozpostarta na morzu kieruje
ciężarne samice ku tym samym brzegom. Wychodzą na brzeg i
niezdarnie, z gigantycznym wysiłkiem, wykopują nory, w których
składają jaja. Pora także jest nieprzypadkowa. Lato, zawsze gdy nad
morzem świeci jasny księżyc. Dla wylęgających się w nocy małych
żółwiątek księżyc to latarnia. Dzięki niemu trafiają do morza. W
nieznanym, pełnym drapieżników morzu, przeżyją tylko nieliczne.

Tak było kiedyś. Dziś los żółwi jest jeszcze cięższy. Dopływające do
brzegów żółwice ranione są przez rybackie harpuny. Jaja zgniatane są
w norach przez nieświadomych turystów, małe żółwiki trafiają do
pysków wałęsających się po plażach psów. Często też żółwiki, zamiast
na księżyc, kierują się na światła nadmorskich tawern. Wyczerpane
mozolnym przedzieraniem się przez piasek, giną. Człowiek stał się
dla nich śmiertelnym zagrożeniem. Są jednak ludzie, którzy są dla
tych zwierząt wybawieniem. To wolontariusze z organizacji Archelon,
która od lat ratuje żółwie na greckich plażach. Śledzą dopływające
do brzegów samice. Ratują je jeśli są ranne. Czuwają przy norach.
Odwracają małe żółwiki do księżyca, by obrały właściwą drogę...

Centrum Ratowania Żółwi Morskich organizacji Archelon w Glifadzie.
Wielka nazwa, skromna rzeczywistość. Kilka drewnianych baraków-
wagonów mieszczących malutkie biuro i pomieszczenia gospodarcze.
Obok działa podniebny szpitalik. Miejsce otwarte dla postronnych
tylko w weekendy. W wejściu zdjęcie ratowanego żółwia i
napis : „Musi przeżyć.Pomóż i Ty”. Wchodzimy.
Przed nami w wielkiej kadzi duży żółw, którego wolontariusz polewa
wodą. Żółwiowi sprawia to wyraźną przyjemność. Przyszło tu kilka
greckich rodzin z dziećmi. Dzieci patrzą zafascynowane. Ich pobyt
tutaj znaczy więcej niż dziesiątki akcji uświadamiających, które
przeprowadzają miłośnicy przyrody. Od Greków zależy w bardzo dużej
mierze czy świat kolejnych ludzkich pokoleń będzie mógł nadal
podziwiać te zwierzęta.
Przy każdej kadzi tabliczka z imieniem i historią żółwia.

„Fivos. Znaleziony 8 września 2007 r. Chalkidiki. Długość skorupy:
66 cm. Waga: 33.5 kilo. Diagnoza: rana głowy od harpuna”.

„Thomas. Znaleziony 4 maja 2008 r. Zakinthos. Długość skorupy: 75.7
cm. Waga: 54 kg. Diagnoza: połknięcie rybackiego haka”.

„Marina. Znaleziona 20 czerwca 2007 r. Jerani koło Chania.Długość
skorupy: 77.1 cm. Waga; 54.5 kg. Diagnoza: rana głowy od harpuna”.

Fivos, Thomas i Marina- rekonwalescenci tego szpitalika. Pływają w
kadziach, wynurzając się z rozkoszą ku słońcu. Może pewnego dnia
będą na tyle silne i zdrowe, by znów powrócić do morza?...
Obok- w kilkunastu innych kadziach- ratowane są małe żółwiki. Wokół
uwija się kilkoro wolontariuszy. W zdecydowanej większości
cudzoziemcy.

Wychodzimy wzruszeni. Świat pędzi w nieznanym kierunku, są jednak na
szczęście wciąż ludzie, którym nie jest obojętne...
Z jednej z nadmorskich kawiarni rozciąga się piękny widok na morze.
Frappe i sok pomarańczowy. Szalejące na silnym wietrze liście palm.
Kilka jachtów zmaga się z przeciwnościami na otwartym morzu. Od
strony Eginy do Pireusu zmierza prom.
Niedziela toczy się swym spokojnym rytmem.

Lesvos-podróż do Madonny-Syreny- cz.I

[tomaszkozlowski1]

Tak jak obiecałem, wracamy na Lesvos.
Tym razem opowieść wcale nie taka krótka , dotycząca
najważniejszej dla mnie podróży na wyspie.
Zapraszam

