Co mnie dziwi w "Chłopach"

[jadwiga1350]

Co mnie zdziwiło w Chłopach? Nie chodzi mi tu o wpadki autora, a o
prawdopodobieństwo niektórych wydarzeń i portrety psychologiczne
bohaterów.

1) Jagustynka-przedstawiona jest ona w książce jako bardzo sprytna,
cyniczna, złośliwa, obrotna kobieta. Dziwiło mnie, że okazała się
taka naiwna z tym wycugiem i dała się dzieciom oszukać. Nie pasowało
mi to do niej. Rozumiem ,że taki Bylica, (pokorny, naiwny,
dobroduszny,) został w końcu wygnany przez córkę na żebry. Ale żeby
Jagustynka?
2)
To że Antek i Jagna spotykając się ukradkiem korzystali z usług
Jagustynki. Przecież znali jej charakter, złośliwość, skłonność do
intryg. A tak całkiem jej zawierzyli w tak poufnej i delikatnej
sprawie.
3) To że organistowie i wójtowa, którzy sami byli nielubiani w
Lipcach, potrafili nastawić cała wieś przeciwko Jagusi.Ludzie
gardzili organistą za zdzierstwo, wójtowa była nielubiana za pychę i
rozrzutność( pół garnczka cukru kładła do kawy!), a tak łatwo dali
im posłuch!

A wy jak myślicie?

[groha]

Chwilowo nie pamiętam, co mnie dziwi, ale pozwolisz, Jadwigo, że troszkę
pobronię Jagustynki? Bo choć wredna i straszny pleciuch, to wcale niegłupia i
charakterna kobieta była, prawda? Lubię takie :)
Cóż, jak każda matka, pewnie nie spodziewała się aż takiej podłości po swoich
dzieciach, stąd potem to straszne poczucie krzywdy i jej zapiekła złość do
całego świata, wiadomo. Ale jednak nie taka całkiem do końca, bo kiedy dzieci
bieda przycisnęła, to potrafiła do nich latać, a nawet przed Rochem się ukorzyć
i prosić, żeby poratował je chociaż dobrym słowem. Wydaje się, że ta Jagustynka
wcale nie była taka twarda i zła, jak chciała, żeby ją widziano, oj, nie była.
Ale Jagnie i Antkowi raczej nie pomagała z wielkiej przychylności, to fakt. Za
to oni byli na tyle zdesperowani, że chętnie jej pomoc przyjęli, a ona miała z
tego wiele uciechy, bo wiedziała, że nic dobrego z tego nie będzie, i tylko
czekała aż wszyscy wezmą się za łby. Cóż, skoro na szacunek ludzki, biedota
nieszczęsna, liczyć nie mogła, to choć tyle miała z tego życia, że wszyscy we
wsi się jej bali. Nawet dobrodziej jakoś jej nie tykał, za to ona jego czasem,
że ho ho!
A sympatie we wsi szły chyba jedną drogą, natomiast interes całkiem inną. Cóż,
że na wójtową i organiścinę psy się wieszało, kiedy na przednówku trzeba było
ich klamki całować i często-gęsto o zmiłowanie prosić? Bogate mogą więcej i do
dzisiaj, nie? A do wygnania Jagusi chyba każdy pretekst był dobry, bo przecież
ostrzyły sobie na nią pazury już od dawna. Od znalezienia jej zapaski w spalonym
brogu, co najmniej. Dlatego mnie to nawet nie dziwi, za to zła jestem na te baby
okrutnie. Szczególnie na organiścinę, małpę jedną, za przeproszeniem. Sama
święta i niewinna, jak ta biała lelija, myślałby kto.

[mmk9]

Zastanawia mnie sprawa pana Jacka. Kiedys myślalam, ze , oczywista
sprawa, ranny w powstaniu trafil na Syberię i po odbyciu wyroku albo
amnestii 1883 wraca, po ciężkich doświadczeniach przemieniony
moralnie i "głupawy". A teza Kuby, że pojechał "do cieplych krajów"
jest wypowiedziana z ironią. No dobrze, ale Kuba mówi też,
ze "wyplynęły mu wątpia". Czy z wyplyniętymi wątpiami można
przetrwac podróż "etapem na kibitce z kacapem" /Janusz
Ostrzeński/ ? Może więc rannego przygarnął ktoś i wylekowal, a
potem wysłał cichaczem rzeczywiście do "ciepłych krajow", skąd mógł
wrocic dopiero po tejże amnestii 1883 ? A przemiana moralna wzięła
sie nie z serdecznych więzi z np Jakutami ale z wpływu lewicowych i
demokratycznych idei Zachodu ? Jak myślicie ?

[matylda1001]

Pan Jacek nie mógł skorzystac z dobrodziejstwa amnestii, która była
w 1883 roku, bo akcja książki toczy się odrobinę wcześniej.
Rozmawiałyśmy o tym z Dominikową jeszcze na FH. Przeczytaj ten post
i sąsiednie.
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=384&w=87124558&a=87352152
Myślę, że pan Jacek nie był na Syberii, ale rzeczywiście na
emigracji, skąd powrócił jako emisariusz, podobnie jak Rocho.
Kuba mówi, ze wyniósł rannego pana Jacka z pola bitwy. Potem został
wysłany przez niego z wiadomością do rodziców. Co zastał po
powrocie -wiadomo. Pan Jacek zapewne dochodził do zdrowia w jakimś
majątku szlacheckim, a gdy nabrał sił, jako "spalony" wyjechał za
granicę. Emigrantów życie nie pieściło, poza tym napewno zetknął się
z nowymi ideami, mówiącymi o równości wszystkich ludzi, o potrzebie
wychowania chłopów na świadomych Polaków. Skoro miał pracować nad
chłopami, to najlepiej było stać sie jednym z nich. Ta
jego "głupawość" to przezież alibi na użytek wroga.

----------------------------------------------------------
Nie cierpię wegetarian bo zżerają pokarm mojemu pokarmowi!

[mmk9]

Aleście utalentowane, gospodynie. Tak pociągnąć w tamtym wątku...Nie
mnie dyskutować na temat dat, bo i książkę znam nie tak i z historii
tuman, ale mi te kilkanaście lat za malo jest. Czy Pietrek nie mógl
pójść do wojska dopiero 1878 + 5+1 i już mamy 1884, troche lepiej
dla mnie brzmi. Poza tym , nie było w latach 80-tych i później
jakichś walk na Kaukazie ? Dla Pietrka każdy taki czarniawy mogł być
Turkiem, nie ?

[matylda1001]

>ale mi te kilkanaście lat za malo jest.<

Mnie też za mało, i Dominikowej, chyba wszystkim. Myślę, że na taki
odbiór pośrednio wpłynęła sugestia, iz Kuba to stary człowiek (może
za sprawą Fijewskiego?). Tymczasem, jak sie tak dobrze wczytać, to
nigdzie nie jest powiedziane, że był stary. Myśle, że Boryna nie
wziąłby sobie wiekowego parobka, w końcu chodziło o ciężką pracę.
Boryna miał 58 lat, wieś uważała go za starego, on sam też o sobie
tak myślał. Kuba musiał być młodszy, tyle, że kaleka, spracowany, po
przejściach, bez przyszłości, mógł sprawiać wrażenie starszego niż
był.
Pietrek nie mógł pójść do wojska wtedy, gdy skończyła się wojna,
wszak brał w niej udział. Wojna mogła wybuchnąć w czasie jego
służby. Ostatecznie mógł zostac powołany z okazji jej wybuchu,
powiedzmy nawet, że w czasie jej trwania. Nie zmienia to faktu, że z
wojska wyszedł najpóźniej na jesieni w 1882. To już ostateczność.
Pan Jacek pojawia sie we wsi równo z nim. Chłopi w młynie rozmawiają
o jego powrocie ("ze dwie niedziele temu, jak przyjechał") Hanka
przyniosła Antkowi śniadanie, gdy pracował w tartaku. Musiało to być
na początku grudnia. Czyli Pietrek wrócił z wojska we wrześniu (w
kopania), a pan Jacek najpóżniej w listopadzie. Wychodzi na to, że
amnestia była najwcześniej za rok. Jestem pewna, że Pietrek nie
mylił się co do charakteru konfliktu zbrojnego, w jakim brał udział.
To napewno była ostatnia wojna rosyjsko - turecka.
----------------------------------------------------------
Nie cierpię wegetarian bo zżerają pokarm mojemu pokarmowi

[jadwiga1350]

>Jestem pewna, że Pietrek nie
> mylił się co do charakteru konfliktu zbrojnego, w jakim brał
udział.
> To napewno była ostatnia wojna rosyjsko - turecka

Więc to ta sama wojna na której Wokulski dorobił się majatku w
Bułgarii.
Jeśli chodzi o czas w którym toczy sie akcja Chłopów to koniec XIX,
początek XXw. nie pasował mi też ze względu na modę. Józka opowiada,
że panienki noszą kupry na zadach jak indyczki.Suknie z tiurniurami
i trenami modne były w 70 latach XIX stulecia. Przełom wieków to już
suknie obcisłe, dopasowane do ciała.
Więc akcja Chłopów toczyłaby się gdzieś pod koniec 70 lat. Żywe
powino być wspomnienie pańszczyzny, powstania styczniowego,
uwłaszczenia. A to wszystko jawi się w książce jako coś bardzo
dawnego,pojawia się tylko w opowieściach starych ludzi. A przecież
taki Antek, będący po trzydziestce, powinien czasy pańszczyzny i
powstania pamiętać.

[stara_dominikowa]

Rzeczywiście, czas akcji nie jest określony precyzyjnie. Tak też miało być.
Lipce są mityczną wioską gdzie czas nie płynie liniowo, ale po okręgu w rytmie
pór roku. Osadzenie akcji w dokładnym momencie historycznym odwracałoby uwagę
czytelnika od tego chłopskiego kieratu i świata ograniczonego do "ora et labora".

[matylda1001]

>Więc to ta sama wojna na której Wokulski dorobił się majatku w
Bułgarii.<

Tak, ta sama... Poza tym Wokulski był w Lipcach, prawde mówiąc tylko
przejazdem, w drodze do Paryża, ale był :)

>Więc akcja Chłopów toczyłaby się gdzieś pod koniec 70 lat<

Ja stawiam na przełom 1881 i 1882 roku. Lalka to 1878/1879, czyli
odrobine wcześniej. Z modą masz rację, to jeszcze jedno
potwierdzenie. Panienki z wiejskich dworków były zawsze o krok za
moda, więc mogły nosić tiurniury 2-3 lata dłużej, niż elegantki z
Warszawy :) Jeśli chodzi o powstanie i pańszczyznę to myslę, że
Reymont nie bardzo mógł sobie pozwolić na pisanie o tych sprawach ze
względu na cenzurę. I tak przemycił dużo więcej od Prusa
piszącego "Lalkę" w 1890r (gdzie większość informacji na temat P.S.
jest przecież zakamuflowana). W 1909 widocznie cenzura już tak nie
szalała.
---------------------------------------------------------------
"Kości zostały rzucone" - powiedział mąż, rzuciwszy chudą żonę.

[cahir4]

Moda na tiurniury przeszła ponoć na chwilę ok 1880, ale wróciła w
latach osiemdziesiątych i to na większe jeszcze. Więc to na pewno
jednoznaczną wskazówką nie jest. Byłabym za zebraniem rozważań na
temat daty w osobnym wątku, bo to ciekawe, a plącze się tu i tam.
Ostatnio w zagadkach. Mnie się jednak ten 1880 wydaje tak nie
pasujący do zbyt wielu rzeczy w powieści, że chętnie bym owo
wspomnienie o wojnie polsko-tureckiej za wpadkę uznała. Czy coś po
za nią wskazuje na okolice roku 1880?

