Krynica, Tylicz, Muszynka, Muszyna

[madohora]

[madohora]

Gospodarka Łemków w dużym stopniu opierała się na produktach leśnych – wyrąb i zwózka drewna były jednym z najpewniejszych źródeł dochodów. Do niedawna na terenach Łemkowszczyzny stosowano jeszcze metodę wypalenisk - po wyrębie i wykarczowaniu fragmentu lasu – resztki gałęzi i krzaki układano w sterty i palono. Powstały w ten sposób popiół stanowił nawóz na powstałe pole, które przez kilka lat wykorzystywano, a następnie zamieniano na pastwisko (które ponownie zarastało krzakami i młodym lasem i zabieg można było powtórzyć). W lesie zbierano powszechnie jagody i grzyby oraz polowano.

[madohora]

Rozmiar całej chaty dochodził do 25 m długości i ok. 6 - 7 m szerokości. Układ pomieszczeń był schematyczny: szeregowo umieszczano część mieszkalną, stajnię i boisko, gdzie trzymano wóz. Część mieszkalna podzielona była na izbę, alkierz i sień, a czasem jeszcze komory. Pokrycie chyży stanowił krokwiowy dach dość dużych rozmiarów, gdyż musiał pomieścić spore ilości siana (zazwyczaj stanowił 2/3 wysokości całego budynku). Często wykorzystywano również szerokie pasy pod okapami dachu chronione przed opadami. Zabudowywano je szalunkiem desek tworząc tzw. zachaty pełniące funkcje składzików i ocieplające całą chałupę.

[madohora]

Wydarzenia II wojny światowej również spowodowały falę przejść Łemków na prawosławie – powodem była delegalizacja kościoła grekokatolickiego (uniemożliwienie odprawiania nabożeństw w obrządku wschodnim). Przejście na obrządek łaciński skutkowało bardzo szybką polonizacją, toteż większość Łemków była temu przeciwna. Podział religijny wśród Łemków istnieje do dziś i w dużej mierze wiąże się z kwestią świadomości narodowej – orientacja proukraińska wiąże się z grekokatolicyzmem, zaś Łemkowie czujący przynależność do odrębnego narodu wyznają prawosławie.

[madohora]

W każdej cerkwi musiał znajdować się ikonostas – ściana ułożona z ikon przedstawiających najważniejsze postaci kościoła grekokatolickiego. Same ikony to pewnego rodzaju świętości – nie tylko obrazy religijne – uobecniają sławiącym je wiernym Chrystusa, jego Matkę i Świętych Pańskich. Choć z założenia nie były dziełami sztuki, ikony często stanowiły prawdziwe, unikalne skarby malarstwa światowego. Układ poszczególnych ikon w ikonostasie był ściśle określony: w pierwszym, głównym rzędzie znajdują się tzw. ikony namiestne (wizerunki Matki Bożej z Dzieciątkiem, Chrystusa nauczającego, wizerunek św. Mikołaja, szczególnie czczonego w Karpatach i ikona framowa, związana z wezwaniem cerkwi). W centrum ikonostasu znajdują się tzw. carskie wrota z niewielkimi okrągłymi ikonami Zwiastowania i Czterech Ewangelistów. Kolejne, mniejsze rzedy ikon to tzw. prazdniki wyobrażające najważniejsze święta roku liturgicznego, podczas których wyjmowano je z ikonostasu i stawiano na ołtarzu. Nad carskimi wrotami umieszczano Chrystusa Pankratora - na tronie, w otoczeniu Matki Bożej i św. Jana Chrzciciela. Ostatnie górne ikony to tzw. Wielka Desis - modlitwa przebłagalna za rodzaj ludzki z wizerunkami Dwunastu Apostołów i patriarchów starotestamenckich.

[madohora]

W II połowie XIX w. zapoczątkowany został ukraiński ruch narodowy w Galicji. Doprowadził on do podjęcia przez Łemków działań literackich, oświatowych i ekonomicznych. Nie stało się to jednak zbyt szybko. Idea narodowościowa długo nie miała poparcia, co wynikało z faktu, że jej propagatorzy walczyli z łemkowskim separatyzmem i rusofilstwem. Aprobatę dawała im cerkiew grekokatolicka, która celowo osadzała na parafiach księży ukraińskich zamiast łemkowskich. Ciągłe ścieranie się tych orientacji narodowych na fatalnie odbiły się na Łemkach w czasie I wojny światowej. Władze austriackie posądzały rusofili o działalność szpiegowską i stosowały wobec nich ostre represje. W latach 1914-1918 w obozie koncentracyjnym w Thalerhofie zgładzono prawie całą łemkowską inteligencję.

[madohora]

Działający prężnie Ukraiński Klub Polityczny w czerwcu 1928 r. wywalczył na Sejmie wydanie ustawy, na mocy której dotychczasową nazwę „Rusin” zastąpiono w administracji nazwą „Ukrainiec”. W konsekwencji – mimo różnych poglądów w tej sprawie - nazwa ta objęła wszystkich Łemków. Trzy lata później powstała organizacja dążąca m. in. do odrębnego biskupstwa dla Łemkowszczyzny i zakazania ukraińskiej agitacji w szkołach i cerkwiach. „Łemko-Sojusz” zapewniał lojalność wobec władz polskich. Taki bieg spraw wywołał ostrą walkę polityczną Łemków Starorusinów i pro ukraińskich, co widoczne było nawet w życiu religijnym Łemkowszczyzny. To właśnie sprzeciw proukraińskiej agitacji grekokatolickich duchownych doprowadził do częstej zmiany wyznania na prawosławie (przed II wojną światową uczyniło tak ok. 25000 wiernych). Proces ten powstrzymało w końcu utworzenie niezależnej od Eparchii Przemyskiej Administracji Apostolskiej dla grekokatolickich Łemków. Władze polskie oficjalnie popierały stopniowe wprowadzenie do szkół języka łemkowskiego, a także wydawanie łemkowskojęzycznych podręczników i gazet. Niestety te prężne narodowe dążenia Łemków zostały przerwane wraz z wybuchem II wojny światowej. W czasie jej trwania prowadzono politykę popierania Łemków deklarujących narodowość ukraińską.

[madohora]

W Gramatyce języka łemkowskiego (Katowice 2002) język łemkowski określono jako „język słowiański, którym posługuje się w formie mówionej i pisanej co najmniej kilkadziesiąt tysięcy Łemków polskich”
O ile nie ma wątpliwości co do statusu gwar łemkowskich jako wschodniosłowiańskich, to badacze różnią się w jego dokładniejszej klasyfikacji. Janusz Rieger i Michał Łesiów uważali, że z językoznawczego punktu widzenia gwary łemkowskie są gwarami języka ukraińskiego (jako gwara jego dialektu południowo-zachodniego bądź gwara karpacka, bliska gwarom bojkowskim i huculskim tego języka). Henryk Fontański uznawał prawo do nadania językowi łemkowskiemu statusu zupełnie odrębnego języka słowiańskiego

[madohora]

Od roku 1939 do końca lat 80. oficjalna sfera użycia języka łemkowskiego nie istniała (z wyjątkiem niewielkiej kolumny o nazwie „Łemkiwska storinka” w czasopiśmie Ukraińskiego Towarzystwa Społeczno-Kulturalnego „Nasze Słowo”). Od końca lat 80. pojawiają się nowe łemkowskie teksty literackie, powstają czasopisma takie jak „Besida”, „Zahoroda”, „Łemko”

[madohora]

Nazwa pijalni pochodzi od nazwiska znanej w regionie rodziny przedsiębiorców, którzy są właścicielami pijalni, jak również zakładu rozlewniczego wody mineralnej i przedsiębiorstwa budowlanego. Pijalnia ulokowana w budynku Rozlewni Wód Mineralnych MUSZYNA CECHINI. W pijalni udostępnione są wody lecznicze do kuracji pitnej z ujęcia Józef i Stanisław.