------------------------------------------

„ Wysoko ponad przystanią rybacką, na zrębie potężnego bloku
skalnego, stoi frontem ku wiatrom zachodnim kaplica Madonny o
korpusie syreny. Od tej kaplicy miejscowi chłopi całe wzniesienie
nazywają ‘skałą Madonny’. Skała osadzona jest w płaskim gruncie
daleko wybiegającymi odnogami, jak drzewo ze swymi korzeniami, i
dźwiga z wody wygięty w górę grzbiet niby wielkie zwierzę, które
wynurzywszy się z morza do połowy, skamieniało w tej pozycji na
zawsze. Ludzie przedłużyli występ skalny, dobudowując do niego
sztuczny wał, i tak w prosty sposób utworzyli molo, które osłania
odtąd przystań przed burzliwymi wiatrami, nadciągającymi z
naprzeciwległej Anatolii. Gdy słońce znika za horyzontem, w wodzie
zagęszczają się cienie, a stoki skały mienią się barwami róż.” *
-Przepraszam, za ile mógłby mnie pan zawieźć do Skala Sikamnias?-
pytam taksówkarza w porcie Mitilini już pierwszego wieczora. –
Chciałbym aby pan tam zaczekał, chcę obejrzeć miejscowość, bardzo mi
na tym zależy- a potem wrócilibyśmy z powrotem do Mitilini.
Pytam i mam nadzieję, że taksówkarz w ogóle zgodzi się tam pojechać.
Droga do Skala Sikamnias liczy kilkadziesiąt kilometrów a na północy
jest trudna i kręta.
Taksówkarz przygląda mi się uważnie: -To kosztowałoby przynajmniej
80 euro.Jesteś młody, szkoda abyś tyle wydawał. Poradzę Ci jak
najlepiej tam się dostać. Bezpośredni autobus jedzie tam raz
dziennie i nocuje we wsi- jeśli chcesz wrócić tego samego dnia, nie
jest to opcja dla Ciebie. Ale pojedź autobusem do Mandamados!
Mieszka tam mój brat, Stratis, on ma taksówkę. O, masz, dam Ci do
niego telefon.- mężczyzna wyjmuje komórkę i zapisuje mi numer
brata. -Powiedz mu, że dałem Ci jego numer i że chcesz pojechać z
nim do Skala Sikamnias. Tak będzie najtaniej!
„Jesteś szczęściarzem”, myślę, przypominając sobie właściciela
mojego hoteliku, który, pytany przeze mnie, godzinę wcześniej
twierdził, że w Mandamados nie ma taksówek. Dziękuję za numer i
odchodzę.
„Nocujący w tych stronach rybacy wychodzą na skałę i rozniecają w
małych jamach ogień, na którym gotują zupę ze złowionych ryb.
Wówczas cienie ich postaci przemykają tam i z powrotem po wapiennych
ścianach kaplicy.
(… Przed siedemdziesięciu czy osiemdziesięciu laty postawili ją
tutaj pobożni marynarze i murarze- z wielką czcią acz z niewielką
znajomością sztuki. Zbudowali ją, jak umieli, w kształcie solidnie
osadzonego prostokąta, na samym szczycie skały.
Ludzi tych sprowadzono do budowy fabryki, która miała stanąć po
północnej stronie wyspy. Kiedy na swoim dwumasztowcu mijali
przylądek, zaskoczył ich nagły, gwałtowny sztorm. Statek ich znalazł
się w wielkim niebezpieczeństwie i mógł lada chwila zatonąć. Naraz
zobaczyli przed sobą skałę Madonny. Ich przewodnik ślubował
Najświętszej Pannie, że jeśli ich ocali, zbudują jej kaplicę.
Wkrótce burza ustała i statek wpłynął do małej przystani. Wysiedli
na ląd i od razu przystąpili do wypełnienia ślubowania.” *
Niedzielne przedpołudnie. Po sennym dworcu autobusowym w Mitilini
smętnie wałęsają się tylko rozkudłane pieski. Budynek dworcowy to
szumna nazwa w zderzeniu z rzeczywistością. Chylący się ku upadkowi
pawilonik z drewnianymi drzwiami i wyblakłym rozkładem ponad nimi.
Rozkład aktualny przyklejony jest na kartce nieco poniżej. Wypisany
jest tylko po grecku. Dwoje młodych turystów – jedyni ludzie w tej
okolicy- próbują cokolwiek rozszyfrować. Pomagam im. Esra,
sympatyczna blondynka o europejskiej urodzie i nowoczesnym
wyglądzie, jest Turczynką ze Stambułu. Jej chłopak- Damian, pochodzi
z Francji. Przypłynęli na wyspę z Turcji i chcą poznać jej
najciekawsze miejsca. Zamierzają dostać się autobusem do Molivos.
–Ale tu dziś nie widać żywego ducha, wszyscy w kościele- stwierdza z
przekąsem Esra.
Spisuję kursy do Mandamados. Żegnam się z parą turystów. Kto wie,
może nasze ścieżki na wyspie jeszcze się gdzieś skrzyżują?
„ W latach poprzedzających wojnę, wewnątrz kaplicy, przed obrazem
widniejącym na drewnianej ścianie, paliła się bez przerwy srebrna
lampka. W nocy jej światło przenikało przez bladoniebieską szybę
okrągłego okna pod dachem. Było ono jak gdyby łagodnie patrzącym
okiem małego domu Bożego. Spoglądało troskliwie, jak wygładzają się
fale, jak chaty i barki pogrążają się w sennym zaciszu, i jak
rozciągający się daleko i szeroko gaj oliwny szemrze tajemniczo i
pobłyskuje poświatą niezliczonych gwiazd.
Trwało to dopóty, dopóki w kaplicy mieszkał kapitan Lias. Ponieważ
przebywał w niej zupełnie samotnie jak derwisz w swojej pustelni,
nadano mu przydomek „Dede”. Dzięki jego dbałości, wyłożona
kamieniami maltańskimi podłoga, sprzęt mosiężny i szyby błyszczały
od czystości, lampka zaś miała zawsze świeży knot i nigdy nie
zabrakło w niej oleju.
Za legowisko służyła mu stara owcza skóra, którą w zimowe dni
nosił również na sobie. Latem i podczas łagodniejszej zimy siadał,
gdy nie miał nic do roboty, na szczycie skały i zażywał słońca. Z
błogim uczuciem spokoju wyciągał się na ziemi, zawsze na wznak,
zwracał twarz do słońca, wydobywał fajkę toczoną z czarnego wapna
koralowego, potem palił i rozmyślał.(… Równocześnie stukały o
siebie wiśniowoczerwone paciorki różańca, który przesuwał między
palcami.
Chłopi obserwujący jego modłę życia doszli do wniosku, że Dede
musiał być kiedyś kapitanem statku i że zapewne należał do owych
nielicznych ludzi, których życie bogato doświadczyło, i którzy nie
mogą zaznać spokoju, rzucani przez morze z miejsca na miejsce (….
Gdy nadeszła chwila (…, zarzucił sobie sobie na plecy tobołek ze
swym sprzętem i naczyniami (… i znikł z widowni. Ale pozostało po
nim jego imię, jak też dziwny obraz, który namalował na ścianie
kaplicy. Jeszcze dziś można zobaczyć ten obraz, jakkolwiek wiatry i
sole morza mocno go już zatarły. Przedstawia on Najświętszą Matkę
najbardziej niezwykłą, jaką znaleźć można w Grecji, ba, nawet w
całym świecie chrześcijańskim.
Głowa taka, jakie widzi się na starych malowidłach ściennych:
ciemna twarz o delikatnych rysach i marzącym wyrazie, zaokrąglony
podbródek, oczy na kształt migdałów i drobne usta. Połączona z
odzieniem szkarłatna chusta zachodzi na czoło. Dokoła głowy, jak na
wszystkich ikonach, jasna aureola. Oczy zielone i nienaturalnie
wielkie. Dolna część ciała od pasa wyobraża tułów rybi z
jasnoniebieskimi łuskami. W jednej ręce trzyma statek, w drugiej
trójząb przypominający godło Posejdona.
Rybacy i chłopi zobaczywszy obraz po raz pierwszy, przyglądali mu
się zdumieni, ale przyjęli go bez jakichkolwiek zastrzeżeń. Kobiety,
które przychodziły na pobożne rozmyślania, modliły się przed obrazem
i spalały przed nim kadzidło jak przed innymi ikonami.
Nazywali ją Madonną-Syreną albo Najświętszą Dziewicą Mórz. Odtąd
również kaplica i przystań znane były pod tym samym wezwaniem.
Tuziemcy jak też żeglarze, którzy tędy płynęli, uważali Madonnę-
Syrenę za najbardziej naturalną istotę. Już dawno żyła w ich
sercach, i kapitan Lias, wyobrażając ją na ścianie kaplicy,
odtworzył po prostu to, co dotąd tkwiło nie nazwane w ich duszach.
Znali ją już, zanim jej obraz pojawił się w kaplicy.” *