[matylda1001]

>Czy coś po za nią wskazuje na okolice roku 1880?<

No własnie nic, ale nie ma też niczego, co wskazywałoby na inną
mozliwość. Na wpadkę wydaje mi sie to za poważną sprawą. Reymont
mógl mylić imiona bohaterów, ale chyba nie wojny? Piszesz, że nie
pasuje Ci to do zbyt wielu rzeczy w powieści... do czego na
przykład? Moze zwróciłas uwagę na jakąś istotną sprawę, którą
przeoczyłam? Pisz, bo bardzo jestem ciekawa, może razem coś
wymyślimy?
----------------------------------------------------------
Nie cierpię wegetarian bo zżerają pokarm mojemu pokarmowi!

[cahir4]

No właśnie, mam kłopot ze wskazaniem jednoznacznych konkretów - może
za bardzo przywiązałam się do swego "odczucia"? Przez to forum
zapadam ponownie, w bardzo tym razem uważną lekturę "Chłopów". Bo w
zasadzie wszystko, co nie pasuje zostało napisane: że powstanie
wydaje się mglistą i odległą przeszłością, że ciężko wyobrazić
sobie, jak to nasz pragmatyczny Boryna, mając na karku czterdziestkę
i żonę z trójką małych dzieci, wyrusza do powstania (patrz post
Jadwigi1350) i dlaczego Antek tego nie pamięta, wszak w roli
gospodarza by został (pomijając wszystko inne), nawet Rocho kojarzy
mi się z późniejszym nieco wysypem ludowych oświatowców.

A może mam tak jak z Józką? Ponoć dziesięciu lat nie skończyła. Już
ja wierzę, że Boryna rachować potrafił i stosowny fragment tekstu na
własne oczy widziałam. Ale, kumy kochane, choćbyśta mnie z tego
forum kijami wyświeciły alibo jak Lipczaki Jagusie na gnojnym wozie
wywiozły, to ja tych dziewięciu z ogonem lat Józki do wiadomości nie
przyjmuję. I mi tam nie gadać, że wcześniej dzieci dojrzewały.
Jasne, że wcześniej, ale bez przesady. Spójrzcie, jak Witek jest
opisywany - dzieciak jeszcze, krowich ogonów pilnuje. A Józia -
gospodyni pełną gębą - ogień rozpali, krowy wydoi, ojcu śniadanie
poda, jeszcze mu i napyskować nieco potrafi jak trzeba i obiad dla
całej rodziny zgotuje i jako gospodyni podaje, chodziaż bratowa w
domu jest. Mięso sama sprzeda, wynajętych robotników przypilnuje i
do miasta na zakupy w bryce rozparta jako te gospodynie pojedzie. A
jak rówieśnie się zejdą, to takie z Nastką Gołębianką na czele. No
ja w niej czternastolatkę widzę, nic na to nie poradzę. :(

[cahir4]

Byłabymże zabyła. W lekturze uważnej zatonęłam i jak na jakoweś
corpus delicti trafię, co do tej chronologii, to dam znać. Ino
wnoszę ponownie, by w wątku oddzielnym o tym pisać, bo wiele już
ważnych spostrzeżeń padło, a każde niemal gdzie indziej. A sprawa
ciekawa jest.

Pragmatyzm Boryny a powstanie

[mmk9]

Fakt, Maciej zgłosił sie sam i gnatow nie żałował, ale i
wyrachowanie swoje mogl mieć. Toć władze powstańcze zapowiedzialy
uwlaszczenie, może stary dziedzic obiecal jakie morgi, albo i zapis
zrobił ?

[stara_dominikowa]

czytam chronologiczne dociekania z uwagą, ale! wydaje mi się, że Reymont celowo
miesza przeróżne poszlaki aby wyłonił się obraz wsi bez konkretnego
historycznego umiejscowienia akcji. punkt ciężkości jest w kołowrocie pracy i
świąt, bohaterem jest społeczność Lipiec, zamknięta enklawa rządząca się
własnymi prawami, określona jako "naród", któren mocen nagradzać i karać.
szerszy kontekst narodowy to tło i chyba nie tylko z powodu cenzury. skłonna
jestem przypuszczać, że nie da się dokładnie określić czasu powieści przez takie
mylne poszlaki jak wojna rosyjsko-turecka, rzekome dawne dzieje powstańcze,
moda, czy ludowi oświeciciele. ale bardzo chętnie czytam efekty waszego
śledztwa:) zobaczcie, ile mniej przyjemności byłoby gdyby książka zaczynała się
od słów: "jesień roku 18XX była pogodna i ciepła" :D

[meduza7]

Z tego, co pamiętam z omawiania Chłopów w szkole, to nasza polonistka bardzo
mocno podkreślała "bezczasowość" Lipiec, wyrażającą się między innymi w tym, że
pośród opisywanych świąt nie ma w ogóle Nowego Roku, a przecież i on był ważny w
życiu chłopów, z nim również wiązały się różnego rodzaju obrzędy itp. To by
pasowało do tropu z "myleniem wątków". W ogóle wydaje mi się, że "świat
zewnętrzny" celowo jest zamazany i niewyraźny. W centrum uwagi jest chwila
bieżąca oraz ojcowizna, gront, którego należy się chycić pazurami i trzymać kwardo.

[cahir4]

Ja tego nie kwestionuję. Ale w pewnym sensie, jak Dominikowa pisała,
tym lepsza zabawa, gdy ciężko się do pewnych informacji dokopać. To,
że się musimy dokopywać, to tę twoją interpretację właśnie
potwierdza. No ale, co poradzę, że mnie właśnie te próby
umiejscowienia w czasie, na przekór wszystkiemu, interesują. Pyszny
ten utwór jest i cała rozkosz weń się wgryzać i wszystkie smaki,
niekoniecznie te najbardziej oczywiste, z niego wysysać.

[matylda1001]

Macie racje, kumo. Rzeczą ludzką jest dochodzic prawdy, i my tej
prawdy dojdziemy!... a co?!... :) Mnie tez bardzo ciekawi, kiedy to
wszystko sie działo. Mimo, że teza "bezczasowości" przemawia mi do
rozumu, to serce każe szukać. Jak osioł będę się upierać przy tej
rosyjsko-japońskiej wojnie. Na wojnach to już Reymont sie znał.
Gdyby to było bez znaczenia, to przeciez nie musial o ty psać.
----------------------------------------------------------
Nie cierpię wegetarian bo zżerają pokarm mojemu pokarmowi!

[stara_dominikowa]

Jak osioł będę się upierać przy tej
> rosyjsko-japońskiej wojnie.

o! czy przeoczyłam jakąś dyskusję? byliście Matyldo całem sercem za
rosyjsko-turecką wojną - zmiana o ponad 20 lat??

[matylda1001]

> o! czy przeoczyłam jakąś dyskusję? byliście Matyldo całem sercem za
rosyjsko-turecką wojną - zmiana o ponad 20 lat??<

Ha, ha, ha! Juści, że o rosyjsko-turecką mi szło, i przy tej będę
się upierała jak osioł. Takeście mi w głowie namieszały, że już
rozeznanie straciłam co to te Turki, a co te Japońce :) Przecie
jedne i drugie pogany to za jedno mogą być. Bóg Wam zapłać za
czujność!
.................................................................
1. Nie zdejmujemy butów wchodząc do cudzego domu
2. Nie podajemy gościom kapci

wojna japońska

[mmk9]

nie pasuje, bo druk w odcinkach zacząl się 1902. Poza tym Pietrek
nie pomyliłby Turków z Japońcami. I najważniejsza rzecz : moda na
wielkie kupry czyli tiurniury ostatecznie zanikła przed końcem XIX
wieku.

[matylda1001]

Racja Wasza, kumo! To tylko mnie pomroka na ślepia padła, pewnie, że
Pietrek nie pomyliłby Turków z Japońcami, sama wcześniej podałam to
jako argument :)
.................................................................
1. Nie zdejmujemy butów wchodząc do cudzego domu
2. Nie podajemy gościom kapci

[jadwiga1350]

> Fakt, Maciej zgłosił sie sam i gnatow nie żałował, ale i
> wyrachowanie swoje mogl mieć. Toć władze powstańcze zapowiedzialy
> uwlaszczenie, może stary dziedzic obiecal jakie morgi, albo i zapis
> zrobił ?

Maciej to nie pierwszy lepszy naiwniak, żeby wierzyć w obiecanki cacanki jakiegoś tam rządu, albo dziedzica. Jakby dziedzic chciał robić zapis dla każdego chłopa-powstańca, to sam musiałby w końcu iść z torbami. Boryna pewnie poszedł z czystej ciekawości, przekory, chęci wyrwania się spod władzy ojca, niespożytej energii.

[matylda1001]

jadwiga1350 napisała:

> Maciej to nie pierwszy lepszy naiwniak, żeby wierzyć w obiecanki cacanki jakiegoś tam rządu,<

Słusznie prawicie, Kumo. Tym bardziej, że akurat w przypadku Lipiec ten rząd już nie miał co obiecywać. Jak wybuchło powstanie to w Lipcach już dawno było po uwłaszczeniu.

> Boryna pewnie poszedł z czystej ciekawości, przekory, chęci wyrwania się spod władzy ojca, niespożytej energii.<

Chociaż w powieści nie ma nic takiego, co mogłoby świadczyć za rozbudowana swiadomością narodową u Boryny, to jednak stwierdzenie, że poszedł do powstania z czystej ciekawości uważam za krzywdzące. Przeciez dużo ryzykował oddając Rochowi izbe na urzadzenie polskiej szkoły, więc chyba czuł się zniewolonym Polakiem. Co do tej władzy rodzicielskiej... Nic Reymont nie pisze o tym, w jakim wieku był Boryna, gdy przejął ojcowiznę ale w chwili wybuchu powstania musiał miec około czterdziestu lat, żonę i dzieci. Nawet gdyby ojciec trzymał go równie "krótko" jak on Antka, to jednak trudno mi uwierzyć, że czterdziestoletni chłop bał sie tatusia. Argument, że facet obarczony rodziną i ziemią nie miał czasu na "powstaniowe rozrywki" z góry odrzucam. Andrzej Korczyński i Jerzy Bohatyrowicz jakoś znależli czas i możliwości, i do powstania poszli.

[jadwiga1350]

>Przeciez dużo ryzykował oddając Rochowi
> izbe na urzadzenie polskiej szkoły

To zależy kiedy to było. Na zebraniu w lipcu Antek wołał, że sam najjaśniejszy cesarz każe uczyć po polsku. Nie wiadomo tylko, czy wtedy gdy Maciej oddawał izbę na szkołę, cesarz już kazał uczyć po polsku, czy jeszcze nie.

>ale w chwili wybuchu powstania musiał miec oko
> ło czterdziestu lat, żonę i dzieci.

To byłaby poważna wpadka ze strony autora.

>Andrzej Korczyński i Jerzy Bohatyrowicz ja
> koś znależli czas i możliwości, i do powstania poszli.

A to co innego. Chłop to nie szlachcic. Powstanie było "pańska wojną". Panowie je wywołali, więc nic dziwnego, ze do niego szli. Maciej nie miałby w tym żadnego interesu.

[tt-tka]

jadwiga1350 napisała:

> >Przeciez dużo ryzykował oddając Rochowi
> > izbe na urzadzenie polskiej szkoły
>
> To zależy kiedy to było. Na zebraniu w lipcu Antek wołał, że sam najjaśniejszy
> cesarz każe uczyć po polsku. Nie wiadomo tylko, czy wtedy gdy Maciej oddawał iz
> bę na szkołę, cesarz już kazał uczyć po polsku, czy jeszcze nie.