[madohora]

Czarna Młaka (pomnik przyrody)

Wyjątkowo malowniczy (około dziewięćsetletni staw górski) pochodzenia naturalnego o pow. 0,3 ha. Jest trwałym elementem krajobrazu i obiektem unikatowym w tej części kraju i gór. Powstanie zbiornika należy wiązać ze stosunkowo młodymi procesami osuwiskowymi. Obserwuje się tu ekspansję zbiorowisk roślinnych typowych dla miejsc bagiennych (roślinność niskotorfowiskowa).

[madohora]

Ogrody Biblijne

Największe w kraju Ogrody Biblijne to mistrzowskie dzieło ogrodnictwa, które zostało przedstawione w konwencji trzech świątyń: Jerozolimskiej, kościoła św. Józefa Oblubieńca Najświętszej Marii Panny i kościoła czasów mesjańskich. To niebywałe miejsce w specyficzny sposób prezentuje obraz biblijnego życia i historię zbawienia. W Muszyńskim Edenie mile widziani są wszyscy, którzy chcieliby przybliżyć sobie dzieje Starego i Nowego Testamentu.

[madohora]

Ruiny XIV- wiecznego zamku

Z dniem 07 grudnia 2020 r. ruszają prace związane z remontem i rozbudową ruin zamku w Muszynie wraz z zagospodarowaniem bezpośredniego otoczenia zamku Baszta, w ramach projektu pn.: „Muszyna – Sabinov - Wzmacniamy wspólne dziedzictwo kulturowe pogranicza polsko-słowackiego”. W związku z powyższym nastąpią utrudnienia w dostępie do ruin zamku.

To jeden z najciekawszych zabytkowych obiektów architektonicznych w Muszynie. Znajduje się na stromym wzgórzu pasma Koziejówki. Zamek, który powstał ok. 1390 r. na niższym ze szczytów pasma (527 m n.p.m.), miał za zadanie bronić granicy i szlaków handlowych oraz pełnić funkcję komory celnej. Twierdza była rezydencją biskupów krakowskich do 1474 r., kiedy to została niemal całkowicie zniszczona przez oddziały Tomasza Taraczaya z Lipan podczas najazdu na Polskę króla węgierskiego Macieja Korwina. Zamek został odbudowany w stylu renesansowym przez Węgrów. Od tego momentu pełnił wyłącznie funkcję strażniczą. Od połowy XVII wieku budowla popadała w ruinę. Współcześnie ruiny zamku były obiektem wielu badań archeologicznych, zaś niektóre ze znalezisk można podziwiać w lokalnym muzeum. W ostatnich latach relikty murów zamku zostały zabezpieczone oraz dokonano częściowej odbudowy wieży, która obecnie służy jako doskonały punkt widokowy.

[madohora]

[madohora]

Choroby w których wody i pobyt w Krynicy są wskazane: Choroby krwi: niedokrwistość, błędnica. Choroby serca i naczyń krwionośnych: wady serca wyrów nane lub z lekką niedomogą, zwapnienie naczyń (skleroza) w okresie początkowym, nerwica serca. Choroby przemiany materji i gruczołów dokrewnych: dna (skaza moczanowa, artretyzm) cukrzyca, krzywica, otyłość nie wielkiego stopnia, choroba Basedowa. Choroby przewodu pokarmowego: katar żołądka z nadkwasotą, wrzody żołądka i dwunastnicy, nieżyty jelit, nerwice ruchowe i zrosty. Choroby dróg żółciowych i wątroby, choroby dróg mo czowych, choroby kobiece: na tle zapalnem, zaburzeń rozwojo wych i czynnościowych. Choroby nerwowe Cierpienia reumatyczne, ischias lumbago i zmiany zapalne przewlekłe. Sezon całoroczny (z wyjątkiem kwietnia). Krynica posiada olbrzymi wybór pokoi (ponad 5.000) od najskromniejszych do luksusowych.— Park zakładowy (120 morgów lasu.) Piękny widok na Tatry i Beskidy. Wycieczki autobusami w góry do Żegiestowa i Szczaw nicy. Zimą międzynarodowe zawody hockejowe i narciarskie.

[madohora]

[madohora]

[madohora]

[madohora]

Źródła mineralne w Krynicy i Muszynie to także cele turystyczne, a Zakopane w Tatrach to najważniejszy w Polsce ośrodek sportów zimowych. ...

[balzack]

[madohora]

[madohora]

Liczba osób posługujących się współcześnie językiem łemkowskim jest trudna do ustalenia. Wielu młodych Łemków na początku XXI wieku, zwłaszcza tych mieszkających w ośrodkach miejskich, nie znało już czynnie swego języka, gdyż rodzice w domu nie rozmawiali w nim ani z dziećmi, ani nawet między sobą

[madohora]

Prawie do końca XVII wieku obszar Łemkowszczyzny należał do prawosławnej diecezji przemyskiej. Prawosławne parafie Łemkowszczyzny wchodziły w XVII wieku w skład dekanatów bieckiego, dukielskiego, jasielskiego, krośnieńskiego, muszyńskiego oraz sanockiego

[madohora]

W pierwszych latach XX wieku rozpoczęły się powroty Łemków do prawosławia, będące reakcją na silną agitację proukraińską, prowadzoną przez część duchowieństwa greckokatolickiego. Grupy Łemków, które odrzucały tę orientację, znalazły się pod wpływem oddziaływania Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej z jej ważnym ośrodkiem – Ławrą Poczajowską. W 1911 na prawosławie przeszła część wsi Grab z księdzem Maksymem Sandowiczem

[madohora]

Wskutek tych wydarzeń Stolica Apostolska dekretem z 10 lutego 1934 Quo aptius consuleret specjalnie dla Łemków utworzyła odrębną jednostkę jurysdykcyjną – Apostolską Administrację Łemkowszczyzny. W jej skład weszło 9 zachodnich dekanatów wydzielonych z greckokatolickiej diecezji przemyskiej. Na ich terenie działało 121 parafii podporządkowanych bezpośrednio Stolicy Apostolskiej. Zamierzano w ten sposób powstrzymać rozprzestrzenianie się prawosławia, choć w ówczesnym czasie konwersje już zasadniczo zanikły

[madohora]

Zróżnicowanie wyznaniowe mniejszości łemkowskiej potwierdził spis powszechny z 2011. Wśród przedstawicieli tej społeczności 36,3% należało w czasie spisu do Kościoła prawosławnego, 36,2% do Kościoła katolickiego obrządku bizantyjsko-ukraińskiego, a 15,9% do Kościoła rzymskokatolickiego

[madohora]

Pierwsze organizacje kulturalno-oświatowe powstały na Łemkowszczyźnie w XIX wieku. Kształtowały one tożsamość Łemków w duchu dwóch przeciwstawnych programów narodowych: ukraińskiego bądź ruskiego. Organizacje ukraińskie aktywnie działały na rzecz propagowania wśród Łemków ukraińskiej tożsamości etnicznej, a walka między dwoma ruchami koncentrowała się wokół szkolnictwa, spraw ekonomicznych oraz rozwoju czytelnictwa. Antagonizm ten trwał również w okresie II RP, a zakończył wraz z wybuchem II wojny światowej.