Lesvos-podróż do Madonny-Syreny- cz.II

[tomaszkozlowski1]

Środowy poranek na dworcu w Mitilini niczym nie przypomina
niedzielnej pustki. Do pawiloniku raz po raz wchodzą ludzie, by
kupić bilety. Przed dworcem dziesiątki babć i dziadków z wiosek ,w
oczekiwaniu na wyjazd z miasta, omawiają bieżące wydarzenia. Wokół
grzejących silniki autobusów krążą zaaferowane pieski. Ludzie też są
niespokojni, dopytując się stale i upewniając, że autobus z
tabliczką „Plomari”, jedzie właśnie tam. To prowincjonalna Grecja,
tu różne dziwne pomyłki nie są niczym niezwykłym. Po wejściu do
autobusu wioskowa starszyzna z zaskakującą gorliwością dopilnuje by
każdy siedział na miejscu z numerem wskazanym na bilecie. Biada
temu, kto nieopatrznie usiądzie nie tam gdzie mu zapisano. Zostanie
publicznie wezwany do przestrzegania porządku.
Zanim kierowca ruszy, dyspozytor krzyknie do niego
zwyczajowo: „Matka Boska z Wami”.

Autobus do Mandamados mknie wzdłuż urokliwego wschodniego skalistego
wybrzeża wyspy. Oprócz mnie podróżuje nim jeszcze tylko kilka osób.
Po prawej stronie, za morzem, majaczy brzeg Azji Mniejszej. Droga
wiedzie wśród niezmierzonych gajów oliwnych. Rozległe piniowe lasy
wnętrza wyspy, tu, na wybrzeżu, ustępują miejsca niskim zaroślom
makii i frygany. Mijamy kolejne śliczne wioseczki. Panajuda,
Pamfila, Mistegna…Z radia kierowcy dobiegają melodie najnowszych
przebojów sceny buzuki.

Poranek w Mandamados. Ładna spora osada o czerwonych dachach dopiero
budzi się do życia. W wąskich kamiennych uliczkach wsi, właściciele
otwierają leniwie swoje sklepiki. Starsza pani podlewa kwiaty. „Jest
rano, taksówkarz, do którego dostałem telefon, pewnie jeszcze śpi”,
myślę zakłopotany, wciąż nie rezygnując z wyprawy do Skala
Sikamnias. Stąd to wciąż kilkanaście kilometrów przez dziewicze góry.
Na małym placyku wsi pierwsi mężczyźni zasiedli przy porannej kawie.
Dostrzegam otwarty posterunek policji. Nie zastanawiając się nawet
chwili, podchodzę do policjantów, prosząc ich o pomoc. „Zaraz
zadzwonimy po taksówkę.Poczekaj”.
Czuję, że moje wielkie marzenie dotarcia do odległego porciku z
kościółkiem Madonny-Syreny, ma szansę się spełnić.