Nie juz, tylko jeszcze. Dekret z 1864 nakazywal/zalecal/dopuszczal (zalezy od tlumaczenia) nauke w szkole ludowej w jezyku macierzystym wiekszosci uczniow, w przypadku Lipiec po polsku.
Od 1885 nauka rowniez w szkolach ludowych byla obowiazkowo po rosyjsku (patrz "syzyfowe prace").
Jezyk polski do szkolnictwa powrocil po strajkach szkolnych (i ogolnej zawierusze) w 1905 roku. Zreszta z oporami i nie wszedzie, Gojawiczynska w "Dziewczetach z Nowolipek" pisze o nauczycielce Bronki (wylanej zreszta ze szkoly w zwiazku ze sprawa jezyka, to wiem z publicystyki Gojawiczynskiej), ze tylko pod oslona meza Rosjanina mogla uczyc po polsku, a i tak zostala przeniesiona, nowa nauczycielka zostala Rosjanka i lekcje byly prowadzone po rosyjsku, a rzecz ma miejsce juz po strajkach.
>
> >ale w chwili wybuchu powstania musiał miec oko
> > ło czterdziestu lat, żonę i dzieci.
>
> To byłaby poważna wpadka ze strony autora.
>
> >Andrzej Korczyński i Jerzy Bohatyrowicz ja
> > koś znależli czas i możliwości, i do powstania poszli.
>
> A to co innego. Chłop to nie szlachcic. Powstanie było "pańska wojną". Panowie
> je wywołali, więc nic dziwnego, ze do niego szli. Maciej nie miałby w tym żadn
> ego interesu.

[tt-tka]

ucieklo


> > >Andrzej Korczyński i Jerzy Bohatyrowicz ja
> > > koś znależli czas i możliwości, i do powstania poszli.
> >
> > A to co innego. Chłop to nie szlachcic. Powstanie było "pańska wojną". Pa
> nowie
> > je wywołali, więc nic dziwnego, ze do niego szli. Maciej nie miałby w ty
> m żadn
> > ego interesu.

Akurat Ksiezacy w powstaniu brali udzial dosc licznie. I wcale nie smarkateria z mlekiem pod nosem, bez ziemi i obowiazkow, tylko wlasnie gospodarze.

Józka

[paszczakowna1]

> A może mam tak jak z Józką? Ponoć dziesięciu lat nie skończyła. Już
> ja wierzę, że Boryna rachować potrafił i stosowny fragment tekstu na
> własne oczy widziałam. Ale, kumy kochane, choćbyśta mnie z tego
> forum kijami wyświeciły alibo jak Lipczaki Jagusie na gnojnym wozie
> wywiozły, to ja tych dziewięciu z ogonem lat Józki do wiadomości nie
> przyjmuję. I mi tam nie gadać, że wcześniej dzieci dojrzewały.
> Jasne, że wcześniej, ale bez przesady. Spójrzcie, jak Witek jest
> opisywany - dzieciak jeszcze, krowich ogonów pilnuje. A Józia -
> gospodyni pełną gębą - ogień rozpali, krowy wydoi, ojcu śniadanie
> poda, jeszcze mu i napyskować nieco potrafi jak trzeba i obiad dla
> całej rodziny zgotuje i jako gospodyni podaje, chodziaż bratowa w
> domu jest. Mięso sama sprzeda, wynajętych robotników przypilnuje i
> do miasta na zakupy w bryce rozparta jako te gospodynie pojedzie. A
> jak rówieśnie się zejdą, to takie z Nastką Gołębianką na czele. No
> ja w niej czternastolatkę widzę, nic na to nie poradzę. :(

No mogłaby być nad wiek rozwinięta 12-latka (a może z biedą i 11-latka?). Dzieci
wtedy naprawdę wcześnie miały poważne obowiązki - przypomnij sobie L. M.
Montgomery, tam 11-latka nie umiejąca gotować była nieomal nienormalna, a bywały
i takie, co w tym wieku ojcu dom prowadziły. A osierocona Józka, jedyna
Borynówna w domu, zmuszona była bardzo szybko dorosnąć.

[cahir4]

Osierocona to ona była raptem od czterech miesięcy, a kiedy Maryśka
Borynowa umarła, to już Hanka była w chałupie. No i zamożny taki
gospodarz jak Boryna mógł dziewkę jakąś w miejsce Jewki nająć, coby
dzieciaka nie zamęczać. To nie jest tak, że na trzech morgach piachu
z młodszymi jeszcze dzieckami został i najstarsza, chciał nie
chciał, dorastać musi. Bo strawę ojcu uważyć to nic, to mnie nie
dziwi, bardziej, że w obecności Hanki rolę gospodyni pełni. Ale i to
jeszcze dałoby się wytłumaczyć. Tylko że oni w nią orzą okropnie - i
ojciec, i Hanka. Toż już Witek, niby rówieśny, mniej ma chyba roboty
choć parobek i znajda.
I owe rówieśnice, w tym Nastusia. I ta scena, kiedy jej Jagustynka
przedkłada, że nie dla niej rózga zakwitła. Czternastolatce to by
przedkładać mogła, na dzisięciolatkę, co się upiera, to tylko
śmiechem parsknąć. I ten do miasta wyjazd, co już pisałam.
Mnie nie o to zresztą chodzi, że akurat dokładnie czternaście lat
mieć powinna, tylko, że jak dla mnie, to Reymont jednak zdrowo
przesadził.
No wpadka moim zdaniem. Jak ten bałykujący trzymiesięczniak i
Pietrek czteroletni, co nie potrafi powiedzieć "tata" (o bardziej
skomplikowanych tekstach nie wspominając), jeno gaworzy po swojemu.

[meduza7]

To całkiem jak te trzynaście lat mickiewiczowskiej Zosi. W jednym miejscu
Wieszcz wyraźnie pisze "Dziś zaczynasz rok czternasty, czas rzucić indyki i
kurki", a w innym znowuż sugeruje, że urodziła się jakoś tak tuż po insurekcji
kościuszkowskiej, czyli miałaby lat 17. Może Reymontowi z jakichś wyliczeń przy
konstrukcji fabuły wyszło, że Józia powinna mieć około 10 lat, ale "oczami
duszy" widział ją jako podrastającą pannicę - i tak ją opisywał.

[jadwiga1350]

Mnie się też wydaje że Józka musiała być starsza.Ona już i
zainteresowania miała inne niż dziesięcioletnie dziecko!


"Któregoś razu kazała mu bliżej przysiąść i szeptem rozpowiadała:
- Hanka mi wzbrania na wesele Nastusi, ale na złość pódę i przybierę
się w modry gorset i w tę kieckę, com to w niej była na odpuście.
Oczy za mną wypatrzą, zobaczysz! Witek, narwij mi jabłek, niech cię
ino Hanka nie przychwyci! Juści, że jeno z parobkami będę tańcowała!"

akcja umieszczona w okolicach 1905

[weronika753]

Tej daty jeszcze nie brałyśmy pod uwagę ;)

Wskazuje na to awantura wokół szkoły, jaką stawiać mają w Lipcach. Chłopi się
burzą, że ma być rosyjska i wtedy chyba Grzela zauważa, że jest ukaz carski
pozwalający uczyć po polsku, więc prawo jest po stronie chłopów!

Zgoda na edukację w języku polskim car wydał w 1905 roku.
Reymont ukończył powieść w 1909, więc w końcówce mógł już opisać nastroje z '05.
Moda dworska, że panienki kiej trzciny w pasie, to też przykład ówczesnej mody i
o ile link się zmieści, to podsyłam jedną z ówczesnych sukien:
http://images.google.pl/imgres?imgurl=http://buwcd.buw.uw.edu.pl/wystawa/standa05/thumbnails/tn5_22.jpg&imgrefurl=http://buwcd.buw.uw.edu.pl/wystawa/standa05/index.htm&usg=__WQy82IndbvpKTOVxekbxR8Xwfis=&h=120&w=105&sz=8&hl=pl&start=17&tbnid=cIVdaBZBB9o9dM:&tbnh=88&tbnw=77&prev=/images%3Fq%3Dtiurniura%26gbv%3D2%26ndsp%3D20%26hl%3Dpl%26sa%3DN

oj, chyba się nie zmieściła :/

Teraz zobaczmy, czy pasuje:
Jambroży, "blisko stuletni" urodziłby się między 1810-1815, więc może nie brał
udziału w wojnach napoleońskich, ale w powstaniu listopadowym i Wiośnie Ludów z
pewnością.
Boryna, urodzony w 1846 miałby 18 lat w czasie powstania styczniowego
Dobry wiek na pójście z panami do boru. Lepszy, niż "po trzydziestce" gdy miał
już rodzinę, gospodarkę, dzieci.

[weronika753]

Może teraz lepiej się wklei?
buwcd.buw.uw.edu.pl/wystawa/standa05/index.htm
Każdy obrazek osobno można sobie powiększyć.

[meduza7]

No i właśnie to się przestaje zgadzać z Jagustynką i jej "pańskimi czasami"
jeśli przyjmiemy, że w Lipcach pańszczyzny nie było od 1838. Żeby je dobrze
pamiętać, musiałaby urodzić się w latach 20-tych XIX wieku, byłaby więc prawie
równolatką Jambrożego, najstarszą z kobiet we wsi, jej niewdzięczne dzieci same
powinny już posmakować wycugu. Chyba w tym momencie musimy założyć pomyłkę
autora, który mechanicznie użył sformułowania "pańskie czasy", w odniesieniu do
okresu przed Powstaniem Styczniowym. Takie określenie mogło przecież
funkcjonować powszechnie, jak teraz "za komuny".

[mmk9]

Tak, ale właśnie tam jest napisane, ze kuprów na zadach Józia po
1890 nie powinna widzieć. A co dopiero w 1905. Starsze ukazy sa nam
potrzebne i w ogole jakas wiedza o rozwoju powszechnej edukacji na
wsiach zaboru rosyjskiego.

[kocur_zalogowany]

... i wtedy chyba Grzela zauważa, że jest ukaz carski pozwalający uczyć po polsku, więc prawo jest po stronie chłopów!

Zgoda na edukację w języku polskim car wydał w 1905 roku.

Po pierwsze Antek, a nie Grzela. Po drugie powoływał się na ukaz z 30 VIII / 11 IX 1864 roku o szkołach początkowych, który wyraźnie mówił, że nauczanie jest w języku większości uczniów szkoły, czyli w Lipcach byłoby po polsku.

Ukaz został wydany przez cara Aleksandra II, który zginął w zamachu w 1881 roku. I teraz pytanie, czy gdyby akcja toczyła się za czasów następcy, to ktoś by wspomniał, że to poprzedni car wydał ukaz? Czy może traktowali cara bezosobowo, jako najwyższą władzę, nie przejmując się kto akurat siedzi na tronie? Czy to jest jakaś przesłanka, żeby założyć, że akcja rozgrywa się przed 1881 rokiem?

Wprowadzenie języka rosyjskiego do szkół początkowych nastąpiło w 1885 roku, wcześniej mogły być jedynie nieformalne podchody. Czy scena w powieści to już efekt oficjalnego stanowiska władz, czy na razie nadgorliwość naczelnika?

[tt-tka]

Ostry kurs rusyfikacyjny w oswiacie wiaze sie z objeciem funkcji kuratora przez Apuchtina. Rok, zdaje sie, 1883.
I klaniam sie grzecznie, pierwszy raz tu glos zabierajac.

[lowett]

Ależ tiurniury były modne prawie całe lata 80' XIX wieku!

Czasopismo "Świt" z 1884 roku: upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/06/Swit_1884_Poland_bustle.jpg

[cahir4]

Najbardziej mnie dziwi, że się Jagusia przy swoim, nazwijmy to,
stylu życia, bękarta nie dorobiła. Inne co rusz to zlegają tu i
ówdzie, a Jagna nic - ani od Antka, ani od starego, ani w
panieńskich czasach od Mateusza (a taki on był sprawny, co i 3
kwartałów nie trzeba było czekać). Jeszcze bodaj i Stacho Płoszka
się jej po sumieniu plącze. A przecież dziewucha była jak rzepa, nic
tylko jej dziatki rodzić.

[mmk9]

Byłoby to dziwne, dopoki sie nie uświadomi sobie, kim była mamusia
Jagny. A otoz zielarką, znachorką i miejscową akuszerką. Na bank
znala sposoby "wywolywania kobiecej słabości". I moze dawno, dawno
pomogła nimi niefrasobliwej Jagnie. Co moglo wywolac komplikacje
płodnościowe, ot.