[madohora]

Nieskrępowana instytucjonalizacja społeczności łemkowskiej dokonać się mogła jednak dopiero dzięki transformacji społeczno-ustrojowej, zapoczątkowanej przez wybory czerwcowe. Dwiema pierwszymi nowo utworzonymi organizacjami łemkowskimi były Stowarzyszenie Łemków oraz Zjednoczenie Łemków. Profile tych organizacji odpowiadają podziałom świadomościowym w grupie łemkowskiej:

Stowarzyszenie Łemków – zarejestrowane 7 kwietnia 1989 w Legnicy. Reprezentuje te środowiska łemkowskie, które negują swoją przynależność do narodu ukraińskiego a czują więź etniczną z szerszym narodem rusińskim zamieszkującym także w innych krajach. Jest członkiem Kongresu Rusinów Karpackich. Prowadzi szeroko zakrojoną działalność wydawniczą w języku łemkowskim (dwumiesięcznik „Besida”, „Łemkiwskij ricznyk”, tomy poezji łemkowskiej, literatura wspomnieniowa i autobiograficzna, monografie miejscowości i inne). Stowarzyszenie organizuje festiwal „Łemkowska Watra na Obczyźnie”.
Zjednoczenie Łemków zostało zarejestrowane 30 marca 1990 w Nowym Sączu. Organizację założyli dawni działacze Sekcji Łemkowskiej UTSK, którzy uważają Łemków za część narodu ukraińskiego, a jednocześnie pragną chronić i rozwijać łemkowską kulturę i tożsamość. Organizacja tworzy punkty nauczania języka ukraińskiego, jest organem założycielskim Niepublicznej Szkoły Podstawowej w Nowicy. Wydaje kwartalnik „Watra” i organizuje festiwal „Łemkowska Watra w Zdyni”. Prowadzi także Centrum Kultury im. Bohdana Ihora Antonycza w Gorlicach

[madohora]

Galicja

Kształtowanie się ruskiej świadomości narodowej następowało w XIX wieku, gdy Małopolska znalazła się pod władzą austriacką. W ciągu pierwszej połowy XIX wieku w Galicji Wschodniej bardzo rozwinął się społeczno-polityczny kierunek „rusofilski”, zwany początkowo „świętojurskim”, a później – „staroruskim”. Jako antidotum na zagrożenie polonizacją i przeprowadzaną przez Kościół rzymskokatolicki latynizacją ruskiego kościoła ruch ten proponował potęgę Rosji carskiej i prawosławie rosyjskie. Na Łemkowszczyźnie kierunek ten znalazł propagatorów szczególnie wśród sympatyzującego z prawosławiem duchowieństwa greckokatolickiego

W drugiej połowie XIX wieku kierunek opozycyjny do staroruskiego zaczęły propagować rosnące w siłę partie ukraińskie o charakterze narodowym, które pod koniec XIX wieku odgrywały już poważną rolę nawet w austriackim parlamencie[82]. W orbicie ich zainteresowań, jako potencjalne terytorium etnicznie ukraińskie, znalazła się również Łemkowszczyzna. Ideologia ukraińska nie znalazła tam jednak tak podatnego gruntu, jak w przypadku Galicji Wschodniej, i rozprzestrzeniała się z trudem. Dużych rezultatów ukrainizacyjnych nie przyniosły ani działania gospodarcze (filie spółdzielni „Silśkyj hospodar”, „Łemkiwśkyj bank”) ani kulturalno-oświatowe prowadzone przez Towarzystwo Proswita, bezskutecznie próbujące upolityczniać Łemków w duchu jedności ukraińskiej

Zawzięta walka między stronnictwem staroruskim i ukraińskim przeniosła się wraz z licznymi łemkowskimi emigrantami tego czasu do Ameryki Północnej, gdzie powstały prężne ośrodki emigracyjne zarówno łemkowsko-staroruskie, jak i narodowo ukraińskie.

Po wypowiedzeniu przez Austro-Węgry wojny Rosji administracja austriacka rozpoczęła szeroko zakrojoną działalność represyjną w stosunku do przedstawicieli organizacji staroruskich. Aresztowanych zostało wielu księży greckokatolickich oraz nastawionych moskalofilsko chłopów. Wiele osób rozstrzelano i powieszono na podstawie wyroków sądów wojskowych lub bez wyroku oraz wywieziono do obozu w Talerhofie[d]. Represjami objęto wówczas około 5 tysięcy Łemków. Winą za taką skalę represji Łemkowie obarczali często ruch ukraiński, który przez donosicielstwo miał się ich zdaniem pozbywać przeciwników politycznych. Pogorszyło to i tak napięte już stosunki między oboma kierunkami.

Rozpadaniu się monarchii austrowęgierskiej towarzyszyło powstanie efemerycznych łemkowskich republik. Na Łemkowszczyźnie zachodniej powstała tak zwana Republika Floryncka (odcinająca się od ruchu ukraińskiego, efekt aktywności politycznej Łemków gorlickich, grybowskich, jasielskich i nowosądeckich). Na Łemkowszczyźnie wschodniej powołano z kolei „Republikę Komańczańską” o narodowym charakterze ukraińskim

[madohora]

Krynica jako uzdrowisko funkcjonuje już od ponad 200 lat, a Stare Łazienki Mineralne, Stare Łazienki Borowinowe, Pijalnia Główna czy Nowy Dom Zdrojowy wyryły nie tylko niezatarte piętno na architektonicznej mapie miasta i regionu, ale są przede wszystkim świadectwem narodzin polskiego wodolecznictwa.

[madohora]

Krynica-Zdrój (do 2002 Krynica, łem. Крениця) – miasto w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Krynica-Zdrój.

[madohora]

Nazwa miejscowości Krynica-Zdrój pisana z łącznikiem (dywizem) jest formą zatwierdzoną urzędowo. Forma nazwy pisana bez łącznika, tzn. Krynica Zdrój, jest natomiast formą potoczną.

[madohora]

W 1793 r. austriacki komisarz rządowy z pobliskiego Nowego Sącza Franciszek Stix von Saunbergen zakupił tu ziemię ze źródłem wody mineralnej z myślą o założeniu zdrojowiska. Powstały pierwsze domy zdrojowe, ale gwałtowny rozwój nastąpił dopiero po 1856 r. dzięki działalności prof. Józefa Dietla. W 1877 r. kuracjuszy przyjmowało 11 domów uzdrowiskowych oraz w 64 domach prywatnych, w tym samym okresie powstała Komisja Zdrojowa. U schyłku stulecia Krynickie Zdroje odwiedzało blisko 6000 kuracjuszy rocznie. W 1885 roku przybył do uzdrowiska znany hydroterapeuta Henryk Ebers, zostając m.in. dyrektorem CK. Zakładzie Hydropatycznym, radnym, inicjatorem budowy jednej z altan pijalni wód.