-A, to Ty jesteś tym Polakiem, który chce dojechać do Skala
Sikamnias- śmieje się taksówkarz. -Jestem Stratis, mój brat z
Mitilini mówił mi o Tobie przez telefon. Dlaczego chcesz pojechać do
Skali?
-Wiem, że to piękne miejsce. Znam je z powieści Stratisa Mirivilisa.
Bardzo chciałbym zobaczyć kościółek Madonny Gorgony [Syreny]

Za Mandamados wznoszą się ponad tysiącmetrowe, najwyższe na wyspie
góry Lepetimnos (Mirivili). Strome, zielone i piękne. Po lewej
stronie mijamy małą wioseczkę, uroczą jak wszystkie na tej wyspie. –
To Kapi, moja wieś!- z dumą oznajmia Stratis.
-Zauważyłem, że na Lesvos hoduje się wiele koni- podpytuję. Stratis
rozpromienia się w jednej chwili:
-Ja też mam konia. Tak, u nas na wyspie, mamy wiele koni…Bardzo je
tu kochamy. Podczas panijiria ** urządzamy ich wyścigi.
Z każdym pokonanym kilometrem widoki coraz bardziej zapierają dech w
piersiach. Dokoła pusto i dziko. Słońce jest już wysoko, obdarzając
hojnie swymi promieniami całą okolicę.
Z kolejnym zakrętem wjeżdżamy na ścisłą północ wyspy, na północny
stok Lepetimnosu. Oczom ukazuje się widok niewiarygodnego piękna. W
dali intensywnie niebieskie morze, małoazjatycki brzeg. Przede nami
zbocza gęsto porośnięte srebrzystozielonymi gajami oliwnymi.
Porośnięte sosnami góry nie dopuszczają tu całego światła. To, które
dociera, igra z cieniem. Liście oliwek zdają się tu być tak srebrne
jak nigdzie indziej na wyspie.
„Ta droga mogłaby nie mieć końca…”, myślę rozmarzony.

Lesvos-podróż do Madonny-Syreny- cz.III

[tomaszkozlowski1]

„Wysoko na zboczach grzbietu górskiego leży wieś Muria. Pobielane
domki cisną się bezładnie zbitymi kupkami pomiędzy drzewami oliwnymi
i migdałowymi na podobieństwo trzody wystraszonych jagniąt,
szukających w popłochu schronienia. Stamtąd nietrudno jest zejść do
przystani, wystarczy jedna godzina. Ale aby wspiąć się wyżej, do
ścieżki dla mułów, potrzeba trzy razy tyle czasu.” *

Droga jest wąska i bardzo kręta. Stratis pokonuje ją ostrożnie,
widać jednak, że jest mu dobrze znana. Przed nami Sikamnia (Skamnia,
Muria), główna osada tego rejonu. Śliczna, spokojna wieś o
czerwonych dachach i kamiennych domach. Przyklejona do zbocza góry.
Pochodził stąd Stratis Mirivilis (1890-1969), wybitny pisarz, jeden
z czołowych przedstawicieli greckiego literackiego pokolenia lat
30.Od lat 50. mieszkający na stałe w Atenach, członek prestiżowej
Akademii Ateńskiej. Mirivilis kochał swą wyspę i uwiecznił jej życie
społeczne w kilku znakomitych powieściach- słynne są
zwłaszcza „Nauczycielka o złotych oczach” (1933) i „Madonna-Syrena”
(1949). Był kiedyś nauczycielem w Mandamados, wydawał też na wyspie
tygodnik „Kambana” (Dzwon). Znany z języka żywego i bogatego,
czerpiącego hojnie z wielowiekowej tradycji języka ludowego.
Na skraju Sikamnia stoi pomnik pisarza. Spogląda przed siebie, w
kierunku małej nadmorskiej równiny. Tam w dole, Skala Sikamnias,
rybacki porcik i mała przystań, wystawiona na łaskę i niełaskę
egejskiego błękitu. Proszę Stratisa byśmy tu na chwilę przystanęli.
Nie mogę nacieszyć oczu tym widokiem. Czerwone dachy wioseczki,
skała Madonny, widoczna już z daleka. Dzięki powieści Mirivilisa,
miejsce tak mi bliskie. Nie wiem jaki magnes przyciągał tu moje
myśli od tylu lat. Już zaraz tam będę…

„ Na dole, w przystani, na noc pozostają tylko rybacy, którzy śpią
w swoich łodziach, oraz kilku kupców i rzemieślników, którzy mają
tam swoje tanie kawiarnie i warsztaty. Ci zjawiają się we wsi tylko
w dni świąt.
Na placu koło przystani stoi fabryka: wielka olejarnia z czterema
prasami. Podczas zbioru oliwek panuje tutaj wielki ruch. Pracujące
przy zbiorach kobiety rozdzielają się w gajach oliwnych na grupki.
Mają na sobie szerokie spodnie w jaskrawych kolorach haftowane
chustki; na rękach kołyszą się plecione z trzciny kosze i stukają
szklane bransolety, czerwone lub niebieskie. Na wszystkich drogach
pełno jest zajętej pracą młodzieży.
Przez całą zimę, jak długo trwa praca przy oliwkach, mieszkańców
wioski budzi codziennie fabryczna syrena. (… Jej głos dobiega do
skał przybrzeżnych, odbija się w górach, mknie poprzez parowy i
wąwozy i dociera do wioski, stawiając wszystkich na nogi. Zaraz
potem słychać kroki mężczyzn stąpających głośno w butach podbitych
gwoździami i stuk kopyt wyprowadzanych mułów. Ze zgrzytem zawiasów
otwierają się i zatrzaskują drzwi. Rozgadane dziewczęta wśród
wybuchów śmiechu wychodzą na drogę. Specjaliści od otrząsania oliwek
z długimi tykami na plecach wyśpiewują piosenki miłosne, które
przerywają tylko chwilami, by popędzać, jednak wciąż śpiewnym
głosem, ociągające się muły.
Oto są wielkie oliwkowe żniwa!
Cały rok czeka na nie dziewięćdziesiąt osiem wiosek na wyspie. Na
kruchych gałązkach drzewa oliwnego wiszą szale ich losu.
Rybacy na dole mają bardziej skąpy, ale za to lepiej
zabezpieczony żywot. Bo morze wciąż wydaje swoje owoce i nie
potrzebuje żadnego pługa, prócz kilu okrętu. Wprawdzie zimą fale
morskie biją z większą gwałtownością, ale też wówczas wciąga się
łodzie na ląd, gdzie układa się je na grubych deskach i zabezpiecza
odpowiednią osłoną. Tam leżą sobie spokojnie, dopóki znowu wody się
nie uciszą. Wiatr północny bardzo chętnie wpada do portu, a wtedy
rybacy niemało muszą się natrudzić. Ale jak długo istnieje świat,
skała Madonny wciąż stawia czoło atakującym ją falom. Jest gęsto
poznaczona starymi ranami i bliznami. Fale przypływów obmyły jej
kamienistą powierzchnię, a pod potężnym działaniem wód na grzbiecie
jej powstały różnego kształtu wgłębienia.” *

