Szacunek

[meduza7]

Zastanawia mnie jedna rzecz. J.A. bardzo często mowi o szacunku, który młodsi
są winni starszym, dzieci rodzicom i opiekunom, krewni głowie rodu itepe.
Szacunek jest wymagany - nawet jeśli jakaś konkretna osoba tak naprawdę na
niego nie zasługuje. Na przykład Admirał, wuj i opiekun rodzeństwa Crawford,
który po śmierci żony zamieszkał z kochanką, a więc zachował się
skandalicznie, a mimo to Edmund ma bardzo za złe Mary Crawford, że wyraża się
o nim bez stosownego szacunku. Czy to nie hipokryzja? Albo pan Elliot, co do
którego jednym z dwóch koronnych dowodów złego charakteru były lekceważące
słowa, jakie wypowiedział o swoim wuju i w ogóle rodzinie jakieś 10 lat
wcześniej. Czy młody człowiek nie miał prawa do buntu (pewnie wtedy nie
miał), a bardziej dojrzały do zmiany zdania? Zwłaszcza, że "głowa rodu" też
sama z siebie raczej nie zasługiwała na szacunek...
Wydaje mi się, że taki wymuszony szacunek jest podłożem do myśli i nastrojów
bardzo rewolucyjnych... Widząc rozbieżność między nakazem, wyplywającym - z
tradycji? z konwenansu? - a rzeczywistym zachowaniem danej osoby, każdy
rozsądny człowiek, pewnie także w czasach J.A., musiał zadawać sobie pytanie:
dlaczego i za co mam właściwie szanować tego głąba, ktorego jedyną zasługą
jest to, że np. odziedziczył tytuł po ojcu?

Taki szacunek to nie szacunek

[tanczacy.z.myslami]

meduza7 napisała:

> Szacunek jest wymagany - nawet jeśli jakaś konkretna osoba tak naprawdę na
> niego nie zasługuje. (...)
> Czy to nie hipokryzja?

To hipokryzja a nie szacunek. Ale wymagane były przynajmniej oznaki szacunku, a
co kto sobie w głębi duszy pomyślał to już jego sprawa.

Stosunki między ludźmi w książkach J.A. były w ogóle pełne hipokryzji, która
wtedy była znana pod nazwą 'dobrych manier':
= jeśli ktoś spotkał na przyjęciu nielubianą przez siebie osobę, to i tak musiał
z nią rozmawiać, bo 'nie wypadało' rozmawiać cały czas z jedną osobą
= jak już się rozmawiało to 'nie wypadało' poruszać tematów drażliwych, a lista
tematów niedrażliwych była drastycznie krótka (pogoda, pogoda, oraz... pogoda)
= w ostatnio czytanych przeze mnie 'Perswazjach' idiota senior rodu pisał
bałwochwalczo-wiernopoddańcze liściki do jakiejś daaaalekiej kuzynki, (z którą
niechcący zerwał stosunki x lat wczesniej) żeby tylko raczyła przyjść do nich na
herbatkę albo ich zaprosić; ale lepiej przyjść, bo wtedy położy się jej bilety
wizytowe na wierzchu i wszyscy inni odwiedzający będą widzieć kto ich odwiedza
(nie trzeba dodawać, że kuzynka i jej córki były głupie i brzydkie ale za to
odziedziczyły jakiś tytuł lepszy od idioty-seniora rodu)
= przepuszczanie się w drzwiach, oczywiście z szacunku dla tej drugiej osoby, a
potem rozpamiętywanie w domu kto kogo przepuścił i po co, skoro druga córka
lorda w trzecim pokoleniu powinna iść przed pierwszą córką lorda w drugim
pokoleniu (albo może na odwrót...)

Dlatego tak lubię pułkownika Brandona, który, gdy mu wypadł niespodziewany
wyjazd do Londynu, powiedział po prostu towarzystwu, że mu przykro ale wycieczka
odwołana, i szlus, zamiast kajać się przez tydzień.
[Przez tę ekranizację zacząłem oglądać hurtem filmy z Rickmanem :)]

[nchyb]

> Stosunki między ludźmi w książkach J.A. były w ogóle pełne hipokryzji, która
> wtedy była znana pod nazwą 'dobrych manier':
ogolnie zgadzam się, ae drobna uwaga. Ta hipokryzja nie występowała tylko w
książkach JA. Tam ona znajdoala swoje odzwierciedlenie. W rzczywistoci panowala
w życiu wszystkich w tychże czasach. Wypaało pewne rzeczy mówić, innych nie...
I właśnie JA trfie to ujowała na łamac swoich powieści...

[dori7]

Hipokryzja hipokryzja i wszelka przesada niewskazana, ale czasem z nostalgia
mysle o swiecie, w ktorym od dziecka wiedziano, ze sa pewne zasady grzecznosci,
ktorych nalezy przestrzegac - np. kiedy pouczam zle wychowanego (choc
sympatycznego i bystrego) ucznia, ktory ma zwyczaj przekrzykwiac mnie co minute,
ze nie przerywa sie, kiedy druga osoba mowi, zwlaszcza gdy jest to osoba starsza
i prowadzacy lekcje nauczyciel, a w odpowiedzi slysze, ze przeciez mamusi i
tatusiowi to nie przeszkadza. Wrrrr!!!