[madohora]

Dalszy prężny rozwój uzdrowiska przypada na pierwsze lata XX w., powstają nowe wille i pensjonaty. W 1911 r. doprowadzona została linia kolejowa co spowodowało napływ nowych kuracjuszy, w tym samym roku Krynica uzyskała prawa miejskie. W rok przed wybuchem II wojny światowej Krynicę odwiedzało rocznie 38 000 osób. W styczniu 1937 r. w Krynicy bawiła w podróży poślubnej przyszła królowa Holandii, księżniczka Juliana wraz z mężem księciem Bernardem. W okresie od stycznia 1944 r. do lutego 1945 r. Krynica była siedzibą ordynariusza apostolskiego Łemkowszczyzny Ołeksandera Małynowśkiego. Pod okupacją Krynica znajdowała się do 18 stycznia 1945 r. Wycofujący się Niemcy zabrali praktycznie wszystkie urządzenia, a wkraczające wojska Armii Czerwonej doszczętnie zdewastowały, co pozostało. Krynica z wojny odrodziła się tak naprawdę pod koniec lat 50. XX w.

[madohora]

[madohora]

Zniechęcone deficytowym przedsięwzięciem w 1852 r. władze austriackie poleciły zlikwidować uzdrowisko. Na szczęście zarząd dóbr muszyńskich odwlekał realizację polecenia. Jednocześnie grupa lekarzy krakowskich, którym przewodził dr Józef Dietl, rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, zaczęła propagować krynickie wody wśród lekarzy i społeczeństwa i coraz częściej wysyłać do nich kuracjuszy. Dietl, uznany później za ojca polskiej balneologii, w imieniu komisji rzeczoznawców wystąpił pod adresem rządu austriackiego z postulatami rozwoju uzdrowiska. Współdziałał z nim m.in. dr Michał Zieleniewski. Zarząd przystąpił do budowy urządzeń sanitarnych, leczniczych i mieszkalnych.

[madohora]

W latach swej świetności Krynica była modnym uzdrowiskiem, miejscem pobytu i spotkań wielu sławnych Polaków. Bywali tu m.in.: Józef Piłsudski, Jan Matejko, Artur Grottger, Henryk Sienkiewicz, Józef Ignacy Kraszewski, Ludwik Solski, Helena Modrzejewska, Władysław Reymont, Julian Tuwim, Konstanty Ildefons Gałczyński i Jan Kiepura. Także obcokrajowcy: królowa Holandii Juliana, Valdas Adamkus, Václav Havel, Wiktor Janukowycz.

[madohora]

Mochanczka

Tam gdzie Poprad wodami się srebrzy i bieży
Parę kilometrów za Tyliczem Mochnaczka leży
Tam za wsią trochę już zaniedbany
Leży prawosławny cmentarz za drzewami schowany
Jako że w tych okolicach mieszkali Łemkowie
Tutaj też jest cerkiew, to jeszcze wam powiem
A wszystkie te cerkiewki jakby zapomniane
Małe, drewniane i między drzewami schowane
Nie fascynują mnie jakieś wielkie domy
Z sentymentem patrzę na cerkiewne ikony
I na potrójne, zdobione drzwi Ikonostasu
Muszę to widywać od czasu do czasu

[madohora]

IZBY

[madohora]

Cerkiew św. Łukasza w Izbach – dawna cerkiew greckokatolicka, wzniesiona w 1888, w znajdująca się w Izbach. Od 1948 użytkowana przez kościół rzymskokatolicki, obecnie jako kościół filialny pw. św. Łukasza parafii w Banicy. Cerkiew wpisano na listę zabytków w 1994.

[madohora]

*

[madohora]

[madohora]

Pojechałabym i ten miód....😋

[madohora]

Kamianna – dawna łemkowska wieś w pow. nowosądeckim. Znajdu-je się tutaj ośrodek pszczelarski i dzia-ła Światowe Centrum Apiterapii, Dom Pszczelarza i Muzeum. Wieś rozwijała się od 1960 r., kiedy przybył tu ks. dr Henryk Ostach. Ten pasjonat pszcze-larstwa został prezesem Polskiego Związku Pszczelarstwa, a pszczelar-stwo polskie stało się znane na świe-cie. W skansenie jest wiele ciekawych, bajkowych uli.

[madohora]

Łemkowie, wymiennie: Rusini, Rusnacy, Rusnaki – wschodniosłowiańska grupa etniczna stanowiąca integralną część narodu rusińskiego (karpatoruskiego), do okresu wysiedleń w latach 1945–1947 (wysiedlenia do ZSRR, akcja „Wisła”) zamieszkująca w zwartej grupie obszar Beskidu Niskiego oraz zachodnich krańców Bieszczadów i wschodnich Beskidu Sądeckiego

[madohora]

Obecnie mniejszość Łemków mieszka w historycznej ojczyźnie, pozostali żyją w diasporze na terenie Polski, Ukrainy, a także w USA i w Kanadzie.

[madohora]

Pierwotnym miejscem zamieszkania Łemków jest obszar Łemkowszczyzny.
Na początku XX wieku po polskiej stronie Karpat zamieszkiwało około 80 tys. Łemków. Pod koniec dwudziestolecia międzywojennego ich liczbę oceniano (w zależności od przyjętych granic Łemkowszczyzny) na 100–150 tysięcy

[madohora]

O współczesnym rozmieszczeniu i liczebności Łemków zdecydowały akcje przesiedleńcze, przeprowadzone w latach 1946–1947. Pierwszą grupę przesiedleńców stanowią osoby wysiedlone w latach 1944–1946 na Ukrainę. Przesiedlenie to dotknęło nawet 60% ówczesnej liczebności Łemków. Przypuszcza się, że na Ukrainie może mieszkać obecnie do 90 tys. potomków tych Łemków, którzy przesiedleni zostali z Łemkowszczyzny w latach czterdziestych

[madohora]

Mimo pozostawania w sytuacji diaspory również współcześnie Łemkowie tworzą w wielu miejscach zwarte enklawy, zarówno w miejscach przesiedlenia na zachodzie i północy Polski (na przykład Patoka, Michałów, Przemków, Wądroże Wielkie, Wierzchowice), jak i na pierwotnej Łemkowszczyźnie (Zdynia, Zyndranowa, Kunkowa, Leszczyny i inne)

[madohora]

Łemkowie są przykładem grupy, która w zależności od przyjętego kontekstu badawczego może być uznana za grupę etnograficzną bądź etniczną, przy czym społeczność ta jest w trakcie ewolucyjnego przechodzenia od poziomu etnograficznego do poziomu narodu.

[madohora]

Inne zabytki uzdrowiska to Łazienki Borowinowe z 1881 r., Stare Łazienki Mineralne z lat 1863–1966. W centralnej części deptaku stoi neorenesansowy Stary Dom Zdrojowy z 1889 r. (z zachowaną oryginalną salą balową), w którym mieściła się pijalnia wody „Mieczysław”, która w 2007 r. została wyremontowana i ponownie otwarta.