[groha]

Słusznie prawicie, Ememko, mogło tak być. Odjąć mleko od krowy przecież
potrafiła, to i takie rzeczy też pewnikiem umiała załatwić.
Właśnie mi się przypomniało, kto mnie zadziwia i to bardzo. Otóż stary Bylica to
jest! Ta zabiedzona i zastrachana chudzina, co to zdawało się, że ani me, ani
be, a pamiętacie, jak pięknie się postawił pisarzowi i strażnikom, kiedy
przyszli do Borynów robić opis w sprawie podkopu do komory i od maci zaczęli mu
wywodzić, że nie pilnował, jak należy? Och, jak cudnie się wtedy rozwścieczył i
jak hardo przypomniał im, gdzie ich miejsce i kto komu służy oraz za czyje
pieniądze, to aż dziw bierze. Tak ich wysmagał słowami, że niejeden sielny
gospodarz by nie śmiał. Ha! Taka niby cichutka biedota bez sił i tyle warta na
tym świecie, co ten śnieg zeszłoroczny, a godność swoją był posiadał i byle komu
w kaszę nie dał se dmuchać. Nie tylko zadziwia mnie ten starowina, ale i wzrusza
prawie do łez.

[baba67]

Bylica mnie tak bardzo nie dziwi-pamietajmy kim byl przed wycugiem -mial 6
morgowe gospodarstwo zone, i pracowite corki, ktore umialy i przasc i tkac i
farbowac i niezly grosz z jarmarku potrafily przyniesc, zatem dochod z piachu
nie byl jedyny. Czyli byl gospodarzem niebiednym choc i niebogatym, ktoremu glod
w oczy nie zagladal. Tacy ludzie maja swoja godnosc, bo sa od nikogo niezalezni.
Oczywiscie do wycugu.
Zachowanie Bylicy dziwiloby mnie, gdyby byl komornikiem.

[matylda1001]

Tak jest! Bylica to nie byle miescki łachmytek, ale gospodarski syn
z dziada pradziada. Lata nędzy, jakie stały się jego udziałem, a
także wiek sprawiły, że Bylica stał się potulnym i bezwolnym
człowiekiem. Wystarczyła jednak chwila, żeby odezwała się w nim
chłopska duma.
.................................................................
1. Nie zdejmujemy butów wchodząc do cudzego domu
2. Nie podajemy gościom kapci

[stara_dominikowa]

cahir4 napisała:
> Najbardziej mnie dziwi, że się Jagusia przy swoim, nazwijmy to,
> stylu życia, bękarta nie dorobiła.

Mam wytłumaczenie bardziej związane z koncepcją postaci, nie zapominajmy, że to
fikcja:) Moim zdaniem Jagusia nie mogła mieć potomstwa, bo nie przeszła żadnej
ewolucji, nie dojrzała. Od początku do końca książki jest bezwolna, poddająca
się emocjom, za tymi chmurami by poleciała. Żeby być matką, trzeba pazurami w
ziemię się wczepić, jadło narządzać - a nie światy czynić, rękawy zakasać - nie
szmaty świąteczne mierzyć. Jagna była też niedojrzała moralnie - nie zdawała
sobie sprawy z tego, co robi źle, czuła się pokrzywdzona i nie rozumiała, że
swoim postępowaniem nie zdobywa sympatii. Była dziecinna - nie mogła więc mięć
dzieci.

Jeśli jednak potrzebujecie konkretów: jej chwiejność emocjonalna mogła być
wynikiem zaburzeń hormonalnych.

[cahir4]

Ano potrzebujemy tych konkretów, potrzebujemy. Żeby być matką
potrzeba "pazurami w ziemię się wczepić, jadło narządzać". No, żeby
matką być, to faktycznie. Ale żeby dziecko urodzić, to
niekoniecznie. I nie przytaczam tego, jako zasady uniwersalnej, ale
jako zasadę obowiącującą właśnie w świecie fikcji, o której
rozmawiamy. A nie jest w Reymontowych Lipcach dziecko czymś, co się
pojawia jako ukoronowanie matczynej dojrzałości - wręcz przeciwnie.
Bękartów ci tam dostatek, ani jednej czy to baby, czy to dziouchy
bezpłodność nie dotyka, młynarzowe dziewki po półrocznej służbie już
z brzuchami chodzą, o Ewce Boryny czy Magdzie organistów nie wspomnę.

Stąd dziwi przedstawienie Jagusi, jako wybitnie biologicznie
dojrzałej i dorodnej, a przy tym, jako ta Ewa w raju przed jabłka
zjedzeniem, ni siebie, ni dobra, ni zła nieświadomej i prowadzącej
bogate życie erotyczne, a jednocześnie:
a) Jagna nie zachodzi w ciążę,
b) matka nie niepokoi się, że Jagna zajdzie w ciążę,
c) nikt w całej wsi, nawet najbardziej wredna baba, nie dziwi się,
że Jagna nie dorobiła się bękarta,
d) nikt nie niepokoi się (matka, Mateusz), że skoro nie dorobiła się
bękarta, to może coś z płodnością nie teges.

Twoje wyjaśnienie z zaburzeniami hormonalnymi mogłoby być ok., ale
ja bym chciała jakiegoś wyjaśnienia na gruncie samej powieści. Albo
choćby zauważenia przez kogoś w powieści (bohatera albo narratora),
że to dziwne. Bardziej pasuje mi wersja z zapobiegliwą Dominikową,
ale żeby to aż tak strasznie ukrywać - ani jednej uwagi, jak to
Dominikowa musiała się wysilać, żeby konsekwencji nie było, czy coś
w tym rodzaju. Nawet jak Dominikowa Jagnę beszta, to ludzką osławą
ją straszy, a ciążą nie.

Mnie to dziwi.

[baba67]

Mnie tez to pytanie od dawna nurtowalo. Jedna zznajoma biolozka powiedziala mi
ze na sciezce trawa nie rosnie tj jesli sie ma wielu partnerow to ciej zajsc w
ciaze. Nie rozumiem tego za bardzo, ale chyba wiedziala o czym mowila.

[meduza7]

A może to była faktycznie kwestia opinii, jaką wieś miała o Jagusi, a nie jej
rzeczywistego prowadzenia? Jak już ktoś pisał, gdyby wyszła za mąż "popsowana",
to Maciej jako stary praktyk, zaraz by się na tym poznał. O plotki nietrudno,
jeśli pół wsi wodziło za dziewuchą ślepiami, a co w nich było prawdy, to już
inna rzecz.
Nawiasem mówiąc, Tereska żołnierka też się chyba bękarta nie dorobiła, a jej
związek z Mateuszem trwał dość długo.

[cahir4]

No i ta Tereska mnie zastanawia, bo niby o Mateuszu mówili, jaki
to "skuteczny". Ale żaden bękart nie jest mu przypisywany, więc jest
w tym trochę niekosekwencji. Może to w tym przypadku przesada wsi
się uwidacznia.

Że Jagusia niewinna za Borynę szła, to się nie zgodzę. I to, jak
matka jej różne rzeczy wypomina, i jej usprawiedliwienia "jak to
mogła mu się oprzeć, smokowi takiemu, kiedy ją tak rozebrało"
wskazują jako pewnych kochanków przedmałżeńskich Mateusza i Antka
(Antek to prawie ojcu w twarz wykrzyczał). Podejrzany jest jeszcze
Stach Płoszka, ale nie jest pewny. Bo te "insze" i "drugie", co to
jej babskie języki pół tuzina a może i cały przypisywały, to
faktycznie ploty mogły być. A po ślubie poza mężem jest Antek i
wójt, z którym ją liczni świadkowie w jednoznacznej sytuacji
widzieli.

Swoją drogę, nie tak znów wielu tych kochanków, żeby "trawa nie
rosła". No i góra dwóch w tym samym czasie.

A żeby się Boryna nie poznał, o to już tam Dominikowa mogła zadbać.
Nie pierwsza też Jagna we wsi była i nie ostatnia, co dziewictwo
musiała udawać.

[paszczakowna1]

> A żeby się Boryna nie poznał, o to już tam Dominikowa mogła zadbać.
> Nie pierwsza też Jagna we wsi była i nie ostatnia, co dziewictwo
> musiała udawać.

O ile mnie pamieć nie myli, wersja krążąca po wsi (dyskusyjnie prawdziwa, bo
ostatecznie nawet w Lipcach nikt nowożeńcom pod łóżkiem nie siadywał) była, że
Boryna owszem poznał, natomiast dał się przekonać, ze utrata dziewictwa była
wypadkiem (słynny ostry przełaz przez płot). Osobiście sądzę, że był zbyt
ambitny, by robić awantury, a poza tym był w fazie totalnego zauroczenia
Jagusią. I wreszcie, może ten wymóg dziewictwa był raczej teoretyczny w
wiejskiej społeczności, a Boryna wobec przedmałżeńskich romansów w sumie dość
tolerancyjny (że Jagna "z parobkami się znała", sam mówił)?

[matylda1001]

O wierze Boryny w ostry przełaz mówi Mateusz. Jest zły na Jagusię bo
czuje się odtrącony. Tyle samo w tym prawdy, co w tej porceneli,
którą podobno kupił żonie Maciej. Wiadomo, Jaguś chadzała za
stodołę. Tak z zachowania Mateusza, jak i z jego wypowiedzi nie
wynika, żeby Jagusia była dla niego zbyt łaskawa. Może gdzieś tam
przyparł ją do chojaka, może były jakies miłosne całunki i wyznania,
ale chyba nic poza tym. Gdyby było inaczej, to Mateusz napewno by
się inaczej zachowywał. Boryna też nie był naiwny. Tego, co mówili o
Jagusi na poważnie nie brał. Gdyby po slubie okazało się, że była
napoczęta, to jego stosunek do żony by się zmienił, od początku by
ją bardziej pilnował. Jeśli chodzi o Antka, to chyba wtedy, w brogu
dopiero, uzyskał to, czego pragnął. Wcześniej podobali sie sobie,
ale ich znajomość była oficjalna. Pamiętacie jak Jagusia rozmawiala
z Antkiem, gdy spotkali sie na kapuścisku?, rozmawiali ze sobą
uzywając oficjalnej formy "wy". Tak nie rozmawiają ze soba ludzie,
którzy znają się z miłosnych spotkań. Wniskuję, że wszystko, co
mówili o Jagusi to plotki.
----------------------------------------------------------
Nie cierpię wegetarian bo zżerają pokarm mojemu pokarmowi!

[stara_dominikowa]

matylda, dobrze prawicie!

[cahir4]

A ja się nie zgadzam i temat ten niewątpliwie gorący do oddzielnego wątku przenoszę.

[enesaj]

Też zwróciłam uwagę na to, że na początku powieści Jagna z Antkiem jest na "wy", a z Mateuszem na "ty".

[tt-tka]

enesaj napisał(a):

> Też zwróciłam uwagę na to, że na początku powieści Jagna z Antkiem jest na "wy"
> , a z Mateuszem na "ty".
>


Antek jest zonaty i dzieciaty, a Mateusz to kawaler, moze dlatego ?
Do wlasnego meza Jagna tez mowi per "wy"

[enesaj]

Na początku myślałam, że to kwestia wieku, ale Antek i Mateusz byli chyba rówieśnikami (mniej więcej)? Więc może rzeczywiście ten pierwszy z racji posiadania rodziny - bo samodzielnym gospodarzem żadnego z nich nie można było wtedy nazwać.

[tt-tka]

Wiek zblizony, gospodarzem nie byl zaden z nich, a samodzielny na pewno byl Mateusz, wolny i niezle zarabiajacy ptak :)
Dlatego obstawiam stan cywilny/rodzinny. Kawalera mozna bylo tykac, zonatemu wypadalo dwoic.

[tt-tka]

tt-tka napisała:

> enesaj napisał(a):
>
> > Też zwróciłam uwagę na to, że na początku powieści Jagna z Antkiem jest n
> a "wy"
> > , a z Mateuszem na "ty".
> >
>
>
> Antek jest zonaty i dzieciaty, a Mateusz to kawaler, moze dlatego ?
> Do wlasnego meza Jagna tez mowi per "wy"

Trafilam akurat dluzsza rozmowe Hanki z Mateuszem, po tej bojce u Dominikowej. Hanka tez do Mateusza mowi "ty", on do niej zwraca sie bezosobowo, dopiero w ostatnim zdaniu mowi "obaczycie", ale nie jest jasne, czy zwraca te slowa bezposrednio do Hanki, czy w sensie "wszyscy we wsi obacza". W kazdym razie nie mowi jej "ty".

