SOBIESKI

[Gość: @losza]

www.sobieskivodka.pl/

[Gość: Ana&liza]

http://www.iyp.org/polish/history/sobieski.html


W dniu 17 czerwca 1696 roku zmarl w Wilanowie krol Jan III Sobieski. Juz od kilku
miesiecy czul sie zle. W kwietniu tamtego roku profesor Akademii Krakowskiej,
Wojciech Rezler, medyk Jana III-go jezdzil nawet do Czech na konsultacje w
sprawie zdrowia krola z jakims znamienitym tamtejszym lekarzem. O szostej
wieczorem 17 czerwca krol mial atak apopleksji. Ksiadz natychmiast udzielil mu
ostatniego namaszczenia. Zlewano mu piers woda i wodkami, nacierano sola wargi i
nozdrza. Po godzinie ocknal sie i nie pamietal faktu zaslabniecia. "Ja?" - pytal
zdziwiony, gdy ktos zazartowal, ze jest sprawca paniki. Wigor powrocil mu na
jakies dwie godziny, ksiadz wyspowiadal go, ale z wiatykiem przyjsc nie zdazyl.
Krol zmarl okolo dziesiatej wieczorem.

Oslabiona ciezkimi wojnami i wykrwawiona Rzeczpospolita przezyla pod jego
panowaniem swa zlota jesien. Odepchnela poteznych Turkow, za ciezka cene zawarla
pokoj z rosnaca w sile Moskwa, zabezpieczyla jako tako uszczuplone i poszarpane
granice. Koleje historii spychaly ja jednak w dol. Populacja zmalala wskutek
okrutnych wojen. Zrujnowana gospodarka, rosnaca ksenofobia i nietolerancja w
duzej czesci spotegowane wojnami hamowaly proby poprawy. Bez gospodarki nie bylo
podatkow, bez podatkow nie bylo wojska. Sejm, od wiekow najwazniejsza instytucja
Rzeczypospolitej, pozbawiony scalajacej go motywacji kontrolowania finansow
panstwa tracil swa wizje, funkcje i znaczenie. Sily materialne opuscily
Rzeczpospolita i stawala sie ona zalezna od laski i nielaski sasiadow. Krol Jan
III Sobieski byl jej ostatnim, prawdziwie suwerennym monarcha.
* * * * *

Sobieski urodzil sie w 1629 roku. Byl synem kasztelana krakowskiego Jakuba i
Zofii Teofilii z Danilowiczow, prawnukiem hetmana Stefana Zolkiewskiego.
Studiowal w krakowskim Kolegium Nowodworskiego, a potem w Akademii Krakowskiej. W
mlodosci podrozowal z bratem Markiem po Europie. W 1648-53r. bral udzial w wojnie
z Kozakami, byl ciezko ranny w bitwie pod Beresteczkiem w 1651r.

W czasie potopu szwedzkiego opowiedzial sie poczatkowo po stronie Karola X
Gustawa, dopiero wiosna 1656r. przeszedl pod komende Stefana Czarnieckiego. Wzial
udzial w zwycieskiej bitwie warszawskiej, podczas ktorej stal na czele
sprzymierzonych z Rzplita wojsk tatarskich. 14 maja 1665r. ozenil sie z Maria
Kazimiera de la Grange d'Arquien, wdowie po Janie Zamoyskim. Jego listy do
Marysienki pisane gietkim i zywym jezykiem staly sie najslawniejszym przykladem
epistolografii polskiej. Oto fragment listu pisanego w obozie wojennym w czasie
wyprawy przeciw Tatarom w roku 1665:

"Jedyne duszy i serca kochanie, wszystkie na tym swiecie pociechy,
najsliczniejsza i najwdzieczniejsza Marysienku, pani i dobrodziejko moja!

Najnieszczesliwszy na swiecie prowadzac zywot, juz ledwie i pisac przed zalem
moge - bo jakiez mie wieksze moglo spotkac nieszczescie, jako doczekawszy nad
wszystkie podobienstwo i spodziewanie tej jedynej, ktorejm sobie na tym swiecie
zyczyl, szczesliwosci, utracic ja w mgnieniu prawie oka? Kto sobie mogl
imaginowac, aby mozna bylo przezyc dzien jeden przez widzenia najsliczniejszej
mojej Jutrzenki - az juz nie dzien, nie tydzien, nie miesiac, ale cale trawi sie
nieszczesne pol roku!"

Talent wojenny Sobieskiego ujawnil sie w calej pelni po rozbiorze Ukrainy i
traktacie z Moskwa w Andruszowie w 1667r. Sultan Mahomet IV, korzystajac z
konfliktu polsko-moskiewskiego i myslac z apetytem o zyznych ukrainnych
rowninach, wyslal przeciw Rzeczypospolitej Krym Gireja, zastepce chana
tatarskiego wspieranego przez Kozakow hetmana Doroszenki. Szczuple wojsko
dowodzone przez hetmana polnego Sobieskiego bylo w sytuacji rozpaczliwej.
Sobieski, lamiac wszystkie reguly klasycznej sztuki wojennej, podzielil
skromniutkie sily na piec kolumn i rozproszyl je. W ten sposob Tatarzy stracili
swobode operacyjna. Napotykali polskie oddzialy na wszystkich szlakach swoich
pochodow. Sam Sobieski zamknal sie w otoczonych bagnami Podhajcach, ktore Tatarzy
bezskutecznie szturmowali przez kilka tygodni, poznajac na wlasnej skorze co
znaczy twardy opor bitnego wojska walczacego pod pomyslowym i chytrym wodzem. 16
pazdziernika Krym Girej zawarl pokoj z Rzplita, obiecujac przyjazn i pomoc. A
Piotr Doroszenko "w polu zsiadlszy z konia przepraszal mie" - donosil w liscie do
zony hetman.