[madohora]

W Krynicy znajduje się drewniany kościół Przemienienia Pańskiego z 1864 r., kościół Wniebowzięcia NMP, wzniesiony w latach 1887–1902 w stylu „renesansu włoskiego”, Nowe Łazienki Mineralne (1923–1926).
1 lipca 2008 r. w Krynicy przy ul. Kościuszki, z nieustalonych przyczyn zapalił się zabytkowy budynek Szczerbiec (w wyniku tego pożaru spaleniu uległo piętro i poddasze budynku). Ze względów bezpieczeństwa ruiny tego obiektu zostały rozebrane.
W Krynicy-Zdroju i jej najbliższej okolicy jest wytyczony Szlak Cerkwi Łemkowskich poświęcony budownictwu sakralnemu tych okolic, w przeszłości zamieszkanych głównie przez Łemków.

[madohora]

[madohora]

szlak turystyczny czerwony Hala Łabowska – Runek (1082 m n.p.m.) – Jaworzyna (1114 m n.p.m.) – Krynica – Huzary (864 m n.p.m.) – Mochnaczka Niżna – Hańczowa (Główny Szlak Beskidzki)
szlak turystyczny zielony Muszyna – Złockie – Jaworzyna (1114 m n.p.m.) – Krynica – Huzary (864 m n.p.m.) – Mochnaczka Niżna – Lackowa – Wysowa-Zdrój
szlak turystyczny niebieski Żegiestów-Zdrój – Pusta Wielka (1061 m n.p.m.) – Runek (1082 m n.p.m.) – Przełęcz Krzyżowa – Krynica – Góra Parkowa (741 m n.p.m.) – Powroźnik – Leluchów
szlak turystyczny żółty Krynica – G. Krzyżowa (813 m n.p.m.) – Jaworzynka (899 m n.p.m.) – Huzary (864 m n.p.m.) – Góra Parkowa (741 m n.p.m.) – Krynica
szlak turystyczny czarny Kopiec Pułaskiego (Krynica) – Huzary (864 m n.p.m.) – Tylicz

[madohora]

Mochnaczka Niżna – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Krynica-Zdrój
Wieś biskupstwa krakowskiego w powiecie sądeckim w województwie krakowskim w końcu XVI wieku[2]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

[madohora]

szlak turystyczny czerwony Krynica-Zdrój – Huzary (864 m n.p.m.) – Mochnaczka Niżna – Banica – Izby – Ropki – Hańczowa (Główny Szlak Beskidzki)
szlak turystyczny zielony Krynica-Zdrój – Huzary (864 m n.p.m.) – Mochnaczka Niżna – Lackowa (997 m n.p.m.) – Ostry Wierch (938 m n.p.m.) (Szlak im. Wincentego Pola)

[madohora]

Wieś biskupstwa krakowskiego w powiecie sądeckim w województwie krakowskim w końcu XVI wieku. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

[madohora]

Obiekty wpisane do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego:
Cerkiew św. Łukasza, murowana, z 1888.
cmentarz przy cerkwi, ob. nieczynny.

[madohora]

Gdy byłam tam w latach 90-tych to dowiedziałam się że Izby miały zniknąć z map. Mieszkało tam zaledwie kilku mieszkańców. Cieszę się że od tego czasu miejsce tak się rozwinęło. I może wybiorę się na wczasy w siodle do Izb

[madohora]

Tylicz (Miastko) uzyskał lokację miejską przed 1325 rokiem, zdegradowany przed 1400 rokiem, ponowne nadanie praw miejskich w 1612 roku, degradacja przed 1934 rokiem Wieś biskupstwa krakowskiego w powiecie sądeckim w województwie krakowskim w końcu XVI wieku. W latach 1973–1976 istniała gmina Tylicz. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

[madohora]

10 września 1363 nadanie praw miejskich przez króla Kazimierza Wielkiego.

[madohora]

1662 rok – Tylicz liczy 352 mieszkańców. Większymi miastami w tym czasie były: Nowy Sącz 1325 mieszkańców, Stary Sącz 945 mieszkańców, Muszyna 541 mieszkańców, Nowy Targ 448 mieszkańców.

[madohora]

1935 – utrata praw miejskich (według innych danych w 1914 lub 1930). Siedziba władz gminy zbiorowej.

[madohora]

1955 – siedziba Gromadzkiej Rady Narodowej (dla gromad: Tylicz, Mochnaczka Niżna, Muszynka).

[madohora]

1975 – włączenie do Gminy Uzdrowiskowej Krynica.

[madohora]

Przy rynku znajduje się drewniany kościół parafialny z 1612 roku pod wezwaniem świętych Piotra i Pawła, zarejestrowany jako zabytek pierwszej klasy.

[madohora]

Centrum Narciarskie Master-Ski w Tyliczu
Stacja Narciarska Tylicz
Góra Szwarcowa z 3 wyciągami orczykowymi
wyciąg talerzykowy Eljar.

[madohora]

Głównym problemem w opisaniu etnogenezy Łemków jest określenie relacji, które w historii formowania się społeczności łemkowskiej zaszły między etnicznym czynnikiem słowiańskim a niesłowiańskim]. Udział niesłowiańskiego elementu etnicznego jest cechą łączącą większość teorii na temat pochodzenia Łemków. Z drugiej strony badacze ukraińscy (z nielicznymi wyjątkami pozostającymi poza głównym nurtem ukraińskiej nauki) bronią założenia o czysto ruskiej etnogenezie Łemków, co uzasadniać ma ich grupową przynależność do narodu ukraińskiego jako jednej z ukraińskich grup etnograficznych

[madohora]

Na niejasnych i nielicznych przekazach historycznych dotyczących lokalizowanego w Karpatach ludu Białych Chorwatów oparta jest teoria o pochodzeniu od nich współczesnych Łemków. Wiadomo, iż na przełomie V i VI wieku tereny na północ od obszaru Łemkowszczyzny zasiedlone zostały przez słowiańskich Sklawenów. Istnieje pogląd, że od wschodu ze Sklawenami mogło sąsiadować wschodniosłowiańskie plemię Chorwatów, umiejscawianych niekiedy na obszarze dorzecza górnego Sanu i środkowego Bugu. Właśnie oni mieli dać początek odrębnej łemkowskiej grupie etnicznej. Teza ta nie znajduje jednak potwierdzenia w badaniach archeologicznych, przez co w plemieniu tym nie można upatrywać przodków dzisiejszych Łemków[30]. Niemniej jednak długo była ona podtrzymywana wśród samych Łemków i jest ona jedną z podwalin karpatorusińskiej ideologii narodowej, ufundowaną na pomysłach jeszcze pierwszych, XIX-wiecznych słowianoznawców[31]. Mimo braku solidnych podstaw naukowych, o czym wiadomo stało się dopiero współcześnie, koncepcja „białochorwacka” szeroko funkcjonuje wśród łemkowskiej społeczności i miała znaczny wpływ na ukształtowanie poglądów współczesnych Łemków na temat ich tożsamości etnicznej

[madohora]