Podchodzę do skały Madonny. Panajia i Gorgona. Matka Boska Gorgona.
W greckich ludowych wierzeniach, znanych dobrze do dziś i
opowiadanych dzieciom, Gorgona jest syreną- siostrą Aleksandra
Macedońskiego. Podobno zatrzymuje na morzu statki, pytając czy jej
brat żyje. Kto zaprzeczy, jego statek zostaje zatopiony. Kto
potwierdzi, zostaje otoczony opieką i przychylnością mórz. W ten
sposób religia, mitologia i ludowe wierzenia Grecji splatają się ze
sobą w niezwykłą opowieść. To miejsce i ten kościółek, ten kościółek
i ta opowieść. Przyciągały mnie tu. Jestem.
Mały bielony kościółek stoi nadal na tej skale, ponad maleńką,
urokliwą przystanią i równie mikroskopijnym molo. Obraz Madonny-
Gorgony, namalowany przez kapitana Liasa, został już dawno zatarty
przez wiatry, zmyty przez sztormowe fale. Opowieść i nazwa tego
miejsca jednak pozostały. Na drzwiach kościółka wypisany numer
telefonu do miejscowego kapłana. Drzwi są otwarte. Wnętrze
maleńkiego kościółka skrywa niewielki ikonostas, ktoś zapalił kilka
świec. Z zewnątrz dobiega szum fal odwiecznego morza.
Na ławeczce pod skałą odpoczywa dziadek w bardzo podeszłym wieku.
Kto wie, może przybył tu w 1922 roku na jednej z tych niemych łodzi,
o których pisze Mirivilis w swojej powieści. Łodzi wypełnionych
ludźmi wypędzonymi z greckich miejscowości na przeciwległym
azjatyckim brzegu. Ludźmi, którzy zaludnili tę miejscowość,
urządzając tu swój nowy świat z widokiem na niedaleką a tak odległą,
wytęsknioną ojczyznę. Miejsca, do którego nie powrócili już nigdy.
Rybackie łódeczki o fantazyjnych imionach kołyszą się delikatnie
przy molo, poruszane podmuchami wiatru. Na placyk zajechał obwoźny
sprzedawca warzyw i owoców. Na balkonach suszy się pranie. Zza
malowanych drzwi dobiegają głosy codziennych rozmów.
Idę wzdłuż kamienistej plaży, ocienionej tu i ówdzie przez
tamaryszki i platany. Dostojne wiekowe drzewa oliwne uginają się pod
ciężarem owocu. Zbliżające się oliwne żniwa żyją już w świadomości
ludzi.
Skała Madonny – symbol tego mikroświata, jest dobrze widoczna z
oddali.
Dzisiejszy spokojny, słoneczny dzień wczesnej jesieni koi zmysły.
Już za parę miesięcy powrócą jednak sztormy, w tej części Morza
Egejskiego znane ze swej wyjątkowej gwałtowności.

„ Po nocach demon burzy szaleje nieraz bez opamiętania. Gwiżdże we
wszystkich szczelinach, pomiędzy masztami i w domowych kominkach.
Wzbija się na żelazne rusztowanie, podtrzymujące dzwon
Przenajświętszej, uwiesza się serca i miota nim z niepohamowaną
wściekłością.
Opętańcze dzwonienie budzi na dole rybaków, słyszą je też wysoko
w górze chłopi z Muria. Rybacy wychylają ostrożnie głowy spod koców
i zaczynają kląć. Kobiety we wsi podnoszą się cicho z łoża, otulają
się szczelnie, posypują kadzidło ikonie i czynią znak krzyża: ‘Niech
Madonna-Syrena chroni ludzi!’.
Równocześnie proszą o łaskę dla statków znajdujących się na morzu
i dla okrętów odbywających dalekie podróże. Odmawiają jedno ‘Ojcze
nasz’ za nieznanych marynarzy, którzy o tej straszliwej godzinie
znajdują się na pełnym morzu, nad ciemną otchłanią słonych wód,
zdani na łaskę losu.
Szał burzy nie przemija prędko, ale gdy potem niebo znowu się
rozjaśnia, słońce niby cud niebiański świeci na przybrzeżną skałę, a
z drzew oliwnych sączy się błogość spokoju. Świeża i radosna wznosi
się wśród złotych blasków skała.” *

Taką właśnie, rozświetloną słońcem po wczorajszym deszczu, owiewaną
chłodną morską bryzą, widzę ją dziś. Wracam do wsi. Stratis żegna
się zażyle z jej mieszkańcami. Wszyscy go tu dobrze znają. W
spółdzielczym sklepiku z lokalnymi produktami zdążę jeszcze poznać
dzięki niemu jednego z marynarzy:
–Polska! Pracowałem kiedyś w stoczni w Gdyni!- śmiej

Lesvos-podróż do Madonny-Syreny- cz.IV

[tomaszkozlowski1]

Taką właśnie, rozświetloną słońcem po wczorajszym deszczu, owiewaną
chłodną morską bryzą, widzę ją dziś. Wracam do wsi. Stratis żegna
się zażyle z jej mieszkańcami. Wszyscy go tu dobrze znają. W
spółdzielczym sklepiku z lokalnymi produktami zdążę jeszcze poznać
dzięki niemu jednego z marynarzy:
–Polska! Pracowałem kiedyś w stoczni w Gdyni!- śmieje się na mój
widok. Tu, na tym prawdziwym końcu świata, brzmi to niemal
nierzeczywiście.