W styczniu 1672r, wsrod chaosu politycznego wywolanego nieudolnymi rzadami krola
Michala Korybuta Wisniowieckiego, czausz turecki przywiozl do Warszawy akt
wypowiedzenia wojny. Dwa sejmy, majace radzic nad sposobem obrony panstwa,
zostaly jeden po drugim zerwane przez stronnikow dworu, gdyz opozycja domagala
sie detronizacji pasywnego krola w obliczu grozacego niebezpieczenstwa. W
czerwcu, w momencie zrywania drugiego sejmu, Mahomet IV dal swej armii rozkaz
wymarszu na polnoc. Spory w Warszawie jeszcze trwaly, kiedy okolo stutysieczna
armia turecka przekraczala Dniestr, zajmowala Zwaniec i zblizala sie do Kamienca
Podolskiego. Forteca w Kamiencu dowodzil Michal Potocki przy pomocy rady
wojennej, do ktorej nalezal popularny wsrod wojska pulkownik Jerzy Wolodyjowski.
Po okolo tygodniowej obronie Kamieniec skapitulowal, a zdesperowany dowodca
artylerii fortecznej o nazwisku Hejking, Heiking lub Hekling, Niemiec z
Kurlandii, podpalil prochownie, wysadzajac w powietrze zamek z okolo osmiuset
osobowa zaloga. Jasienica pisze, ze byl to postepek bohaterski, lecz nie bardzo
rozumny. Sobieski wygrywal bitwy silami trzech, czterech tysiecy ludzi. W
Kamiencu zginelo wielu piechurow, ktorzy byli potrzebni mu do walki z Turkami.
Wojna 1672r zakonczyla sie kleska Rzplitej, tyle, ze ostatnie slowo nalezalo do
Sobieskiego. W pazdzierniku dokonal on kolejnego ze swych przedziwnych wyczynow,
zwanego "wyprawa na czambuly". Mial tylko trzy tysiace jazdy, a przeciw sobie
przeciwnika ponad dziesieciokrotnie silniejszego, ale rozdzielajacego sie na male
oddzialy w poszukiwaniu jasyru i zdobyczy. Pod Niemirowem, Komarnem, Kalusza
pobil i wycial - nie bez pomocy okolicznych chlopow - wiele tysiecy Tatarow i
Turkow oraz uwolnil 44 tysiace ludzi pedzonych w jasyr na Krym. Traktat pokojowy
zawarto w Buczaczu 18 pazdziernika 1672r. Byl on dla Rzplitej upokarzajacy.
Podole z Kamiencem zostalo bezposrednio przylaczone do Turcji, a reszta kozackiej
Ukrainy rowniez odpadla od Rzplitej jako panstwo podlegle Porcie Ottomanskiej.

Rok nastepny byl dla Rzplitej szczesliwszy. Sejm, po raz pierwszy od
niepamietnych czasow obradujacy w zgodzie, uchwalil zaciag 31 tysiecy zolnierza w
Koronie i 12 tysiecy na Litwie. Pomoc finansowa od papieza przeznaczono rozumnie
na artylerie. Za rada Sobieskiego, uczynionego przez Sejm Wielkim Hetmanem
Koronnym, duzy nacisk polozono na zaciag piechoty, rowniez chlopskiej. Wojsko
zebralo sie pod Hrubieszowem, skad w pazdzierniku ruszylo za Dniestr. Na poczatku
listopada jazda polska, wyprzedzajac nieco piechote i artylerie, doszla pod
Chocim. Obrona miasta dowodzil Hussein pasza, ktory liczba zolnierza i armat
gorowal na cala armia Obojga Narodow.

10 listopada 1673r byl dniem najblyskotliwszego chyba ze wszystkich wojennych
triumfow Sobieskiego. Po skonczonym szturmie na oboz turecki, wieczorem, kazal
polskim choragwiom stac nadal pod bronia. Zapadala listopadowa noc, zolnierze
szczekali zebami, konie kostnialy. Jednak to co dla Polakow i Litwinow bylo
udreka, dla Turkow okazalo sie smiertelna tortura. Tysiace z nich nie wytrzymaly
i zeszly z pozycji w poszukiwaniu cieplejszego kata. O brzasku huknela artyleria
i ruszyla na waly piechota Motowidly i Dennemarka "moszczac droge konnicy".
Husaria Jablonowskiego wpadla do obozu tureckiego przez brame poludniowa,
litewska wtargnela od wschodu. Zginely masy Turkow. Von Clausevitz uznal to
zwyciestwo za najwieksze z osiagniec Jana Sobieskiego.

Tego sam