Z ORŁEM w tle

[andrzej_b2]

Pod koniec lat 20-tych powstał RKS ORZEŁ, największy na Grochowie klub
sportowy. Jego pierwszym i głównym celem było wybudowanie na terenie
dzielnicy boiska sportowego. Władze miejskie przychylnie odniosły się do
inicjatywy i oddały na ten cel plac bezpośrednio sąsiadujący z nowo powstałymi
trzema domami dla bezdomnych, który znajdował się jakby w podwórkach tych
domów. Powstał tam stadion sportowy z trybunami i całym zapleczem. Istnienie
ORŁA wspierały kluby sportowe grochowskich zakładów pracy, z których
najprężniejszym był KS PRYZMAT, działający przy PZO. Jego aktywiści byli
członkami zarządu i działaczami, a nawet zawodnikami RKS. Jako organizacja
społeczna, po kilku latach istnienia tak klub jak i cały obiekt przeżywały
kryzys finansowy. Paradoksalnie można powiedzieć, że wybuch wojny uchronił
stadion od likwidacji. Widocznie musiał w jakiejś formie działać podczas
okupacji, bo na autofotoplanie z 1945 r. jeszcze istnieje. Po wojnie RKS
wznowił działalność, a całe życie sportowe dzielnicy koncentrowało się wówczas
przy owym stadionie. Co więcej, w drewnianym baraku koncentrowało się całe
życie kulturalne ówczesnego Grochowa. Organizowane tam były mecze piłkarskie,
zabawy i festyny, z których dochód był przeznaczony na działalność sportową.
Stan ten trwał do 1953 r. gdy teren stadionu został zajęty przez Min. Bud.
Przemysłowego pod budowę domów mieszkalnych, co było równoznaczne z likwidacją
RKS ORZEŁ. Jednak nadszedł 1956 r., i na fali zmian ustrojowych, aktyw
robotniczy grochowskich zakładów pracy postanowił reaktywować RKS ORZEŁ. Dnia
21 lutego 1957 r. odbyło się walne zebranie członków, na którym uchwalono
statut. Najważniejszym zadaniem stało się zakończenie dokumentacji technicznej
budowy stadionu sportowego w nowym miejscu, które z resztą klub zajmuje do
dziś. Sprawy nabrały tempa i 22 lipca 1959 r. Maciej Dembecki, ówczesny
przewodniczący DRN W-wa Praga Płd. dokonał uroczystego otwarcia obiektu.
O tym wszystkim pisze J. Poliński w >Przedmurzu Warszawy... <(2004) i J.
Grylicz w artykule >Wypoczynek, turystyka, rekreacja i sport...< (Wielkie Z-dy
przemysłowe Warszawy. 1978).
Zgoła inaczej przedstawiono to w >Spacerowniku Grochowa< z dn. 14 września br.
Pozdrawiam (także z Grochowa)

Przemieszanie faktów i chronologii

[andrzej_b2]

Był początek lat 30-tych, gdy władze miasta przystąpiły do budowy szkoły
powszechnej nr 20 przy ul. Gocławskiej 4. Jednak szczupłość parceli i kasy
miejskiej sprawiły że już w 1933 r., tj. w chwili oddania jej do użytku okazała
się mała i niewygodna. Do szkoły tej uczęszczały dzieci ze środowisk
robotniczych, ale nie tylko. Do elity społecznej bez wątpienia należał inż.
Kazimierz Szpotański, który wraz z rodziną mieszkał na terenie swej fabryki
(FAE) przy Gocławskiej 12. Gdy jego syn Jacek osiągnął wiek szkolny, Tata chcąc
podkreślić swój egalitaryzm posłał go do pobliskiej szkoły podstawowej, a sam
przez wiele lat był przewodniczącym komitetu rodzicielskiego. Wtedy to ofiarował
szkole komplet lektur, który stał się zaczątkiem biblioteki uczniowskiej. Szkoła
za zezwoleniem i pod czujną kontrolą władz niemieckich funkcjonowała podczas
okupacji, ale biblioteka pod pretekstem przeprowadzenia scontrum została
zamknięta latem 1942 r. Po wojnie szkoła podjęła działalność, pracując w
trudnych warunkach lokalowych prawie do końca lat 60—tych. Z inicjatywy
społecznej, popartej konkretnym wsparciem mieszkańców osiedla MSW przy
Grochowskiej, około r. 1968 szkołę przeniesiono do nowoczesnego gmachu przy ul.
Kamionkowskiej 36/44.
W opuszczonym budynku przy Gocławskiej 4, przez pewien czas mieściły się jakieś
instytucje kuratoryjne, aż wreszcie całość została zaadaptowana dla potrzeb
Biblioteki Pedagogicznej.