Kowal

[jadwiga1350]

ciekawe dlaczego nie ubiegł Hanki i pierwszy nie wprowadził się do domu teścia? Nie poszedł do lasu, był na miejscu(chyba nie wyjechał z Lipiec w ten dzień? A nawet jeśli, to na miejscu była Magda) Kowalowie mieli bliżej do Boryny niż Hanka, oboje zdrowi, jak nic powinni wyprzedzić kobietę w zaawansowanej ciąży, z dwójką małych dzieci przy boku.

[groha]

A dyć wiem o tym, wiem. Ale przed władzą, to niejeden tęgi gospodarz potrafił
język w gębie stracić, prawda? A tu taki chudziaczek, kruchy niby ździebełko i
proszę - nie stracił. Taki słabiutki, a taki dzielny.

[stara_dominikowa]

Bylica do tego rozum swój miał. Po awanturze w lesie jako jedyny zachował zimną
krew, przewidział aresztowanie Antka i doradził Hance, żeby zajęła się
gospodarstwem Boryny, że jak pazurami się wczepi to nikt jej stamtąd nie wyrwie.

[baba67]

Z moich obserwacji w realu wynika, ze ludzie starzy (a Bylica byl jednym z
najstarszych we wsi) pozwbawieni majatku, chorzy i czesto na pozor zupelnie
zdziecinniali, miewaja przeblyski dawnej osobowosci, cos sie w nich czasem
odzywa w jakiejs sytuacji lub w towarzystwie pewnych ludzi. Niejedna osoba zna
przymulona , wciaz stekajac babcie kompletnie nie dbajaca o siebie i ogladajaca
w kolko seriale, ktora w obliczu spotkania znajomych z mlodosci, chocby na
czyims pogrzebie nagle staje sie na krotki czas kims innym.

[stara_dominikowa]

Starzy ludzie wiele przeżyli i w sytuacjach ekstremalnych ich doświadczenie jest
bezcenne. Nie reagują nerwowo, nie wpadają w panikę - bierze górę schemat
wytrenowany przez lata. Dziś nie docenia się doświadczenia starych ludzi -
niesłusznie. Narzędzia może się zmieniły, ale ludzie mało.

[baba67]

Jagustynka jest jedna z moich ulubionych postaci w Chlopach, nie dla tego zeby
byla taka sympatyczna bo oczywiscie nie jest, tylko z powodu wielowarstwowosci,
niejednoznacznosci tej kobiety.
Polecam Ci lekture ksiazek Magdy Szabo, szczegolnie powiesci Zamkniete drzwi i
Staroswiecka historia. Sa tam mistrzowsko sportretowane postaci kobiece, ktore
na pierwszy rzut oka wydaja sie dziwaczkami, wrecz jedzami. Jrednak jest w nich
sporo dobra, ktore jakims sposobem udalo im sie ocalic. Zwros uwage na jniektore
odruch Jagustynki, probe zaradzenia nieszczesciu Tereski, jej wspolczucie.
Pozniej rozmowa z Antkiem o dzieciach.
Dla mnie ta postac jest wiarygodna.

[jadwiga1350]

Tak to prawda, Jagustynka nie jest postacią jednoznaczną.
Rozumiem,że krzywdy jakie doznała od dzieci spowodowały, że stała
sie zgorzkniała, i zaczeła się mścić na całym świecie. Tylko trudno
mi zrozumieć, że taka sprytna, inteligentna,"charakterna" kobieta
dała się oszukać z tym wycugiem. Przecież miała oczy i rozum i
widziała jaki często gęsto bywa los ludzi którzy gospodarkę odpisali
dzieciom. Maciej Boryna nawet nie chce słyszeć o możliwości wycugu.
Mówi,że za życia nie odpisze ani piędzi ziemi. A Jagustynka nie
wygląda mi na kogoś głupszego od Boryny.

Jagustynka nie była lubiana we wsi. Mówiono o niej "diabelska kuma",
a jednocześnie ludzie łatwo dawali się jej zmanipulować. Boryna
wierzył we wszystko co opowiadała o Antku, wierzył, że syn chce go
spalić. Jagna łatwo dawała się podburzać przeciwko mężowi. Antek jej
ufał.
To trochę dziwne, że ktoś nielubiany, zależny od innych miał taki
przemożny wpływ na ludzi.

[stara_dominikowa]

Jagustynka jest chyba najbardziej niezależną w poglądach postacią w książce.

Zastanawiam się tylko, bo nie pamiętam - gdzie była podczas jagusinej "egzekucji"?

[jadwiga1350]

A mnie dziwi ,że ksiądz tak niefrasobliwie podszedł do planowanej na
Jagusi egzekucji. Po prostu umył ręce.

[cahir4]

Nie powiedziałabym, że "niefrasobliwie". Udzielił czegoś w rodzaju
nieoficjalnej zgody: "róbcie co chcecie" - chyba tam pada - "ja o
niczym nie wiem" (chociaż się właśnie dowiedział). Za to bardzo się
frasował, żeby oficjalnie nie być w tę sprawę ani trochę
zamieszanym - sam wyjeżdża na cały dzień i Jambrożemu nie pozwala
nikogo na terem kościelny wpuścić.
Moim zdaniem nie jest to szczególnie dziwne w kontekście całej
historii (co nie oznacza, że godne pochwały). Choć jeśli widzisz
Jagusię jako niewinną dzieweczkę, zaszczutą przez zawistną wieś li
tylko z powodu urody, to oczywiście dziwić może bardziej.

Ja niby rozumiem, dlaczego w ogóle doszło do tego tragicznego finału
(co nie znaczy, że go popieram i pochwalam), ale przechodzi moją
zdolność rozumienia i szlak mnie jasny trafia w momencie, kiedy
przyszli "egzekutorzy" pytają o zdanie Antka. Ja rozumiem, że
pierwszy we wsi, że się już poprawił, że chłopom wybaczano więcej,
ale ludzie, w końcu to on z nią razem grzeszył i się prawie
kazirodztwa dopuścił! Dość było mu to zapomieć, w całej sprawie
pominąc po prostu, ale czynić sędzią!?

[cahir4]

Gdzie Jagustynka była, tego nie pomnę, sprawdzić trzeba. Mnie się za
to naraziła w innym momencie. Już taka jest niby odmieniona, dla
Hanki ma wiele wdzięczności i przed obmową broni, do Antka po jego
powrocie mówi ze łzami w oczach, że gdyby nie Hanka, to już by z
głodu pomarli (ona i jej rodzina), a w chwilę potem podpuszcza tegoż
Antka na Jagusię znowu, choć wie, że dla Hanki to odnowienie
romansu, to już najgorsze, co mogłoby być. To już naprawdę paskudne
było - co, w krew jej weszło i odzwyczaić się nie mogła?

[baba67]

Wlasnie tak to zrozumialam-ona te swoja wdziecznosc i pomaganie Antkowi
traktowala nieco na innych obszarach. Tak jak mafioso-handlarz dragami bierze
udzila w aukcji charytatywnej na dzieci chore na raka. Moze sie nawet wzruszyc i
duzo dac.

[jadwiga1350]

Jeśli chodzi o księdza to jego postawa dziwi mnie o tyle, ze przez
parafian był on uważany za człowieka dobrego. Hanka mówi o nim, że
nie znaleźć lepszego. Kuba twierdził, że tylko ksiądz potrafił go
uszanować. Boryna i wójt jeździli prosić biskupa, aby nie przenosił
proboszcza do innej parafii. Ksiądz był więc ogólnie uważany za
dobrego i lubiany. Chyba tylko jedna Jagustynka coś tam na niego
wygadywała. Więc dziwne,że taki dobry człowiek, mający autorytet nie
usiłował bronić Jagny przed linczem.Myślę, że jego zdecydowana
postawa mogła zdusić w zarodku plany wójtowej i organiściny. Gdyby
zacytował te słowa z Ewangelii: "kto z was jest bez grzechu niech
pierwszy rzuci kamieniem", to może byłoby to kubłem zimnej wody na
wzburzone umysły Lipczan. I jego widoczna obojętność na los Jagny
dziwi jeszcze jak się pomyśli ,że dobrze znał się z Dominikową i
lubił ją. Przecież gdy chodził po kolędzie, to podpuszczony przez
Paczesiową bronił Jagny przed jej mężem, a całą winę za incydent w
karczmie przypisywał Antkowi!

A to podpuszczanie Antka na Jagnę to ze stony Jagustynki nie tylko
zwykła podłość, ale i głupota. W tym momencie mądra Jagustynka nie
umiała patrzeć gdzie leży jej interes. Gdyby teraz odżył romans
Antka i Jagny, to Hanka pogrążyłaby się w rozpaczy i żalu do całego
świata.Zajęta własnym bólem, mało zważałaby na to czy jakaś tam
komornica ma co jeść, czy też zdycha z rodziną z głodu. Te intrygi
mogłyby się Jagustynce odbić dużą czkawką!

[jadwiga1350]

Co do czasu w, którym toczy się akcja Chłopów, to jeszcze jedna
rzecz mnie zastanawia. Gdy umiera Boryna, to pan Jacek wspomina, że
Maciej walczył w powstaniu, dobrowolnie przystał do partii. Więc
kiedy toczyło się powstanie, Maciej musiał być bardzo młody i
jeszcze idealistycznie nastawiony do świata. Znając jego pragmatyzm
życiowy trudno sobie wyobrazić, że poszedłby do walki mając żonę,
dzieci, gospodarkę na głowie. Przecież to, żeby w gospodarce
wszystko szło jak trzeba dla Boryny było najważniejsze.
Prawdopodobnie, gdy Maciej walczył w powstańczym oddziale
gospodarzyli jeszcze jego rodzice.A to wszystko wskazywałoby na to,
że od powstania musiało minąć więcej niż 30 lat!Znów coś się nie
zgadza z wojną rosyjsko-turecką, z tiurniurami.

[jadwiga1350]

Dziwi mnie postać księdza proboszcza. Ksiądz ten wiedzie życie
bogatego chłopa. Zbiera jabłka w sutannę, łapie pszczoły, nocami
pasie konie na cudzej łące. Największą dumą dobrodzieja jest byczek
holender i jego rozpłodowe umiejętności. Ksiądz żyje blisko z
chłopami, ma podobne zmartwienia i radości.Więc nie mogę zrozumieć
skąd w nim tyle pogardy kiedy w rozmowie z Jasiem przestrzega go,
aby nie spoufalał się z chłopami, bo kto się zada z plewami tego
zjedzą świnie!!! Czy nie powinien raczej pouczyć młodego kleryka że
ksiądz ma być otwarty na wszystkich ludzi? Dziwne to słowa w ustach
lipeckiego proboszcza. Przecież wydaje się taki zżyty z tymi ludźmi.
Byłoby to zrozumiałe gdyby ksiądz prowadził życie ziemianina. Tak
jak proboszcz z Placówki, który spędzał czas na rautach i
polowaniach z okoliczną szlachtą. Wtedy ta pogarda dla chłopów
mogłaby mieć jakieś wytłumaczenie. Ale tak?