Taksówka Stratisa pokonuje znów kolejne zakręty. Oliwki, sosny i
kępy przydrożnych ziół wirują w oczach. Spoglądam za siebie.
Sikamnia i jej przepiękna Skala, z tajemniczą, odcinającą się od
błękitnej tafli skałą Madonny. Oddalają się coraz szybciej. Wrócę tu
na dłużej, obiecuję sobie.

Drogą idzie kilku uchodźców. Stratis zatrzymuje się na chwilę,
próbując wskazać im właściwy kierunek. Nie rozumieją. –Źle idą, idą
w góry.Tam niczego nie znajdą.- mówi zrezygnowany.
Znów mijamy Kapi, rodzinną wieś Stratisa. Taksówkarz przystaje,
pokazując mi ogrodzone kamiennym murkiem poletko. Stoi na nim
dorodna biała klacz. –To Emilija, mój koń!- jego oczy śmieją się. –
Emi! Emi!- woła donośnie. Koń odwraca się w naszą stronę. –Nie
odpowiada, zawsze mi odpowiada- stwierdza zawiedziony.

Dojeżdżamy do Mandamados. Dalej już sobie poradzę. Czuję
niewypowiedzianą satysfakcję i radość.
Skala Sikamnias, tym razem już znana i zapamiętana, znów powraca do
krainy marzenia…

„ Kiedy zaś rybacy powracają z połowu, wychodzą na górę i
rozwieszają mokre sieci na murach kaplicy. Zaczepiają je na
ustawionych w poprzek siebie wiosłach, na maszcie chorągwi i na
żelaznym rusztowaniu dzwonu. Sieci wydymają się na wietrze jak
wywieszone odzienie. Czasami jest ich tak dużo, że przykrywają całą
kaplicę. Żadna inna Madonna w chrześcijańskim świecie nie nosi
takiego odzienia jak Madonna-Syrena.” *

-------------------------------------------------------

* Wykorzystałem fragmenty książki „Madonna-Syrena” Stratisa
Mirivilisa (w polskiej wersji zapisanego jako Myriwilis).
Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 1961, Wydanie pierwsze. Tłumaczył
Henryk Goldmann, słowo wstępne- Jan Parandowski.

** Panijiria- ludowe odpusty w dzień świętego patrona wsi.
Towarzyszą im uczty, tańce a na Lesvos także wyścigi koni

[hania_404]

oj Tomku... jaka ładna opowieść.... czytam sobie niespiesznie Madonne-Syrene, a
tu nagle takie post lexis sie pojawia...)) własciwie to tak jakbym tam byla:
skała Madonny sprzed lat 80-ciu widziana oczami Myriwilisa, i ta calkiem
współczesna tu w Twoim opisie.... dobrze nam, ze mamy takie pióra na forum
dzieki!
P.S. i aż dziwne ze nie spotkałeś tamtejszej Smaragde - przeciez ona musi tam
byc))))

Odwiedziny u Taksiarchisa

[tomaszkozlowski1]

Po powrocie ze Skala Sikamnias do Mandamados, nie wróciłem od razu
do Mitilini. Moim celem tego dnia był jeszcze jeden z najświętszych
klasztorów na wyspie- Taksiarchis (imieniem tym określa się w Grecji
Archaniołów Michała i Gabriela), położony kilometr od wsi, wśród
gajów oliwnych i pól z kamiennymi murkami. Lesvos to wyspa wielu
klasztorów, przybywają tu liczne pielgrzymki z całej Grecji.
Ajjos Rafail, Taksiarchis, Mirsiniotisa, Moni Limonos, Perivoli,
Ipsilu, Moni Pithariju, Panajia w Ajasos...
Klasztor Taksiarchis (Moni Taksiarchi) znajduje się w miejscu
wcześniejszego, bizantyjskiego, który zniszczyli w 1462 r.
saraceńscy piraci. To wtedy według podania powstała bodaj
najświętsza ikona wyspy- ikona Archanioła Michała, wykonana- jak
głosi legenda- z gliny i krwi pomordowanych w oblężeniu mnichów.
Jak podkreśla się na wyspie, to jedyna w świecie prawosławia
wyrzeźbiona ikona.

Duża poczerniała od czasu twarz, wielkie oczy, pozłacane skrzydła,
anielski ognisty miecz.

Legenda dostarcza wielu szczegółów. Saraceni, którzy wtargnęli do
klasztornego kościoła w trakcie porannej mszy, zaczęli kolejno
mordować wszystkich braci. Umknął im tylko jeden, Gabriel, który
wspiął się zwinnie na dach kościoła. Piraci pospieszyli za nim lecz
wtedy nastąpił cud: wśród grzmotów i huku, dach zamienił się w
spienione morze. Pośród fal pojawił się anioł z ognistym mieczem
wymierzonym w piratów. Nic dziwnego, że w popłochu rzucili się do
ucieczki. Miecz doścignął ich jednak błyskawicznie. Wzruszony pomocą
archanioła mnich Gabriel, w podzięce postanowił stworzyć ikonę
wybawiciela. Nie umiał jej namalować, postanowił więc ulepić ją z
gliny i krwi męczeńsko zabitych towarzyszy. Pomagała mu w tym
niewidzialna ręka archanioła.