Badania archeologiczne potwierdzają brak osadnictwa na terenie Łemkowszczyzny do XIII wieku. Zasiedlanie tego obszaru rozpoczęło się w drugiej połowie XIV wieku. Nieznana jest pełna odpowiedź, kim dokładnie byli osiedleńcy. Najbardziej rozpowszechniona teoria mówi o fali osadnictwa wołosko-ruskiego, na którą złożyły się różne elementy etniczne (w tym Arumuni, Słowianie południowi, Albańczycy). Za romańskim (wołoskim) pochodzeniem Łemków (i innych karpackich społeczności etnograficznych) opowiadają się niezmiennie badacze rumuńscy i mołdawscy. Teoria o wędrówkach bałkańsko-rumuńskich Wołochów pozostaje wciąż aktualna. Wołosi byli społeczno-ekonomiczną grupą pasterzy, którzy z Bałkanów przez Karpaty rumuńskie przybyli na teren Beskidów. W drugiej połowie XIV wieku zaczęli oni pojawiać się na Podkarpaciu. Na terenie tym przechodzili od koczowniczego do osiadłego trybu życia (z czym łączyło się zakładanie wsi na prawie wołoskim). W następnych dwóch stuleciach, gdy na opisywany teren napływać zaczęła fala osadników ze wschodu, rozpoczął się proces asymilacji dwóch żywiołów etnicznych – wołoskiego i ruskiego, w którym dużą rolę integracyjną odgrywał wspólny bizantyjski obrządek religijny i cerkiewnosłowiański język liturgiczny. Tak więc do ukształtowania nowej łemkowskiej formacji etnicznej miało dojść w procesie postępującej rutenizacji Wołochów[34]. Zdaniem Małgorzaty Misiak
Postępująca rutenizacja Wołochów doprowadziła do wykrystalizowania się nowej formacji etnicznej w Beskidach. W tym sensie Łemkowie byli i nadal są grupą w pełni autochtoniczną, uformowaną z różnych elementów kulturowych, do których spotkania doszło na obszarze Łemkowszczyzny

[madohora]

Tym niemniej interpretacja własnej etnogenezy dzieli społeczność łemkowską, w której wyodrębnić można kilka zasadniczych postawY:
Przekonanie o własnej odrębności i przechodzeniu grupy łemkowskiej od poziomu grupy etnicznej do poziomu narodu in statu nascendi. Przedstawiciele tej grupy podkreślają i pielęgnują swoją odrębność jako jednej z mniejszości narodowych, uważają język łemkowski za odrębny od innych, propagują jego normę literacką, sprzeciwiają się zarówno ewentualnej polonizacji, jak i ukrainizacji swej społeczności. Jednocześnie osoby takie czują się częścią większego narodu Rusinów Karpackich, czując więź ze swoimi rusińskimi pobratymcami na Słowacji, Ukrainie, Wojwodinie i w Chorwacji.
Drugą grupę tworzą osoby kultywujące swą odrębność łemkowską, ale w ramach etnicznej grupy ukraińskiej.
Do trzeciej grupy należą osoby, które kultywują wybrane elementy własnej kultury, używają swego języka w charakterze gwary na poziomie komunikacji domowej, ale równocześnie czują się członkami narodu polskiego, podkreślając także odrębność wobec członków narodu ukraińskiego.
Największe znaczenie w kwestii postrzegania własnej tożsamości etnicznej ma podział łemkowskiej społeczności na część, która uważa się za przedstawicieli narodu ukraińskiego, a nazwę „Łemko” traktuje jako określenie jednej z etnograficznych grup ukraińskich, oraz na część uważającą się za odrębną od Ukraińców mniejszość narodową

[madohora]

[madohora]

Łemkowie zwykli niegdyś nazywać się Rusnakami. Nazwa Łemko pojawiła się późno, bo dopiero w XIX wieku i wywodzi się od słowa łem, oznaczające tylko. Przezwisko to zaczęło być stosowane w literaturze popularnej i naukowej, choć sami Łemkowie przyzwyczaili się do niego po I wojnie światowej. Wtedy to wzrosła w nich świadomość przynależności narodowej oraz zaczęła rodzić się aktywność polityczna.

[madohora]

Migracje wołoskie dotarły do Polski w XIII/XIV wieku, a ludność napływająca na teren naszego kraju osiedlała się nawet na obszarach Beskidu Śląskiego. Im dalej na zachód, tym odrębność kulturowa i etniczna nowoprzybyłych osadników malała. Silne bowiem były tam wpływy lokalnej ludności – zarówno kulturowe, jak i obyczajowe.

[madohora]

Dziś Łemków spotkać można nie tylko na południu Polski, ale także w innych regionach. Jednym z miejsc, w których znajdują się zrzeszenia Łemków, jest chociażby Legnica. Powołano tam teatr amatorski, który wystawia sztuki inspirowane życiem, kulturą i obyczajami Łemków – w ich ojczystym języku.

[madohora]

Obszary Krynicy i jej okolic są związane z historią Łemków - grupą etniczną górali karpackich, zamieszkujących obszary wzdłuż głównej linii Karpat Wschodnich, po stronie polskiej był to Beskid Niski, częściowo Beskid Sądecki i Bieszczady, a po stronie słowackiej tereny aż do Tatr. Grupa ta miała ukształtować się jako zbiorowość o osiadłym trybie życia pod koniec XVI wieku. Istnieje wiele sprzecznych teorii wyjaśniających genezę pochodzenia Łemków. Mieli oni przybywać na obszary Polski już w średniowieczu na fali migracji pasterskich plemion wołoskich, które szły z ziem obecnej Rumunii. Ludy te mieszkały z miejscową ludnością ruską, przyjmując częściowo jej obyczaje, kulturę i język. Łemkowie nazywali siebie „Rusnakami”, a nazwa „Łemko” pojawiła się dopiero w XIX wieku. Łemkowie pielęgnowali swoje tradycje i język. Zajmowali się przede wszystkim hodowlą owiec i uprawą roli. W większości byli wiernymi Kościoła grekokatolickiego.

[madohora]

Język łemkowski to jedna z wielu odmian języka ukraińskiego. Na jego ukształtowanie wpłynął znacząco również język polski i słowacki. Eksperci mogą się w nim jeszcze dosłyszeć pojedynczych elementów węgierskich i rumuńskich. Język łemkowski od początku był bardzo niejednorodny – właściwie każda większa wioska miała swoje charakterystyczne słownictwo, co uniemożliwiało wypracowanie jakiejś ogólno dostępnej formy literackiej. Po I wojnie światowej próbowano wprowadzić w szkołach całej łemkowszczyzny naukę języka w wersji „znormalizowanej” z okolic Krynicy. Budziło to jednak sprzeciw i drwiny. Twórczość literacka była wśród Łemków rzadkością i liczne podania, legendy i gadki – przekazywane wyłącznie ustnie - zostały w większości zapomniane. Nieliczni pisarze (najwybitniejszym był Wołodymyr Chylak) nie zdołali spisać całego przekazu ustnego Łemków wcześniejszych pokoleń.