[meduza7]

Moim zdaniem, jedno drugiemu nie przeszkadza. Prowadził życie bogatego chłopa,
ale czuł się lepszy od "ciemnego ludu", choćby z racji wykształcenia. Kto wie,
może i po cichu żarła go frustracja, że nie zrobił większej kariery, że jest
tylko wiejskim proboszczem, że właśnie nie zadaje się z "państwem"? Poza tym, to
nie były czasy, kiedy hierarchia kościelna uważała za konieczne jakieś "bratanie
się z ludem", otwartość, o której piszesz itp. Ksiądz miał być władzą i
autorytetem, jak trzeba, to zagrzmieć z góry z ambony i postraszyć piekłem,
przekazywać prawdy wiary jako jedynie słuszne i nie dopuszczające dyskusji. I
tak dalej. Spoufalanie się było źle widziane w świecie, w którym każdy powinien
znać swoje miejsce. Nawiasem mówiąc, lipeccy gospodarze też mają bardzo za złe
Kubie, że w kościele pcha się przed ołtarz, zamiast stać z innymi parobkami w
kruchcie. To tak a propos "swojego miejsca".
Zresztą ksiądz był w pewnym sensie postrzegany jako "swój chłop", w porównaniu
na przykład z proboszczem z sąsiedztwa, co to jak przyjechał pomóc przy
spowiedzi, to trzymał cały czas przy nosie perfumowaną chusteczkę, bo "naród mu
śmierdział". Takie zachowanie wzbudzało pogardę - ale wzbudzała ją też zbytnia
bliskość. Ot, pan Jacek też przecież uważany był za wariata głównie z racji
tego, że naruszał porządek społeczny, nie zachowywał się jak na dziedzicowego
brata przystało no i właśnie zbytnio się spoufalał.

[cahir4]

Słusznie prawicie, kumo, kużden swoje miejsce powinien znać. I na
tym właśnie urok księdza proboszcza polega, że ze swego
proboszczowego wyniesienia ku maluczkim zstępuje. Ale jakby
wyniesienie zniszczył, nie miałby skąd zstępować. To i żadna zasługa
by była i nie byłoby się czym cieszyć.
To jest bardzo zhierarchizowana społeczność: każdy ma swoje miejsce
i w kościele, i przy stole, i w karczmie. Już tam gospodarska córka
z najemnym parobkiem nie zatańczy. I niech Borynów Pietrek gęby nie
otwiera, gdy gospodarscy synowie dyskutują. Ksiądz ma swoje miejsce
i jest "dobry", ale tej hierarchii naruszać nie zamierza. Raczej na
straży porządku społecznego i moralnego stoi. Nie jest on idealistą
w lud idącym jak Rocho, czy pan Jacek, choć też nie jest im wrogi i
mam wrażenie, że się tam z Rochem w pewnych sprawach ugadują. I nie
o frustrację z kiepskiej kariery tu idzie moim zdaniem, bo mi się
widzi ten ksiądz jako chłopski syn właśnie, co może by i wolał, jak
Jaś organistów, ot, na gospodarce zostać. I tak miłośnie na te
zagony spoziera, i pszczółki okadza.
Ale teraz on ksiądz - lud mu nie śmierdzi, ale pospolitować się z
nim nie zamierza.

[meduza7]

Ano kumo, ta frustracja, to ino taki mój miescki pomysł był. Myślę, że jednak
dobrze mu tam było.
Takie skojarzenie: prymas Wyszyński swego czasu uznał odebranie Kościołowi
majątku przez komunistów za błogosławieństwo, bo proboszczowie po wsiach
wreszcie przestali troszczyć się głównie o to, jak im latoś jęczmiona obrodziły,
a zaczęli o sprawy duchowe.

[jadwiga1350]

Kumy moje rodzone, wszystko to rozumiem. Tylko ksiądz sam spoufalał
się z chłopami.Ta obecność przy zapładnianiu krowy przez byka, albo
osobiste pilnowanie ludzi pracujących w polu. Czy to nie jest
spoufalanie się?. Przecież jakby proboszcz uważał się za nie wiadomo
kogo nie pasałby koni po nocy. Gardziłby takim zajęciem, godnym
pastucha, a nie kapłana! Tym dziwniej brzmią dla mnie te jego słowa:
nie spoufalaj się z chłopami, bo kto się zada z plewami tego zjedzą
świnie.Nie pasuje mi to jakoś. Wcześniej, gdy ksiądz rozmawiał z
Hanką, czy Antkiem nie widać ,żeby gardził chłopami, czy uważał ich
za gorszych od siebie.

[meduza7]

Bo ja wiem? On się zachowywał jak gospodarz właśnie, bogaty gospodarz, który
pilnuje swego dobytku. Chytry przy tym nieco, bo przecież te konie w szkodę
wpędzał. To by potwierdzało tezę, że sam jest chłopskim synem, z takiej właśnie
godnej, bogatej rodziny, jak Borynowie. On wcale nie musi nimi gardzić, nie, on
po prostu też zna swoje miejsce - a to miejsce jest przy gromadzie, ale nieco
wyżej, z pewnym dystansem. Rozmawiać będzie uprzejmie nawet z komornicami i
starą żebraczką Agatą, ale to będzie uprzejmość, nie bliskość czy serdeczność.
Tak samo zresztą Boryna może uprzejmie pozdrawiać komornice pracujące na jego
polu, traktować je z szacunkiem, ale nie uważać za równe sobie! I jak sądzę, to
miał na myśli mówiąc do Jasia o spoufalaniu. Nie traktuj ich jak równych sobie,
bo takimi nie są.
W ogóle zauważcie, że we wsi każdy mógł zasłużyć na szacunek - pod warunkiem
właśnie pozostawania na swoim miejscu, niewpychania się tam, gdzie go nie chcą.
Przecież i Kubę szanują jako dobrego, pracowitego parobka, człowieka z
doświadczeniem itd - ale tylko wtedy, gdy pokornie zostaje na swoim szczebelku
drabiny społecznej. Gdyby próbował wkręcić się między gospodarzy, zachowywać,
jak oni, wzbudziłby tylko śmiech i pogardę. Zresztą próbkę tego mamy w kościele,
gdy pchając się przed ołtarz, zbiera nieżyczliwe komentarze.
Tak więc szacunek i "niespoufalanie" mogą spokojnie chodzić w parze i nawzajem
sobie nie przeszkadzać. Owszem, nie jest to podejście ewangeliczne i to by można
było księdzu zarzucić - ale taka była specyfika czasów.

[paszczakowna1]

Odnośnie proboszcza, on chyba przede wszystkim nie chciał sobie rozbić kłopotów.
Obrona Jagny skonfliktowałaby go z większością wsi. To jednak nie było tak, że
księdza ślepo słuchano - jego autorytet miał granice.

A przy tym bardzo możliwe, że w głębi duszy uważał, że gromada ma do tego prawo
(zgadzam się z tymi, którzy uważają go za chłopskiego syna). Jako że gryzło mu
się to z nakazami Ewangelii, być może sam nie bardzo wiedział, co tu jest
słuszne, i wolał od wszystkiego umyć ręce.

Trzeba przyznać, że Jambroży się tu wykazał nie tylko większą odwagą moralną,
ale i większą troską o dobro Kościoła.

[cahir4]

A ja myślę, że Jambroży mógł to zrobić z polecenia księdza. Sprawa była tak czy
inaczej śliska i mogło chodzić o to, żeby Kościół (a zatem ani ksiądz, ani
kościół - budynek) nie mógł być z nią wiązany. Samej Jagusi Jambroży nie broni.

[meduza7]

Dokładnie tak, on im broni wstępu na kościelne, gdzie indziej - róbta, co
chceta. Kobiety chciały dokonać sądu właśnie przed kościołem, żeby nadać mu
niejako większą wagę, ale proboszcz musiał sobie doskonale zdawać sprawę, że
takie niejako użyczenie autorytetu Kościoła dla samosądu, mogłoby skończyć się
dla niego poważnymi kłopotami u biskupa. Dlatego sam ucieka, a Jambrożemu każe
bronić terenu.

[paszczakowna1]

A to bardzo być może, że Jambroży działał z polecenia księdza. Tym niemniej i
tak się wykazał znacznie większym zaangażowaniem niż ten ostatni.

[meduza7]

Ona po prostu mówiła to, co chcieli słyszeć, dlatego jej wierzyli. Gdzieś tam
była wzmianka, że zawsze zgadzała się z tym, z kim ugwarzała, ale to nie tylko
to. Myślę, że doskonale wyczuwała nastroje, sympatie, antypatie i obawy, i
jątrzyła bazując na tym właśnie. Wzmacniała przekonania, które jej rozmówcy i
tak już mieli przedtem.

[jadwiga1350]

meduza7 napisała:

> Ona po prostu mówiła to, co chcieli słyszeć, dlatego jej wierzyli.
Gdzieś tam
> była wzmianka, że zawsze zgadzała się z tym, z kim ugwarzała, ale
to nie tylko
> to. Myślę, że doskonale wyczuwała nastroje, sympatie, antypatie i
obawy, i
> jątrzyła bazując na tym właśnie. Wzmacniała przekonania, które jej
rozmówcy i
> tak już mieli przedtem.

Wątpię,żeby Boryna chciał usłyszeć, że syn zamierza go podpalić!

[mmk9]

jadwiga1350 napisała:


>
> Wątpię,żeby Boryna chciał usłyszeć, że syn zamierza go podpalić!

Dlaczego ? Między Boryną i Antkiem była rywalizacja o rządy w
gospodarstwie i o Jagnę, wzajemne "szczerzenie zębów". Gdyby ojciec
mial jeszcze jakieś wątpliwości, czy jego zlosć i nieufnośc są
usprawiedliwione, to pogloska o chęci podpalenia usprawiedliwiala
wszelkie zle uczucia. W tym sensie raczej wlaśnie "chciał" ją
uslyszeć, tzn gotow był uwierzyć we wszystko, co potwierdzało, ze
Antek jest wrogiem i zlym czlowiekiem .

[matylda1001]

Kiedys dziwiliśmy sie, że chociaż od Powstania Styczniowego minęło
tak niewiele lat, to chłopi nie wspominają o pańszczyżnie. Okazuje
sie, że tylko najstarsi mieszkańcy mogli pamiętać te czasy, i to z
wczesnej młodości! Przecież Lipce leżały na terenach Księstwa
Łowickiego,

www.ksiestwolowickie.za.pl/mapa.htm

a tam pańszczyznę zlikwidowano juz dawno, bo w 1838r, czyli
jakies 40 lat wcześniej niż toczy sie akcja "Chłopów".

"W r. 1838 zniesioną została pańszczyzna włościan w Ks. Łowickiem o
całe pokolenie wcześniej, aniżeli gdzie indziej. Udziały w ziemi,
jaką wówczas wydzielano Księżakom, wynosiły od 30 do 50 morgów, a
prócz tych nadziałów ornych otrzymali oddzielne pastwiska i łąki,
wspólne dla całych gromad wiejskich. Warunki te sprzyjały rozwojowi
gospodarstw włościańskich, co przy dużej pracowitości i
zabiegliwości gospodarzy przyczyniło się znacznie do podniesienia
zamożności włościan łowickich. Księżacy obowiązani byli wnosić do
kasy Administracji Księstwa w gotowiźnie raz na rok złotych 94, w
naturze zaś dwa korce żyta i 1 3/4 k. owsa, nadto dawać stójki i
zaprzęgowe do Administracji i do kancelarji wójta gminy"

www.ksiestwolowickie.za.pl/chmiel3.htm
Poza tym, jak można wnioskować z powyższego, nawet za pańszczyzny,
rządy arcybiskupów nie były dla kmieci tak uciążliwe, jak na innych
terenach. W tej sytuacji uwłaszczenie, które przyszło w 1864r.
niewiele zmieniło w codziennym życiu chłopów. Zmieniło sie tylko to,
że ziemia stała się ich własnością i mogli nią dowolnie dysponować.
Zwróćmy uwagę na to, ile ziemi dostawali kmiecie, 30-50 morgów na
gospodarstwo to sporo. Te małe, lipeckie gospodarstwa sa wynikiem
działów. Bylica pamięta jeszcze jak w Lipcach było piętnastu
gospodarzy, dla nich ziemi wystarczyło.
----------------------------------------------------------
Nie cierpię wegetarian bo zżerają pokarm mojemu pokarmowi!

[meduza7]

O patrzajcież kumo i coś, co wydawało się wpadką, okazało się właśnie dowodem
historycznej drobiazgowości Reymonta!

