upadlyaniol
03.06.05, 11:44
to jest fragment z artykułu:
"W chorobach endokrynnych oprócz objawów związanych z dysfunkcją hormonalną
występują różnorodne objawy psychopatologiczne i zaburzenia psychiczne.
Objawy te, często niespecyficzne, mogą być jedynymi zgłaszanymi przez
pacjenta na początku choroby i /lub przez cały czas trwania dysfunkcji
hormonalnej. Mogą również nakładać się na objawy somatyczne i tym samym
wikłać obraz kliniczny, a więc i leczenie choroby podstawowej, a nawet
utrzymywać się mimo uzyskania normalizacji hormonalnej.
W ICD-10 (Międzynarodowa Statystyczna Klasyfikacja Chorób i Problemów
Zdrowotnych. Rewizja Dziesiąta) (1) umieszczono kategorie oznaczone
F0x: "Organiczne zaburzenia psychiczne włącznie z zespołami objawowymi".
Włączone do nich zostały m. in. zaburzenia psychiczne spowodowane chorobą
somatyczną, w tym zaburzeniami hormonalnymi. Stany, które mogą być wywołane
stanem somatycznym to: majaczenie, otępienie, zaburzenia funkcji poznawczych,
zaburzenia psychotyczne, zaburzenia afektywne, zaburzenia lękowe, zaburzenia
seksualne, zaburzenia osobowości, zaburzenia katatoniczne oraz zmiany
osobowości (2).
W codziennej praktyce klinicznej najczęściej spotykamy się z chorymi na
cukrzycę oraz z zaburzeniami czynności tarczycy. Rzadziej spotykani są chorzy
z zaburzeniami osi podwzgórze - przysadka - nadnercza. Osobną grupę pacjentów
z zaburzeniami psychicznymi uwarunkowanymi hormonalnie stanowią chorzy
leczeni egzogennymi glikokortykoidami"
"Zaburzenia psychiczne w zaburzeniach czynności osi podwzgórze-przysadka-
tarczyca
Niedoczynność tarczycy w populacji polskiej powstaje najczęściej jako
niedoczynność pooperacyjna (wskutek tyreoidektomii lub wystąpienia po
operacji procesu autoimmunologicznego). Drugą przyczynę niedoczynności
tarczycy stanowi choroba Hashimoto (przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie
tarczycy). Przedawkowanie leków przeciwtarczycowych (tyreostatyków) powoduje
odwracalną niedoczynność gruczołu. Wtórna niedoczynność tarczycy może być
wynikiem niedoczynności przedniego płata przysadki np. w chorobie Glińskiego-
Simmonsa lub powstać w przebiegu poporodowej martwicy przysadki, czyli
zespołu Sheehana. Wymienia się też niedoczynność tarczycy nabytą z powodu
znacznego niedoboru jodu w środowisku, spowodowaną przyjmowaniem niektórych
leków, np. soli litu (blokowanie wydzielania tyroksyny i trójjodotyroniny),
nitroprusydku sodowego, amiodaronu, czy też nadmiernym spożyciem jodków
(zjawisko Wolffa-Chaikoffa) (13).
U pacjentów z niedoczynnością tarczycy skargi dotyczące ogólnego złego
samopoczucia psychicznego mogą poprzedzać objawy niedoboru hormonów tarczycy
lub też dominować w obrazie klinicznym. Najczęściej występują, stwierdzane
niemal u połowy chorych, zaburzenia procesów poznawczych o różnym nasileniu
(7,14). Depresja jest drugim pod względem częstości zespołem
psychopatologicznym, jednak tylko 50% takich pacjentów prezentuje pełen obraz
zespołu depresyjnego. Nie stwierdzono związku między nasileniem
niedoczynności tarczycy i ciężkością depresji. Lęk pojawia się u około 30%
osób z niedoczynnością tarczycy, ma charakter lęku uogólnionego i zwykle
występuje w powiązaniu z nasilonymi w różnym stopniu objawami depresji.