Powyższe podaję na podstawie relacji moich starszych kolegów, z którymi dane mi
było pracować z d. F-ce Szpotańskiego (późn. ZWAWN im. Dymitrowa) i autopsji.

Przemieszanie faktów i chronologii, jakie zauważyłem w >Spacerowniku Grochowa<
(s. 5, szp. I), daje fałszywy obraz związków szkoły ze Szpotańskim i Biblioteką
Pedagogiczną.

[saurini]

A skad ma Pan pewnosc, ze Pana wiedza jest pelna i prawdziwa? Pytam tak z ciekawosci, bo pewnie wutor
spacerownika swoich informacji nie wyssal z palca
pozdrowienia

[andrzej_b2]

andrzej_b2 napisał:

>Powyższe podaję na podstawie relacji moich starszych kolegów, z którymi dane mi
>było pracować z d. F-ce Szpotańskiego (późn. ZWAWN im. Dymitrowa) i autopsji.

Pozdrawiam

Oto są pytania

[andrzej_b2]

Oto są pytania?

Maciej Nowicki (1910-1950), architekt, bardziej znany na świeciejako współtwórca
siedziby ONZ i hali sportowej >Paraboleum< w Raleigh (USA), co miał wspólnego z
Grochowem?

W Encyklopedii W-wy istotnie piszą o jakimś projekcie ośrodka sportowego na
Podskarbińskiej (1938-39), jego współautorstwa (z Z. Karpińskim). Wszystko
wskazuje, że chodziło o obiekt, który miał powstać na miejscu pozostałości po d.
stadionie RKS ORZEŁ. Ten bowiem z powodu upadłości Klubu , już w 1933 (wg
Polińskiego), został postawiony w stan likwidacji.
Wtedy na mapie Grochowa nie było jeszcze ulicy Dwernickiego na odcinku
Siennicka-Podskarbińska, a obecne tereny ORŁA zajmowały jakieś pola uprawne,
ugory i ścieżki. Podobnie po drugiej stronie narożnika
Podskarbińska/Stanisławowska, ale nie zupełnie, gdyż patrząc na ortofotoplan
1945, między uprawami widać jakiś duży budynek, prawdopodobnie oddział PZInż.
(d. adres Podskarbińska 15).
Obecny teren, na którym stoją obiekty sportowe, to obszar zajęty przez państwo
na mocy obowiązujących po wojnie przepisów. Z artykułu J. Grylicza >Wypoczynek,
turystyka, rekreacja i sport...< (Wielkie Z-dy przemysłowe Warszawy. 1978)
wynika, że do zakończenia fazy projektowej tych obiektów przystąpiono dopiero w
1957, a realizacja nastąpiła w 1959. Wszystko to już nie na przedwojennym
terenie, bo ten był zajęty przez osiedle mieszkaniowe, a na nowym, co najmniej
2-krotnie większym.
Co do związków Nowickiego z całą sprawą, wnioski moje są następujące:
1) projekt mógł powstać w 1939, ale wybuch wojny uniemożliwił jego realizację
(ciekawe skąd miałyby wtedy pochodzić pieniądze?),
2) projekt był niedokończony z prozaicznego powodu – braku funduszy.
Tak, czy inaczej, po upływie 20 lat, w czasie których nastąpiła całkowita zmiana
stosunków własnościowych oraz inne spojrzenie na sport masowy, projekt wymagał
aktualizacji i tak się też stało. Ale kto tego dokonał, przecież nie Nowicki,
który już od 7 lat nie żył. Może Karpiński, a może zupełnie ktoś inny? Na ile
obecna realizacja ma coś wspólnego z przedwojennym projektem
Nowickiego-Karpińskiego? Oto są pytania.

