"Choroba zezowa"-artykuł z serwisu "Oko człowieka"

www.oko.info.pl/index.php3?body=1309
"Mianem choroba zezowa określa się nieprawidłowe ustawienie gałek ocznych
oraz współistniejące zaburzenia widzenia.

W prawidłowych warunkach obie gałki poruszają się zgodnie w różnych
kierunkach dzięki działaniu mięśni zewnętrznych oka poruszających każde oko.
W czasie patrzenia ustawiamy oczy odruchowo w taki sposób, aby obraz
przedmiotu padał na część plamkową siatkówki równocześnie w obu oczach. W
przypadku, gdy któreś mięśnie wykazują przewagę czynnościową, następuje
odchylenie gałki ocznej od osi optycznej i pozostaje możliwość posługiwania
się jednym okiem. Oko odchylone od swej osi optycznej nie może odbierać
prawidłowo wrażeń wzrokowych, gdyż obraz ucieka z części plamkowej i powstaje
na obwodzie siatkówki.
Rozróżnia się dwa podstawowe rodzaje zeza: zbieżny i rozbieżny, przy czym
najczęstszym jest zez zbieżny. Zdarza się, że oko zezujące może być ustawione
w górę lub w dół. Zez może dotyczyć jednego lub obu oczu naprzemiennie: raz
jednego, raz drugiego.
Zez zdarza się najczęściej we wczesnym dzieciństwie, kiedy to proces
umożliwiający złączenie obrazów odbieranych przez dwoje oczu w jeden (fuzja)
jest słabo wykształcony i nie ma mechanizmu, który mógłby likwidować
nieprawidłową fiksację i umożliwić prawidłowe umiejscowienie obrazów
symetrycznie na siatkówce obu oczu.
W zezie nie ma możliwości prawidłowego widzenia obuocznego, ponieważ obraz w
oku fiksującym znajduje się w pewnej odległości od plamki żółtej (odległość
ta zależy od wielkości wady, określanej w stopniach). Powoduje to, że obraz
odbierany z różnych części siatkówki obu oczu widziany jest podwójnie.
Pacjent, starając się uniknąć tego nieprzyjemnego zjawiska, używa
naprzemiennie raz jednego, raz drugiego oka i w rezultacie powstaje zez
naprzemienny. W zezie tego typu zwykle zachowana jest ostrość obu oczu.
Inaczej jest w zezie jednego oka, gdzie oko zezujące przeważnie ma obniżona
ostrość widzenia. Przy trwającym długo zezie, najczęściej jednostronnym,
niemożność widzenia precyzyjnego powoduje stopniowe niedowidzenie.

PRZYCZYNY ZEZA
Jak wspomnieliśmy wyżej przyczyną powstawania zeza u dzieci są czynniki
uniemożliwiające wykształcenie się fuzji. Należą do nich głównie wady wzroku
(w szczególności różnowzroczność), oraz wiele czynników opóźniających proces
fuzji, w tym czynniki psychiczne i choroby zakaźne wieku dziecięcego
obniżające ogólną sprawność organizmu dziecka.
Przyczynami powstania zeza u osób dorosłych mogą być:

niedowidzenie będące najczęściej skutkiem nie skorygowanej wady wzroku,
bielmo, zaćma i inne stany chorobowe ograniczające przezierność układu
optycznego oka,
choroby siatkówki i nerwu wzrokowego uszkadzające elementy nerwowe
odbierające wrażenia wzrokowe.
Zez taki jest wynikiem wyłączenia oka słabszego z procesu widzenia i
ustawienie go w zezie zbieżnym.

Inną kategorię przyczyn powstawania zeza stanowią urazy lub uszkodzenia
procesem chorobowym nerwu zaopatrującego dany mięsień. Do urazów tych należą:
stany zapalne organizmu (ostre choroby zakaźne, zapalenia odogniskowe),
zatrucia, a także choroby ośrodkowego układu nerwowego. Kategoria ta nosi
nazwę zezów porażennych, których charakterystycznym objawem jest widzenie
podwójne.

LECZENIE
Polega na stosowaniu odpowiednio dobranych szkieł korekcyjnych, zlikwidowaniu
ewentualnego niedowidzenia, wytworzeniu widzenia obuocznego i przywróceniu
prawidłowego ustawienia oczu.
Leczenie zeza powinno być przeprowadzone jak najwcześniej, w szczególności u
dzieci, u których proces fuzji wykształca się do 6 roku życia. Kuracja
prowadzona przed zakończeniem tego wieku daje duże szanse powodzenia na
przywrócenie zarówno prawidłowego ustawienia oczu (wzgląd estetyczny), jak i
widzenia obuocznego (wzgląd czynnościowy). Wyleczenie zeza po 10 roku życia
jest już bardzo trudne i sprowadza się zwykle do zabiegu operacyjnego
przywracającego prawidłowe ustawienie gałek ocznych. W takim przypadku
przywrócenie widzenia obuocznego jest raczej rzadkie.
W przypadku zezów akomodacyjnych, powstałych u dzieci w wyniku wad wzroku,
odpowiednio wczesne (przed wystąpieniem zmian w mięśniach gałki ocznej)
zastosowanie okularów korekcyjnych pozwala na całkowite wyleczenie wady.
Jeśli zabieg taki nie daje oczekiwanych rezultatów, stosuje się leczenie
ortoptyczne. Polega ono na wykonywaniu odpowiednich ćwiczeń, z wykorzystaniem
specjalistycznych urządzeń. Dla poprawy skuteczności procesu leczenia stosuję
się także czasami zabieg operacyjny przywracający równowagę mięśniową.
Leczenie zeza u dorosłych jest często przyczynowe i polega na leczeniu
choroby podstawowej bądź jej skutków powodujących znaczne upośledzenie
ostrości widzenia.

Zez jest chorobą, która, obok dyskomfortu kosmetycznego, uniemożliwia choremu
podjęcie wielu zajęć i pracy w wielu zawodach wymagających widzenia
przestrzennego."