Psychozy występują u około 5% osób z niedoczynnością tarczycy. Objawy
psychotyczne mogą towarzyszyć depresji lub występować niezależnie od objawów
zaburzeń afektywnych. W rzadkich przypadkach może pojawić się mania.
Sporadycznie również mogą występować zespoły zaburzeń świadomości, głównie
pod postacią majaczenia (12).
Najczęstszą przyczyną nadczynności tarczycy jest choroba Gravesa-Basedowa,
wole guzkowe toksyczne (na tle autoimmunologicznym lub autonomiczne, tzw.
choroba Plummera), podostre zapalenie tarczycy, nowotwory złośliwe gruczołu
tarczowego i ich przerzuty (13). U ponad 1/4 pacjentów z nadczynnością
tarczycy występuje depresja, której objawy mogą rozwijać się jeszcze przed
wystąpieniem somatycznych cech nadczynności tarczycy i bywają często powodem
zgłoszenia się do lekarza rodzinnego czy psychiatry. Najczęstsze skargi
dotyczą zaburzeń snu, apetytu, libido i aktywności psychomotorycznej (14).
Nasilenie objawów depresji nie wykazuje korelacji z nasileniem nadczynności
tarczycy (15,16). Częstość zaburzeń poznawczych w nadczynności tarczycy jest
mniejsza niż w niedoczynności tarczycy, a ich nasilenie jest różne
(17,18,19). Najczęściej występują zaburzenia koncentracji uwagi. Niepokój,
często uznawany za główny objaw nadczynności tarczycy, występuje tylko u 25%
chorych. U osób z nadczynnością tarczycy objawy lękowe spełniały kryteria
diagnostyczne zespołu lęku napadowego lub zespołu lęku uogólnionego, a ich
nasilenie wykazywało korelację z nasileniem nadczynności tarczycy. U
większości pacjentów z zaburzeniami lękowymi występowały również objawy
depresji (20). Psychoza jest rzadkim powikłaniem tyreotoksykozy, występuje
jedynie u około 2% chorych. Wystąpieniu ostrych objawów psychotycznych
sprzyjać może gwałtowne obniżenie stężenia hormonów tarczycy w czasie
leczenia nadczynności (21). W przebiegu nadczynności tarczycy (przełom
tarczycowy) mogą występować również zespoły jakościowych zaburzeń świadomości
(np. majaczenie) (12).
Główny akcent leczniczy w przypadku wystąpienia objawów psychopatologicznych
w przebiegu zaburzeń hormonalnych wynikających z dysfunkcji tarczycy położyć
należy na leczenie podstawowego schorzenia somatycznego, natomiast leczenie
psychotropowe może mieć istotne znaczenie wspomagające. Dotychczasowe
doświadczenia wskazują, że większość zaburzeń psychicznych w zaburzeniach
hormonalnych związanych z dysfunkcją tarczycy ustępuje po uzyskaniu
normalizacji funkcji osi hormonalnej. Jeśli objawy zaburzeń psychicznych mają
znaczne nasilenie lub utrzymują się mimo normalizacji endokrynologicznej,
wskazane jest ich leczenie farmakologiczne.
Pacjenci z niedoczynnością tarczycy leczeni z powodu objawów depresji
wykazują nadwrażliwość na działania antycholinergiczne i sedatywne leków
trójpierścieniowych. Leki te mogą również indukować u tych chorych zaburzenie
afektywne dwubiegunowe z szybką zmianą faz (rapid cycling). Wskazane jest
zatem stosowanie leków przeciwdepresyjnych nowej generacji, np. selektywnych
inhibitorów wychwytu serotoniny. Trójpierścieniowe leki przeciwdepresyjne i
leki neuroleptyczne, stosowane u chorych z nadczynnością tarczycy, mogą
nasilać tachykardię i indukować wystąpienie tachyarytmii (7).
W nadczynności tarczycy znaczna część objawów lękowych ustępuje po
zastosowaniu leków beta-adrenolitycznych. Do krótkotrwałego leczenia lęku i
niepokoju ruchowego o znacznym nasileniu przydatne są pochodne benzodiazepin "