[tanczacy.z.myslami]

dori7 napisała:

> np. kiedy pouczam zle wychowanego (choc
> sympatycznego i bystrego) ucznia, (...)
> a w odpowiedzi slysze, ze przeciez mamusi i
> tatusiowi to nie przeszkadza. Wrrrr!!!

Ależ Dori, przecież uczniowie i inna stonka to w ogóle inna kategoria, także u
J.A. Parę razy trafiłem na opisy, że perspektywa wizyty dzieci lub wizyty u
dzieci powodowała panikę w oczach dorosłego.
No i oczywiście wszystkie dzieci w książkach J.A. są _w_oczach_swych_matek_
najpiekniejsze, najmądrzejsze, najlepiej wychowane. Im nie przeszkadzało, że
dziecko zamęczało dorosłych z powodu kompletnego rozpieszczenia i niewychowania.
Jak widzisz, nic się nie zmieniło przez te 200 lat :)

[paszczakowna1]

Ale to wszystko były małe dzieci: 2-7 lat mniej więcej (szczególnie plastyczny
opis zachowania dzieci w R&R, faktycznie). Od starszych jednak w "dobrych
domach" wymagano więcej - vide panny Bertram w wieku lat 12-13. Acz opis
zachowania młodszych braci Fanny Price i reakcji na to ich rodziców (ojca
zwłaszcza) wskazuje, że w dziedzinie błedów wychowawczych faktycznie nic sie
przez te 200 lat nie zmieniło...

[meduza7]

Natomiast na przykladzie panien Bertram wyraźnie widać, jakie zle skutki daje
nauczenie dzieci okazywania zewnętrznych oznak szacunku i dobrego wychowania
bez wpojenia im wlaściwej postawy.

[meduza7]

Czytam ostatnio bardzo ciekawą książkę M. Ossowskiej "Ethos rycerski i jego
odmiany" i natrafilam tam na rozdział probujący zdefiniować pojęcie gentlemana.
Myślę, że przyda się tu w rozważaniach na temat słusznego i niesłusznego
szacunku. Okazuje się, że wzór rozumnego, wykształconego, prawego człowieka,
jaki stawia nam przed oczy J.A. jest raczej postulatem niż odbiciem
rzeczywistości i o wiele częściej można było spotkać panów Rushwortów niż
Darcych.
O zajęciach:
"Żaden gentleman nie może zarabiać na życie, jak podkreśla Arthur Livingston w
haśle >>Theory of the Gentleman<< zawartym w >>Encyclopaedia of the Social
Sciences<<. To zaklada posiadanie odpowiedniego zaplecza finansowego. Tabu
pracy ręcznej trwa jeszcze na początku naszego stulecia. Branie się do handlu,
w zasadzie niepożądane, bywa koniecznością związaną z primogeniturą. Młodsi
bracia pierworodnych bywają bowiem wchłaniani prez miasto i bądź sami, bądź
przez małżeństwo z bogatą mieszczką wchodzą w środowisko kupieckie.
Dopuszczalną dla nich karierą jest także kariera duchownego. Jak powiadał
facecjonista epoki, Doktor Johnson - >>Dzięki primogeniturze był tylko jeden
głupiec w rodzinie<< [Pierworodny nie był zwykle przymuszany do nauki, miał
bowiem zapewnioną karierę - przyp. aut.]".

O wykształceniu:
"Szkoły, w których wychowują się gentlemani, wysyłani poza dom na wzor synów
średniowiecznych rycerzy, kładły duży nacisk na maniery(...). O braku szacunku
dla kwalifikacji intelektualnych gentlemana pisano już wiele. >> Duch szkół
publicznych -jak pisze Bertrand Russell - to duch pogardy dla inteligencji typu
naukowego<<. William M. Thackeray, mowiąc o pewnym baronecie, oburzał się na
samą myśl, że człowiek nie umiejący prawie czytać, czlowiek nieokrzesany,
pojmujący tylko "zwierzęce uczucia" zasiada pośród dygnitarzy Anglii. A chodzi
tu o przepisowy udzial w parlamencie. Rawdon Crawley >>należał do najpierwszych
dandysów w mieście. Znany był w zakulisowym świecie, boksowal się doskonale i
powoził czterema końmi w lejc. Posiadał więc takie wyksztawlcenie, jakie
przystoi arystokracie czystej krwi<<".

W innych miejscach autorka pisze nie tylko o zakazie pracy zawodowej, ale i
zbyt gruntownego wyksztalcenia, ktore nadałoby amatorskim zainteresowaniom
piętno zawodowości. Choć pojęcie gentlemana demokratyzowało się, a
do "towarzystwa" byli dopuszczani już również ludzie parający się jakimś
zajęciem zarobkowo, to jednak długo wykluczano z tego chirurgów, jako
pracujących rękami.

[nchyb]

> Dopuszczalną dla nich karierą jest także kariera duchownego.
a w krajach z przewagą protestantyzmu tenże duchowny mógł się żenić, czyli
wcale najgorzej nie trafiał :-)

[meduza7]

Ba! Wręcz powinien! Bo to dawalo gwarancję, że będize się dobrze prowadził i
świecił przykładem.