[matylda1001]

Uświadomiwszy sobie powyższe troche inaczej widzi się różne sprawy.
Na przykad relacje chłopi - dziedzic. Chłopi widzą w nim po prostu
sąsiada. Może innego, dziwnego, bogatego, ale tylko sąsiada.
Pokolenie, które było zależne od dworu, było na wymarciu, dziedzic
też pańszczyzny raczej nie pamiętał. Inaczej teraz postrzegam rolę
chłopów (Księżaków) w Powstaniu Styczniowym. Kiedyś myślałam, że
znależli sie tam na rozkaz dziedzica, teraz wiem,że poszli
dobrowolnie, jako wolni ludzie.
.................................................................
1. Nie zdejmujemy butów wchodząc do cudzego domu
2. Nie podajemy gościom kapci

[stara_dominikowa]

Mimo to jestem pełna podziwu czytając rozmowę Antka z dziedzicem. Hardy jest i
nieustępliwy! i te "jaśniepany psiekrwie" :)

Bartek Kozioł

[jadwiga1350]

"Kozioł miał łeb rozwalony do kości, jaże mu krew zalewała całą
twarz, szyję i piersi, widne spod porozrywanej koszuli. Niewiela go
już bolało, ale co trocha za boki się chwytał i przeraźliwie
wrzeszczał:

- Laboga, nie zdzierżę! Wszystkie ziobra mi przetrącił! Ratujta,
ludzie, ratujta, bo pomrę!..."

Dziwne, że kogoś, kto ma łeb rozwalony do kości, niewiele boli!

[matylda1001]

Może to był łuk brwiowy, baaardzo unerwiony i baaardzo obficie
krwawiący? Umiejscowienie wtedy akurat takie, że krew zalewa oblicze
i przednie części ciała, a rana nawet nie musi być duża i boląca. Za
to wrażenie robi wstrząsające!
---------------------------------------------------------------
"Kości zostały rzucone" - powiedział mąż, rzuciwszy chudą żonę.

Cybuch

[jadwiga1350]

W jaki sposób można kogoś bić cybuchem? Tak jak proboszcz bił Jasia.
Przeciez cybuch to raczej mała rzecz, zakładając, że to był cybuch
od fajki.

[sofijufka]

"Długość cybuchów bywa bardzo różna w rozmaitych modelach fajek.
Najdłuższe cybuchy miały XIX-wieczne fajki użuywane głównie przez
studentów, artystów i pisarzy – miewały często do 1 m.długości.
Przeciętna długość cybucha we współczesnej fajce wrzoścowej wynosi
od kilku do kilkunastu centymetrów.

Długie cybuchy korzystnie wpływają na komfort palenia, obniżając
temperaturę dymu i pozwalając skroplić się części wilgoci w nim
zawartej. Wewnątrz długiego cybucha osadza się także więcej
szkodliwych dla zdrowia smolistych produktów spalania tytoniu.
"

[jadwiga1350]

Ksiądz proboszcz nie był ani studentem, ani artystą. Nic nie ma
wspomniane w książce o jego fajce z monstrualnie długim cybuchem.
1 metr- w pomieszczeniu raczej trudno palić taka fajeczkę.

[sofijufka]

dlaczego? jegomość siedzi w fotelu i se pyka....

[jadwiga1350]

A ktoby w tym czasie pieścił byczka, czystego holendra? A ktoby
konie w cudzą koniczynę puszczał ukradkiem?A ktoby za pszczołami
ganiał? Jegomość nie miał czasu na pykanie.

[matylda1001]

Nie tylko Jasia spotkała taka kara. Jambroży też kiedyś oberwał od
dobrodzieja cybuchem. Myśle, że to było takie symboliczne bicie,
może ksiądz tak tym cybuchem postukał po głowach?
---------------------------------------------------------------
"Kości zostały rzucone" - powiedział mąż, rzuciwszy chudą żonę.

[minerwamcg]

Były fajki na cybuchach z gumy, czy wcześniej kauczuku - właśnie
długie one były i giętkie dość. Księża chyba takich częściej
używali, bo pamiętam ks. kanonika Karakulskiego w "Edukacji Józia
Barącza", opiekuna bursy uczniowskiej, który właśnie za rozmaite
przewinienia prał takim cybuchem.

[cahir4]

O, to czymś takim bardzo konkretnie mógł Jasio oberwać...

[meduza7]

Hmmmm... właśnie znalazłam fragment, w którym Jagustynka wspomina, że "przed
wojną za pańskich czasów" we wsi był szpital dla biedoty. Którą wojnę może mieć
na myśli i jakie pańskie czasy? Powstanie 1830?

Zapis

[jadwiga1350]

Dziwne trochę,że Maciej nie odebrał Jagusi zapisu.
Może w głębi serca, wierzył wbrew wszystkiemu, że między nimi
jeszcze się ułoży?

[cahir4]

Problem polega na tym, ze Reymont właściwie pozostawił nas w niewiedzy, czym
właściwie był ów "zapis". Kowal tłumaczy Antkowi, że póki żyje "mocen odebrać",
ale czy ma rację? Tak byłoby w przypadku testamentu. Ale na przykład we
wcześniejszych redakcjach tekstu Reymont napisał wprost, że Boryna sporządził
akt sprzedaży Jagusi tejże ziemi. A w takim wypadku, to mógł się... no, niewiele
mógł. Podobnie chyba, jeśli to była darowizna.

Mnie intryguje, bo jest to taka strzelba, która nie wystrzeliła, po co Boryna
jeździł do miasta, już po pokłóceniu się z Jagną. We wsi spekulowano, ze właśnie
"zapis" odebrać. Ale gdyby tak było, Hanka, która o sprawie była poinformowana,
nie dręczyłaby się dłużej tym zapisem, a wiemy, że gryzł on ją do końca. A może
Boryna wtedy właśnie próbował, ale przekonał się, że nie jest mocen go odebrać?

[jadwiga1350]

To na pewno była darowizna. Boryna był przecież przekonany że
jeszcze 20 roków pociągnie przy boku Jagny. Nie myślał w ogóle o
śmierci. We wspólczesnym polskim prawie jest przepis który mówi, że
jeśli obdarowany dopuści sie rażącej niewdzięczności w stosunku do
darczyńcy, to darczyńca darowiznę może cofnąć.Nie wiem czy taka
zasada istniała w XIXw w prawie rosyjskim. A jeśli istniała, no cóz,
przyprawienie mężowi rogów to chyba rażąca niewdzięczność.

Kowal był bardzo inteligentnym i sprytnym człowiekiem. Znał plotki o
Jagnie i Antku i mógł liczyć, że małżeństwo teścia szybko sie
rozklei. Wiedział że złoscią nic ze starym Boryną nie wygra. Ale jak
cierpliwie poczeka to może, może.

[cahir4]

jadwiga1350 napisała:

> To na pewno była darowizna.

No, tego nie wiemy. Jak pisałam, w pierwszej redakcji powieści, to była
sprzedaż. A gdyby to nawet była darowizna i gdyby nawet w ówczesnym prawie
istniała możliwość cofnięcia darowizny przy rażącej niewdzięczności (podwójne
gdyby!) to wyobrażasz sobie, że Boryna, przy swojej dumie, wytacza proces i
płaci miejskim łachmytkom od pisania pozwów i występowania w sądzie, żeby
publicznie wykazali, że go żona zdradziła?

Dla mnie to wielce tajemnicza sprawa z tym "zapisem", bo na zdrowy rozum
wychodzi na to, że sprawa nie była do cofnięcia, a jednocześnie wszyscy są
przekonani, że jest to tylko kwestia woli Boryny. Nawet kowal, nie w ciemię
przecież bity. To czym był ten "zapis" według nich? Trzeba by faktycznie
pogrzebać w ówczesnym prawie.

Co to znaczy, że wiedział, że małżeństwo się rozklei? Mogli się żreć, mogli się
tłuc, mogli skandale na całą wieś wyczyniać, ale sklaistrowani byli na amen.

[jadwiga1350]

Sklajstrowani byli na amen, tak. Ale istniała możliwość wypędzenia
żony z domu.Jagustynka gdy radzi Teresce aby odpędziła Mateusza
mówi:gdzie to pójdziesz jak cię twój z chałupy wygna?
Boryna też po tym pożarze wypedził Jagnę z domu. Dopiero za jakiś
czas, po mediacji wójta i sołtysa pogodził się z żoną. Więc te
wypędzenia jednak się zdarzały. Kowal nie był głupi. Musiał
wiedzieć,że te 6 morgów nie przepadły ostatecznie, skoro tak lekko
do tego podchodził.

[cahir4]

Obawiam się, że jednak przepadły. Wrócę jednak do sprawy, jak przestudiuję
stosowną księgę, o której wspomniałam w wątku o działach. Trochę nam się
zmniejszy wtedy ilość "gdyby".

Żonę mógł wypędzić i na ziemię "zapisaną" nie chcieć wpuścić, ale nie zwróciłoby
mu to prawa własności. To zupełnie inna kwestia. Jak obiecałam, jeszcze do niej
wrócę.

[paszczakowna1]

Wróć, wróć, bo coraz bardziej i mnie to intryguje. Czy to była darowizna, czy
jakaś forma wiana (nie mylić z posagiem) w umowie przedmałżeńskiej/intercyzie, i
czy faktycznie Boryna mógł to odebrać? Coraz bardziej wydaje mi się, że nie. Ale
może faktycznie w formule darowizny była klauzura o 'rażącej niewdzięczności', i
vox populi interpretował to sobie, że jakby chciał to by mógł.

[matylda1001]

Wianem to chyba nie było, Jagusia musiałaby wnieść posag w
gotowiżnie, a o niczym takim Reymont nie wspomina. Chyba sześć
morgów gruntu nie mogło być zabezpieczeniem dla tej krówki z
cielęciem, świni i gąsków. To był posag Jagusi i odebrała go
przeciez po śmierci męża. Maciej zapisali Jagnie 6 morgów aktem
darowizny. Zdaje sie, że darowiznę można było odebrać z powodu
rażącej niedzięczności, właśnie, ale to zawsze było bardzo trudne do
przeprowdzenia. Trzeba wykazać tę rażącą niewdzięczność, sądzić się
i wywlekać na światło dzienne najintymniejsze sprawy. Dlatego kowal
wspomniał, że za życia Boryna ma możliwość zapis odebrać, ale Boryna
zmarł. Napewno nic nie zdążył zrobić w tej sprawie, bo po jego
śmierci Dominikowa dopomina sie wydania tego pola.
---------------------------------------------------------------
"Kości zostały rzucone" - powiedział mąż, rzuciwszy chudą żonę.

[baba67]

A Antek obiecuje, ze ja splaci, czyli byla taka mozliwosc.

[cahir4]

Tę "spłatę" rozumiałabym równie mało dosłownie, co "odebrać zapis" albo "odpisać
się" u rejenta (dokładniej: notariusza). Jeśli to jest cokolwiek innego, niż
zapis testamentowy, to Antek musi tę ziemię po prostu odkupić. Tyle że Antek
zapowiada tu moim zdaniem, że dobrowolnie ziemi nie wyda, tylko odda za nią
pieniądze (czyli odkupi właśnie), jeśliby się Dominikowa nie godziła, to będzie
musiała wytoczyć sprawę ("kłótnica chce się jej procesów").

Ale cierpliwości krztynę kumy, właśnie przegryzam się przez ówczesne prawo
cywilne (arcyciekawe) i mam w przygotowaniu dla was stosowny referacik...

A swoją drogą ciekawe, na jakiej podstawie Dominkowa dysponowała całym
majątkiem, skoro Szymek wspomina, że jest jego - "po ojcu". Na ogół mówi
niejasno "po ojcach", co jednak może z pewnym naciąganiem oznaczać też przodków
po matce, ale raz mówi wyraźnie (przynajmniej w moim wydaniu) - po ojcu.

A przy okazji. Boryna machnął się pół roku po śmierci poprzedniej żony(i nie był
rekordzistą). Czy wiecie, że Jagusia z następnym małżeństwem musiałaby odczekać
10 miesięcy po śmierci męża? Kto zgadnie, dlaczego?

[soova]

cahir4 napisała:

> Czy wiecie, że Jagusia z następnym małżeństwem musiałaby odczekać
> 10 miesięcy po śmierci męża? Kto zgadnie, dlaczego?