[madohora]

Łemkowie to lud na ogół niezbyt rosły. Jednakże trafiali się wśród nich potomkowie pasterzy wołoskich: krępi, ciemnowłosi, o oliwkowej cerze. Najłatwiej odróżnić można było Łemków po stroju, mowie i obyczajach. Strój był skromny: mężczyźni nosili krótkie lniane koszule wpuszczane do spodni - chołośni (w lecie białych płóciennych, w zimie zaś wełnianych brązowych). Chołośnie miały, charakterystyczne dla całej karpackiej góralszczyzny, szwy zbiegające na pośladkach. Na koszule zakładano w lecie niebieską kamizelkę – lejbik, a w chłodne dni noszono huńki - brązowe kurtki sięgające do połowy ud. Na głowie większość mężczyzn nosiło kapelusze filcowe z krezami podwiniętymi do góry. W czasie słot i zadymek zakładano czuhy (dlatego czasami nazywano ich Czuchońcami). Były to płaszcze z brązowego samodziałowego sukna, długie do połowy łydek, z prostokątnym bardzo dużym kołnierzem, spadającym na plecy i zakończonym od dołu frędzlami. Kołnierz ten bardzo obficie zdobiono i można było zarzucić go na głowę i zawiązać w formie kaptura.

[madohora]

Na Łemkowszczyźnie mieszkańcy wsi trudnili się przede wszystkim uprawą roli i hodowlą zwierząt. Gleba i klimat niestety nie gwarantowały wysokich plonów, a ponadto rozdrobnienie gruntów i wciąż rosnące zagęszczenie ludności sprawiało, że mieszkańcy często byli zmuszeni emigrować lub – co było bardziej popularne – chwytać się przeróżnych zajęć pozarolniczych. Na początku XX wieku wskutek uwłaszczenia chłopów borykano się z trudnościami administracyjnymi - na rodzinę chłopską przypadały 3-4 morgi, podzielone średnio na 19 parceli. W takich warunkach rolnictwo nie miało możliwości rozwoju, a gospodarstwa powoli ubożały; brakowało środków na unowocześnianie produkcji. Rozwiązaniem była komasacja (scalanie gruntów) rozpoczęta po I wojnie światowej. Do pracy niezmiennie od wielu lat używano prymitywnych narzędzi takich jak sierpów (do żęcia zboża), motyk (do kopania ziemniaków), czy cepów (do młócenia zboża). Wiele prac, które możnaby usprawnić nowszymi narzędziami wykonywano ręcznie. Główną siłą pociągową były krowy – tylko bogatsi chłopi posiadali woły.

[madohora]

Kościół św. św. Piotra i Pawła – kościół drewniany we wsi Tylicz w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Krynica-Zdrój. Świątynia należy do diecezji tarnowskiej.
Kościół św. św. Piotra i Pawła został zbudowany w 1612 roku za sprawą biskupa Piotra Tylickiego. Kościół ma konstrukcję zrębową o ścianach oszalowanych poziomo. Dwuspadowy dach nad nawą i prezbiterium pokryty został blachą. Nad nawą i usytuowaną przed nią kruchtą umieszczono barokową wieżyczkę sygnaturkową z latarnią o konstrukcji słupowo ramowej. Wieża ma wąskie piętro dzwonowe i zakończona jest hełmem baniastym o zgeometryzowanych połaciach.
Wnętrze kościoła zostało zaprojektowane w układzie jednonawowym, z trójbocznie zamkniętym prezbiterium i przylegającą do niego od północy zakrystią. Stropy są płaskie, a portal wejściowy jest w kształcie potrójnego łuku. Na ścianach znajduje się polichromia z 1960 roku, o motywach ornamentalnych i figuralnych, autorstwa K. Morwaya i K. Puchały. W prezbiterium świątyni znajdują się trzy rokokowe ołtarze z drugiej połowy XVIII wieku. W głównym widoczny jest obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem (znany jako "Matka Boska Tylicka") z przełomu XVI i XVII wieku, a w bocznych obrazy Św. Anny Samotrzeć z XVII w. i Veraicon z XVIII w. W kościele znajdują się również obrazy malowane przez Czesława Lenczowskiego z ok. 1950 r. W skład wyposażenia wnętrza wchodzą również ambona, chrzcielnica, barokowe organy pochodzące z XVIII w., a także rokokowy krucyfiks na belce tęczowej oraz kilkanaście obrazów, feretronów i rzeźb z XVIII-XIX w.
Obok kościoła, po jego południowo-zachodniej stronie, znajduje się murowana dzwonnica parawanowa z 1803 roku.
Kościół św. św. Piotra i Pawła w Tyliczu znajduje się na szlaku architektury drewnianej na trasie w regionie Krynicko-Gorlickim.

[madohora]

Cerkiew w Tyliczu istniała już pod koniec XVI wieku. Obecnie istniejąca powstała w 1743. Jednak kształt budynku został uformowany w czasie przebudowy w 1780. W 1938 wykonano w niej zachowaną do dnia dzisiejszego polichromię ornamentalną i figuralną nawiązującą do jubileuszu 950-lecia chrztu Rusi.

[madohora]

Wokół cerkwi znajduje się ogrodzenie, w którego obrębie znajduje się dzwonnica oraz dawny i współczesny cmentarz.

[madohora]

Pomnik stanowi głaz z piaskowca pińczowski o wymiarach 2,2 na 2,0 m, posadowiony na postumencie. Na głazie od strony północnej umieszczona jest płaskorzeźba wzorowana na obrazie Juliusza Kossaka „Pułaski pod Częstochową”. Większą część płaskorzeźby zajmuje postać gen. Kazimierza Pułaskiego na koniu. W tle znajduje się Lackowa (zwana "Chorągiewką Pułaskiego) oraz cerkiew w Muszynce, w której znajduje się ołtarz z obozu konfederatów barskich. W prawym górnym rogu znajduje się postać św. Barbary, uznawanej ówcześnie za patronkę artylerzystów.

[madohora]

POMNIK POWSTAŁ Z INICJATYWY STOWARZYSZENIA NA / RZECZ ROZWOJU TYLICZA , PARAFII TYLICZ ORAZ / URZĘDU MIEJSKIEGO W KRYNICY ZDROJU

[madohora]

Muszynka (j. łemkowski Мушынка) – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Krynica-Zdrój.

[madohora]

We wsi stoi dawna drewniana cerkiew greckokatolicka św. Jana Apostoła, otoczona kamiennym murem z bramką, obecnie kościół rzymskokatolicki.

[madohora]

1936 – wieś zamieszkana była w całości przez Łemków, grekokatolików, istniała tu czytelnia książek w języku ukraińskim

[madohora]

Pierwsza cerkiew w Muszynce powstała po lokacji wsi w 1636 poprzez przekształcenie dawnego, nieużywanego kościoła. Obecny obiekt jest jednak młodszy i powstał w następnym stuleciu, zaś w XIX wieku był przebudowywany. Na przełomie wieków XIX i XX wnętrze cerkwi pokryła polichromia. Po Akcji „Wisła” obiekt został przejęty przez Kościół rzymskokatolicki.

[madohora]

[madohora]

Miasto biskupstwa krakowskiego w powiecie sądeckim w województwie krakowskim w końcu XVI wieku

[madohora]

Nazwa Muszyna przypuszczalnie pochodzi od potoków, nad którymi było położone miasto. Wilgoć sprawia, że brzegi potoków i rzeczne kamienie porastają mchami. Łacińskie słowo musci – „mchy”, a być może jego odpowiednik w języku wołoskim (por. rum. muschi), dały nazwę zarówno Muszynie, jak i położonej nad tym samym potokiem wiosce Muszynce. Inne hipotezy wywodzą nazwę tej miejscowości od przydomka biskupa krakowskiego Jana Muskaty.