Od progu kościoła do ikony podąża na kolanach starsza Greczynka.
Ludzie przybywają tu z niezliczonymi intencjami. Ikona znana jest z
cudów, podobno co jakiś czas płacze i poci się- uzdrawiające łzy i
pot zbierane są przez wiernych watką. Dookoła ikony porozwieszane
liczne wota wiernych- posrebrzane tarcze i buciki (buciki dla
Taksiarchisa można kupić np.na głównej handlowej ulicy Mitilini).

W żywej na wyspie historii, ciało archanioła zniknęło z ikony w
dniach uderzenia Turków na Cypr: jak wielu wierzy, udał się tam, by
ratować Greków. Wymowne...

Do klasztornego kościoła wchodzi zagraniczna wycieczka. Marija,
ekspresywna i energiczna przewodniczka, rozpoczyna opowieść. Nim ją
zacznie, czule całuje ikonę, witając się z archaniołem. Nie
ogranicza się do słów, zaskoczonym turystom śpiewa nawet jeden z
bizantyjskich hymnów („Chiere” aby doświadczyli więcej.

Zwiedzam przyległości: w przyklasztornej knajpce zjeść można
wyśmienite pączki lukumades. Przy stoliku pod drzewem siedzi dwóch
mężczyzn i starsza kobieta na wózku inwalidzkim. To ich matka. Jej
pragnieniem było odwiedzić Taksiarchisa. Przy stoliku obok
rozmawiają starsze kobiety z pielgrzymki, jedna z nich przyjechała
tu z odległego Nafpaktos nad Zatoką Koryncką, inna jest z Salonik.
Pod rozłożystym platanem przeciągają się koty.

Za kościołem dostrzegam otwarte drzwi budyneczku wyglądającego na
magazyn. Podchodzę bliżej. To osteofilakio- miejsce, w którym
spoczywają urny (lipsanothikies) z kośćmi i prochami zmarłych (w
Grecji ekshumuje się szczątki, umieszcza je w urnach i – często-
przenosi do rodzinnych „mauzoleów”. Drewniane urny z imionami i
nazwiskami spoczywających piętrzą się jedna na drugiej.

Za klasztornym murem jesienne pola i cisza.


- - - - - -
Religijny film (sprzed paru dziesięcioleci) o klasztorze i ikonie (z
krótkim wstępem o Lesvos):
pl.youtube.com/watch?v=JaJffVgBQsk

Fotoforum- Skala Sikamnias

[tomaszkozlowski1]

No to po wielu obietnicach i namowach (zwłaszcza Baha ), trafiłem
i ja na Fotoforum.
Już tu trochę o Lesvos popisałem (i może jeszcze coś popiszę )- no
to teraz Wam choć troszkę pokażę )

Zabieram Was do mojego "magnesu" na Lesvos- Skala Sikamnias- wsi
Madonny Gorgony.
Jako nowicjuszowi na fotoforum, wybaczcie, że w pierwszym poście nic
mi się nie wkleiło, ale się postarałem i potem się udało )) -
fotoforum.gazeta.pl/72,2,882,91673810,91674237.html

[hania_404]

Tomku!
ja zupelnie nie tak sobie wyobrazalam skałę Madonny Gorgony!!! ta skala byla
wysoka, jak klif, niemal do nieba... a tu stoi świątynka na kilku głazach z
morza wystających!.... mimo całej sympatii nie będę tych zdjęć oglądać! wolę
moje literackie projekcje.... nie obrazisz sie, prawda?
... z ciekawosci pewnie i tak zajrzę, ale nie bedę komentować
tak to jest, jak moje literackie wyobrażenia próbuję konfrontować z
rzeczywistością....
po prostu - bajko trwaj ))) [cyt. za barbelek] ))
usciski
a.

[tomaszkozlowski1]

Haniu, oj to przykro mi,że zafundowałem Ci rozczarowanie
Myślałem, że już gdzieś widziałaś jak wygląda skała Gorgony. Nie
jest faktycznie zbyt widowiskowa, ale kościółek, no przyznaj,
wzruszający- i jak najbardziej pasuje do literackiego opisu
I miejsce- zapewniam Cię- cudowne! Okolica, co może troszkę widać na
pierwszym zdjęciu, śmiem twierdzić, jest najpiękniejszym rejonem
całej wyspy!
Pozdrawiam ))

Ajasos- z wizytą w górskiej osadzie

[tomaszkozlowski1]

Ha, to Was zaskoczyłem
Nigdzie przecież nie powiedziałem, że skończyłem już opowieści z
wyspy, która tak bardzo mnie urzekła
Dużo pracy..i w ten sposób to się odciągnęło. Ale dziś znalazłem
sposobność by powrócić z Wami do magicznej Eolii...
Zajrzymy do przepięknej i dumnej górskiej osady Ajasos.
**********************************************************

-Czy mogę zrobić zdjęcie? – Greczynka pochylająca się nad ręcznie
dekorowanym krzesłem kiwa głową z przyzwoleniem. Ajasos to stolica
rękodzieła na wyspie Lesvos (Mitilini).W licznych warsztatach
wyrabia się tu przepiękne ludowe krzesła, koronki, ozdobną ceramikę.
Na skarby sztuki ludowej możemy natknąć się na każdym kroku. Nie
liczmy jednak na niskie ceny- mieszkańcy miejscowości to słynni na
całą wyspę skąpcy.