Dla prawdy historycznej należałoby w Spacerowniku Grochowa przynajmniej podać,
że Nowicki był współautorem projektu, (z Z. Karpińskim), ale byli też i inni,
którzy projekt dokończyli (adaptowali).
Szkoda, że tak się nie stało...

[paolone81]

Wracając jeszcze do tematu, może uda mi się nieco pomóc w rozwiązaniu tych
pytań.

Panie Andrzeju, otóż ten budynek na rogu Podskarbińskiej i Stanisławowskiej to
hala sportowa klubu Orzeł, zbudowana w latach 1938-39 właśnie według projektu
Macieja Nowickiego i Zbigniewa Karpińskiego. Chodzi oczywiście o istniejący do
dziś budynek, na którego tyłach w 1945 roku dodano jeszcze poprzeczne skrzydło.

i14.tinypic.com/3z1wco9.jpg
i12.tinypic.com/2j2b15f.jpg
W tym samym czasie, tzn. w roku 1938, rozpoczęto także przebudowę samego
stadionu, rozbudowując urządzenia lekkoatletyczne, boiska do innych dyscyplin
sportowych oraz same trybuny.

Pierwotny stadion z 1928 roku składał się zaś z okolonego bieżnią boiska
piłkarsko-lekkoatletycznego z drewnianą trybuną, pod którą znajdowały się
pomieszczenia gospodarcze, oraz z sąsiadujących z nim kortów tenisowych i
boiska siatkarskiego. Projektantem tego założenia był inżynier Serwaczyński, a
głównym orędownikiem jego powstania - prezes klubu Orzeł Franciszek Zawodzki,
który po uzyskaniu od magistratu zgody na powstanie obiektu, stanął na czele
Komitetu Budowy Boiska. Patronat nad nią objęło Towarzystwo Przyjaciół
Grochowa, a jej protektorami byli ponadto Prezydenta Warszawy Zygmunta
Słomińskiego i Dyrektora Państwowego Urzędu Wychowania Fizycznego płk Ulrycha.
Pierwszy mecz na tym jednym z najnowocześniejszych wówczas stadionów w kraju
rozegrany został między Orłem a Polonią.

Zaskoczyła mnie natomiast informacja o upadłości klubu w 1933 roku. Wiedziałem
jedynie, że w połowie lat 30. stadion przejęty został w użytkowanie przez
Zarząd Miejski, co nie musiało jednak oznaczać likwidacji Orła, szczególnie w
świetle rozbudowy obiektu w latach 1938-39.

Natomiast co do okupacyjnych losów stadionu, to właśnie na nim odbywały się
najważniejsze spotkania konspiracyjnych rozgrywek piłkarskich Warszawy! O
jednym z takich spotkań opowiadał mi dziadek, który był na meczu Grochów-Wola w
charakterze kibica gości.

Z grochowskim pozdrowieniem,

Paweł

PS. Wszystkie te informacje, a także wiele innych, można znaleźć w
następujących pozycjach:

- Kasprzycki Jerzy, Korzenie miasta. Tom III. Praga, Warszawa 1998
- Końcowe prace przy budowie dwóch miejskich ośrodków w.f., "Gazeta Polska",
nr.13, 1939
- Leśniakowska Marta, Architektura w Warszawie. Lata 1918-39, Warszawa 2000
- Nowe boisko sportowe w Warszawie mieści się przy ul. Podskarbińskiej na
Grochowie, "Gazeta Warszawska", nr.298, 1928
- Otwarcie boiska KS Orzeł, "Epoka", nr.279, 1928
- Otwarcie boiska KS Orzeł, "Kurier Polski", nr.279, 1928
- Przebudowa stadionu Klubu Sportowego Orzeł przy ul. Podskarbińskiej, Dziennik
Zarządu Miejskiego w m. stoł. Warszawie, nr.40, 1939
- Stadion sportowy na Grochowie, "Mieszkaniec", nr.15, 1996
- Stalkopf Zdzisław, Wspomnienia o klubie sportowym „Orzeł”, Warszawa 1967