[madohora]

W XV w. nastąpił nagły napływ Wołochów i Rusinów z Zakarpacia i Rumunii (tzw. kolonizacja wołoska). Ludność ta, z czasem nazwana Łemkami, osiedlana była na prawie wołoskim. Byli oni wyznania prawosławnego, czego widocznym śladem są zachowane cerkwie.

[madohora]

W 1876 roku uruchomiono prowadzącą przez miejscowość linię kolejową tarnowsko-leluchowską.

[madohora]

W mieście odbywają się następujące cykliczne imprezy:
Festyn Nad Popradem
Noc Świętojańska nad Popradem
Święto Wód Mineralnych
Jesień Popradzka
Jarmark Muszyński
Uzdrowisko muszyńskie oferuje turystom możliwość pobytu w sanatoriach, zakładach przyrodoleczniczch, pensjonatach i licznych domach wypoczynkowych. Niewątpliwą atrakcją jest możliwość bezpłatnego korzystania z ogólnodostępnych pijalni wód mineralnych oraz z sezonowych punktów czerpalnych wód mineralnych. Poza tymi atrakcjami w Muszynie znajduje się kompleks basenów oraz lodowisko. W dzielnicy uzdrowiskowej Zapopradzie znajduje się Park Zdrojowy z ogrodami sensorycznymi oraz nowym placem zabaw.
Na terenie miasta w bezpośrednim sąsiedztwie miejscowości Milik znajduje się rezerwat przyrody Las Lipowy Obrożyska o powierzchni 100,38 ha, utworzony w 1957 r.
W 2008 r. Muszyna została połączona systemem 10 wyciągów narciarskich z ośrodkiem w Wierchomli Małej.

[madohora]

Zamek w Muszynie – ruiny średniowiecznego zamku w Muszynie w powiecie nowosądeckim w województwie małopolskim.

[madohora]

Zamek na górze Baszta strzegł granic między Polską a Węgrami; jego załoga czuwała nad bezpieczeństwem szlaku handlowego biegnącego wzdłuż Popradu na Węgry. Przez długi czas stanowił rezydencję starostów tzw. Państwa Muszyńskiego (zwanego także kluczem muszyńskim lub kresem muszyńskim), samodzielnej jednostki administracyjnej z własną administracją, wojskiem i sądownictwem, pozostającej we władaniu biskupów krakowskich do rozbiorów Polski. W XVII wieku, za panowania Jana Kazimierza, zamek w dalszym ciągu pełnił funkcje obronne; został opuszczony w drugiej połowie XVIII wieku i popadł w ruinę.

[madohora]

...mieszkał w tym zamku dziedzic onego, a nazywał się P a l o c h; gdy się już zestarzał, a ciężką złożony chorobą, czuł śmierć zbliżającą się, opadły go jak liście z drzewa zimowym szronem sparzone wszystkie dawne nadzieje, żądze i myśli, i zapragnął widzieć raz jeszcze brata mieszkającego na Węgrzech. Godziny i dnie uchodziły unosząc z sobą ostatki sił chorego; brat nie przybywał, bo przybyć czy nie chciał czy nie mógł. I chory urażony obojętnością rodzonego brata, podniósł się z łoża, kazał zawieść do Krakowa, i tam zajechał w gościnę godną jego wieku i słabości, do klasztoru. Nie mogąc ostatniej znaleźć pociechy w uczuciach rodzinnych szukał jej w uczuciach religijnych; co mu ziemia odmawiała, tego szukał w niebie; a umierając zapisał ów zamek rodzinny klasztorowi. A później biskup jakiś krakowski zwiedzając to miejsce tak sobie je upodobał, te wszedł w ugodę z klasztorem, i inną włość dał mu w zamianę, a sam stał się panem zamku i włości. Takim to sposobem wedle podania stała się Muszyna częścią dóbr należących do dawniejszego biskupstwa krakowskiego.

Maciej Bogusz Stęczyński, Okolice Galicji, Lwów 1847

[madohora]

Państwo Muszyńskie powstało prawdopodobnie około 1288 roku po tym, jak Muszyna z przyległościami została zapisana w testamencie przez Wysza Niegowickiego, scholastyka kapituły krakowskiej, biskupowi Pawłowi z Przemankowa. Dobra te utracił biskup krakowski Jan Muskata w okresie rządów króla Władysława Łokietka, prawdopodobnie za działania przeciw niemu w czasie buntu wójta Alberta. Później, do przełomu XIV i XV wieku, latyfundium muszyńskie należało do dóbr królewskich, po czym w 1391 roku, za panowania Władysława Jagiełły, zostało odzyskane dla biskupstwa krakowskiego przez biskupa Jana z Radliczyc (według niektórych źródeł nastąpiło to przed 1448 rokiem, za panowania biskupa krakowskiego Zbigniewa Oleśnickiego)

[madohora]

W osadach wiejskich Państwa Muszyńskiego przeważała ludność wołosko-ruska (Łemkowie); ludność polska była skoncentrowana w dwu miastach, Muszynie i Tyliczu, i nielicznych okolicznych wsiach. Ok. 1785 roku latyfundium liczyło 16 885 mieszkańców, w tym 14 919 ludności wyznania greckokatolickiego, 1863 ludności katolickiej oraz 103 osoby wyznania mojżeszowego.

[madohora]

Podział w 1867 roku

W 1867 roku historyczne tereny Państwa Muszyńskiego rozdzielono między powiaty sądecki i grybowski.

Do powiatu sądeckiego weszły:

Andrzejówka, Dubne, Jastrzębik, Krynica, Krzyżówka, Leluchów, Łabowa, Łabowiec, Łosie, Milik, Muszyna, Muszynka, Maciejowa, Nowa Wieś, Powroźnik, Roztoka Mała, Roztoka Wielka, Szczawnik, Słotwiny, Składziste, Tylicz, Uhryń, Wojkowa, Wierchomla Wielka, Wierchomla Mała, Zubrzyk, Złockie, Żegiestów

Do powiatu grybowskiego należały:

Banica, Bieliczna, Berest, Brunary Niżne, Brunary Wyżne, Czarna, Czertyżne, Czyrna, Florynka, Izby, Jaśkowa, Kamianna, Kotów, Mochnaczka Niżna, Mochnaczka Wyżna, Piorunka, Polany, Śnietnica, Stawisza, Wawrzka

[madohora]

[madohora]

Cmentarz wojenny nr 345 Muszyna – zabytkowy cmentarz z I wojny światowej położony na terenie miasta Muszyna w powiecie nowosądeckim, zaprojektowany przez austriackiego architekta Gustawa Ludwiga. Jeden z ponad 400 zachodniogalicyjskich cmentarzy wojennych zbudowanych przez Oddział Grobów Wojennych C. i K. Komendantury Wojskowej w Krakowie. Należy do X Okręgu Cmentarnego Limanowa.

[madohora]

Muszyna – stacja kolejowa w Muszynie, w województwie małopolskim, w Polsce.
W roku 2017 stacja obsługiwała 20–49 pasażerów na dobę.

[madohora]