Wyjrzało słońce i uliczki górskiego miasteczka skrzą się po deszczu.
Na prowizorycznych straganikach rozkładane są zielone, kosmate owoce
kasztanów jadalnych. Okolica Ajasos słynie z prastarych kastaniones
(gajów kasztanowych).

Gdy znad wznoszącego się ponad miasteczkiem Olimpu (Olimbos)-
najwyższej i najbardziej majestatycznej góry wyspy, znów schodzą
siwe chmury, wchodzę do sanktuarium. Kościół i klasztor Maryi
(Panajia) to najważniejsze miejsce pielgrzymek na wyspie i jedno z
ważniejszych na całym archipelagu egejskim. 15 sierpnia przybywają
tu tłumy a cała wyspa bawi się tu na hucznym panijiri. Dziś we
wnętrzu kościoła panuje spokój. Młody Grek unosi na ręce małą
córeczkę by mogła ucałować każdą ze świętych ikon, wystawionych dla
wiernych.

Deszcz przepłoszył klientów z kafenionów na placu. Wspinam się pod
górę jednym z urokliwych traktów. Po drodze mijam dom, na którym
mieszkańcy Ajasos wypisali dowcipne „złote myśli” w swoim nadal
chętnie używanym dialekcie. Jest on tak trudny i archaiczny, że
prawie niezrozumiały nawet dla innych mieszkańców Lesvos.
-Było jedno dziecko w klasie, które tłumaczyło mi na nowogrecki to
co mówiły inne- wspomina mi później pani Juli, nauczycielka z miasta
Mitilini, która przed laty uczyła w szkole w Ajasos.
To jedyne miejsce na wyspie, gdzie lokalna gwara jest wciąż tak
żywa. Ajasos ma nawet tradycję satyry opartej o miejscowy dialekt.
Kultura ma się tu dobrze, w jednej z uliczek napotykam tutejszy
teatr, w Ajasos działa nawet znany na całą wyspę zespół muzyki
rembetiko, o pomysłowej i humorystycznej nazwie „Rebet Against the
Machine”. A wszystko to w miejscowości liczącej tylko trzy i pół
tysiąca mieszkańców!

Jestem już dość wysoko, na skraju miasteczka. Mam je teraz przed
sobą jak na dłoni: gąszcz starych domów krytych czerwoną dachówką,
imponujący Olimp w tle, intensywna zieleń rozległych pięknych lasów,
porastających całą okolicę. Słońce robi mi prezent, wychodząc zza
chmur i rozświetlając skąpaną w deszczu miejscowość. Spokojny
jesienny czas w górskiej osadzie, do dziś żyjącej swym własnym
rytmem...

Zanim stąd wyjadę, pójdę jeszcze jednym z licznych oznaczonych
(rzadkość w Grecji) szlaków pieszych, oplatających gęsto pasmo
Olimpu. Będę podziwiajął kwitnące zimowity i wdychał zapach górskich
lasów.

Autobus krętą drogą zjeżdża w dół. Ajasos znika za zakrętem. Za
szybą gaje oliwne z bladoróżowymi kobiercami jesiennych cyklamenów...

[tomaszkozlowski1]

Miało być oczywiście: będę podziwiał (a nie "podziwiajął" )

Ajasos na Fotoforum

[tomaszkozlowski1]

fotoforum.gazeta.pl/72,2,882,91673810,106898563.html

[gacek95]

Tomku, Twoje opowieści są jak pożywne śniadanie- dają dobrą energię na cały
dzień (i bez pozwolenia posyłam Ci coś na priva gazetowego)

[akodz]

Mam nadzieję, że na następną część Twojej opowieści nie będziemy musieli czekać
kolejny rok ? Miło się czyta takie wspomnienia, zwłaszcza teraz, kiedy za
oknem mroźno i śnieżnie.

Kamienne kosciolki na Lesvos

[apostolis]

W 2010r. po raz drugi z rzedu dwanascie kamiennych kosciolkow na Lesvos
umieszczonych zostalo na obserwacyjnej liscie WMF (World Monuments Fund). Ta
prywatna organizacja dzialajaca od ponad czterech dekad co dwa lata sporzadza
liste zagrozonych zabytkow kultury w roznych zakatkach swiata, m.in na liscie
znajduje sie slynne Machu Picchu w Peru. Koscioly na Lesvos, kilka nadal
funkcjonujacych, umieszczone byly na liscie tej organizacji rowniez w 2008 roku
co pozwolilo zebrac fundusze na zewnetrzne prace konserwatorskie w Aghios
Nikolas. Stan techniczny wszystkich kosciolkow, m.in. z uwagi na niedobor lub
calkowity brak miejscowych funduszy, doprowadzil stan architektoniczny oraz
strukturalny tych obiektow do alarmujacego poziomu, ze dluzej nie mozna juz w
czasie odwlekac odnowy i ich konserwacji. Wiele sciennych malowidel tylko
profilaktycznie owinietych jest gaza, zeby zapobiec ich oderwaniu sie od sciany.
Rowniez stan techniczny mozaikowych podlog bije na alarm. Kosciolki te na
przestrzeni wiekow odgrywaly bardzo wazna role w codziennym zyciu mieszkancow
wysepki jak i burzliwych czasach tego regionu morza Egejskiego. Utrata ich
bylaby niezastapiona strata w kulturanym krajobrazie tego regionu. Byc moze
teraz swiat zwroci wieksza uwage i uda sie zebrac wiecej funduszy.