Nie mam już swoich podręczników z pierwszego roku studiów, więc nie mam jak sprawdzić, ale zgaduję, że sprawa może mieć jakiś związek z ewentualnym domniemaniem ojcostwa, gdyby wdowa urodziła tzw. pogrobowca.

wypędzenie Jagny

[jadwiga1350]

Nie rozumiem dlaczego Jagna czekała w domu, zamknięta w komorze,
broniona przez braci i Mateusza. Przecież musieli sobie zdawać
sprawę że we trzech nie dadzą rady przeciwko całej wsi. A
Dominikowa, oślepła, cóż mogła im pomóc? Akcja organistów i wójtowej
nie była dla Paczesiów tajemnicą. Jagna mogła się schronić w
sąsiędniej wsi u jakiejś dalszej rodziny. A jeśli takiej możliwości
nie było, no to cóż, lipiec był wtedy, ciepło, te parę dni to
mogłaby spędzić w lesie, albo na polach,gdzieś w zbożu. A przez ten
czas negatywne emocje by opadły we wsi.
Zamiast czekać na ranek i gniew ludu, Jagna mogłaby narządzić sobie
jakiś węzełek z jedzeniem, Jędrzych mógł siostrę wsadzić na konia i
wywieźć gdzieś do lasu. I wszystko byłoby okej. A tak wyszło jak
wyszło.

[stara_dominikowa]

Chyba nie spodziewali się, że wypędzenie będzie aż tak brutalnym wybuchem
wściekłości całej wsi. Wiele razy byli świadkami i uczestnikami bójek. Jednak to
co mieszkańcy Lipiec zrobili z Jagną było zbiorowym, wstydliwym rzutem
nienawiści. Równie dobrze atak mógł zostać stłumiony, mieszkańcy mogli nie
przybyć licznie, ktoś mógł krzyknąć, że Jagna nie zasługuje na taki los i
pociągnąć za sobą innych itd., itp. Tak naprawdę sytuacja rozwijała się
spontanicznie. Tam gdzie w grę wchodzi zbiór wielu organizmów czujących i
myślących wynik przedsięwzięcia jest trudny do przewidzenia. Na to chyba liczyli
Paczesiowie plus Mateusz:) Niestety, sprawdził się najczarniejszy scenariusz.

[benetowna1]

To prosta psychologia- często ludzie pyskują, ale potem rozchodzi
sie to po kościach. Myslę, że nie wierzyli, iż dojdzie do czegoś
takiego i na pewno nie znali wszystkich szczegółów- np. że ksiądz
prewencyjnie osbie wyjedzie na ten dzien do sąsiedniej wsi. I
zapomnieli o jeszccze jedym - wszyscy dobrzy , uczciwi ludzie,
którzy mogli- poszli na pielgrzuymkę do Częstochowy. Gdyby było we
wsi pare takich osób jak np. Hanka, nogdy by do tego linczu nie
doszło.

[tt-tka]

Zapis Boryny - wymiennie okreslany jako "odpisanie ziemi" - jak najbardziej mogl byc wianem, czyli zabezpieczeniem posagu Jagny. Na Jagne przypada, ilez to ? "Maja 15 morgow, to niby na Jagne piec i splata za chalupe i lewentarz". A gdzie indziej Dominikowa omawiajac sprawe tego zapisu mowi, ze Jagna dostanie piec morgow gruntu i morge lasu, wiec niech i Maciej dadza szesc, a ten zapis "to ino przezpiecznosc la dziewczyny". Poki Boryna zyje, to nikt mu tego nie odbierze, a on jagusine posazne morgi juz na wiosne moze obsiewac, omentre sie sprowadzi zaraz po weselu...

[tt-tka]

meduza7 napisała:

> Hmmmm... właśnie znalazłam fragment, w którym Jagustynka wspomina, że "przed
> wojną za pańskich czasów" we wsi był szpital dla biedoty. Którą wojnę może mieć
> na myśli i jakie pańskie czasy? Powstanie 1830?

Powstanie styczniowe. Okreslenie "za panskich czasow" odnosi sie chyba do okresu przed uwlaszczeniem w calym kraju, nie konkretnie w Ksiestwie. W kazdym razie szpitak, ktorego w Lipcach zreszta nie bylo, ale byl w sasiedztwie (chyba w Slupii), zostal zlikwidowany jakos przed 67 rokiem, za to ustanowiono szpital powiatowy w Skierniewicach.

[jadwiga1350]

matylda1001 napisała:

> Kiedys dziwiliśmy sie, że chociaż od Powstania Styczniowego minęło
> tak niewiele lat, to chłopi nie wspominają o pańszczyżnie. Okazuje
> sie, że tylko najstarsi mieszkańcy mogli pamiętać te czasy, i to z
> wczesnej młodości! Przecież Lipce leżały na terenach Księstwa
> Łowickiego,
> a tam pańszczyznę zlikwidowano juz dawno, bo w 1838r, czyli
> jakies 40 lat wcześniej niż toczy sie akcja "Chłopów".


Z rozdziału poświęconego głosowaniu nad szkołą wynika coś innego.

Przycichło nagle, a stary wystąpił i jął prawie gniewnie:

"- Świętą prawdę powiedział, swojego dobra patrzmy! Cichojta, hale, powiedziałeś swoje, to daj i drugiemu rzec swoje! Wydzierają się i myślą, co największe głowacze! Juści, żeby jeno w krzyku był rozum, to bele pyskacz miałby go więcej niźli sam proboszcz! Prześmiewajta się, juchy, a ja wam rzeknę, jak bywało pod te roki, kiej się to panowie buntowały; dobrze baczę, jak nas tumaniły a przysięgały, że jak Polska będzie, to i wolę nam dadzą, i gronta z lasami, i wszystko! Obiecywały, mówiły, a kto drugi dał, co tera mamy, i jeszczek musiał ich pokarać, co nie chciały w niczym ulżyć narodowi! Słuchajta panów, kiedyśta głupie, ale mnie na plewy nie weźmie, wiem ja, co znaczy ta ich Polska: że to jeno bat na nasze plecy, pańszczyzna i uciemiężenie! Jeszcze me..."

Wynika że uwłaszczenie i zniesienie pańszczyzny nastąpiło po czasach "kiej panowie się buntowali" czyli na pewno po 63r, nie 38.
I jeszcze to: "a kto drugi dał" więc na pewno chodzi o cara.

[matylda1001]

jadwiga1350 napisała:

> Wynika że uwłaszczenie i zniesienie pańszczyzny nastąpiło po czasach "kiej panwie się buntowali" czyli na pewno po 63r, nie 38.
I jeszcze to: "a kto drugi dał" więc na pewno chodzi o cara.<

Kiedyś tez zastanawiałam sie nad tym fragmentem, ale cóż, uwłaszczenie chłopów w Księstwie Łowickim, w 1838 roku, to fakt historyczny, i nie ma go co podważać.

[kocur_zalogowany]

Ja myślę, że to znowu wpadka Reymonta. Władze powstania wydały dekret o uwłaszczeniu, ale nie zdążyły go wprowadzić w życie i dopiero carski ukaz dał chłopom ziemię w Królestwie Polskim. A że na tym niewielkim kawałku (w Księstwie Łowickim) chłopi dostali ją wcześniej? Każdemu może się zapomnieć. A może tak jak Remont nie chciał osadzać powieści w konkretnym czasie (chociaż na pozór bardzo precyzyjnie prowadzi akcję dzień po dniu, tydzień po tygodniu), tak samo nie umieścił akcji w konkretnym miejscu. Nazwa sugeruje istniejącą wieś, ale wiadomo, że bardzo wiele szczegółów nie pasuje i tak naprawdę akcja może się rozgrywać wszędzie, I dlatego mogło się Reymontowi pomylić.

Niewiedza księdza

[cahir4]

To takie mało istotne zdziwienie, ale jednak zdziwienie, choć dopadło mnie dopiero przy kolejnej lekturze. Wiadomo, że proboszcz lipecki to gospodarz pełną gębą i z zamiłowaniem ku ziemi wielkim, że nie tylko o swoje dba, ale i o rolniczy (a nie tylko duchowy) rozwój parafii. A to byka świetnego na rozpłodowca sprowadzi, a to nową odmianę kapusty. A tym czasem w jednej z pierwszych scen, tej na kartoflisku, NIE WIE, NA CZYIM ZNAJDUJE SIĘ POLU. Pyta komornic, u kogo pracują, bo jak gospodarza nie widzi, to nie wie, czyje. Nie możliwe. Świadomość, gdzie czyj zagon to elementarna wiedza każdego mieszkańca Lipiec. A ksiądz nie jest tu nowy, to raz. A duszę gospodarza ma, to dwa.

[monikate]

Może nie wiedział, jak zacząć rozmowę :)

[matylda1001]

Ja mysle, że to raczej Reymont chciał nam w ten sposób przedstawić
rodzinę Macieja;) Poza tym w Lipcach siedziało ze czterdziestu
gospodarzy. To daje jakies 200 osób (gospodarze z rodzicami i
dorosłymi dziećmi, bez maluchów). Ludzi to ksiądz chyba znał,
spotykał sie z nimi na codzien, możliwe, że potrafił nawet
posegregowac na rodziny, ale gospodarki były rozdrobnione (w wyniku
działow, posagów, dzierżawy). Mógł nie wiedzieć, że ten akurat
zagonek to własnośc Boryny. A jeśli nawet, to może w tym roku
Kozłowa posadziła sobie na nim kartofle w zamian za odrobek?

[czepialska]

Stosunek Hanki do ojca - czym stary Bylica "zasłużył" sobie na takie
traktowanie. A może czegoś nie doczytałam? Coś pominęłam???

[jadwiga1350]

czepialska napisała:

> Stosunek Hanki do ojca - czym stary Bylica "zasłużył" sobie na
takie
> traktowanie

Prawdopodobnie wynikało to z faktu, że w pewnym momencie życia Hanki
ojcem dla Bylicówny "stał się" jej teść, Maciej Boryna. To o Borynie
Hanka myślała jako o ojcu("ojciec nie wieczny", itp.)morgi i dom
teścia zaczeła uważać za swój("w mojej chałupie"). Zupełnie jakby
była córką Macieja, a nie synową.
Automatycznie Bylica spadł na poziom "gorszego ojca". Nie trzeba się
z nim liczyć, ani zbytnio szanować. "Prawdziwy" ojciec to Boryna, a
o Bylicy można zapomnieć.
Widać to wyraźnie w momencie wygnania Antków przez Borynę. Hanka
mdleje i zawodzi tak ,że cała wieś się zlatuje. A co się właściwie
stało? Nic.Hanka wraca do ojca, do domu w którym się urodziła i
spędziła kilkanaście lat swego życia, do rodzinnego gniazda.
Ale Hanka rozumuje inaczej, "ojciec" Boryna ją wygnał i ona musi
teraz iść do "obcego" człowieka, do Bylicy.

[matylda1001]

Oj, Kumo Jadwigo, cos Wy tej Hanki nie lubicie:) Najpierw wrabiacie
ją w przedmałżeński seks, teraz ganicie za zły stosunek do ojca.
Przecież nie była taka zła. Powiem więcej, na tle dzieci takiej na
przykład Jagustynki, Hanka może robic za Matkę Teresę z Kalkuty.
Sumiennie płaci ojcu sumę przyznaną mu przes Sąd na wycug. Że ojciec
oddaje te pieniądze Weronce to inna sprawa, ale Hanka płaci. Nie ma
chyba w powieści wzmianki o tym, żeby Bylica wyszedł kiedyś od Hanki
głodny. Zawsze coś tam mu dała za plecami teścia, macochy, Józki.
Nawet chciała go zabrać na stałe do tego borynowego pałacu. Nigdzie
nie ma też o tym, że Hanuś zwraca się do Bylicy bez szacunku, że sie
go wstydzi... No, może tylko ten jeden raz, gdy spotkała go
żebrzącego, ale to można zrozumieć. To, że Hanuś rozpaczała wracając
do rodzinnego domu też można zrozumiec. Nie chodziło chyba o to, że
będzie mieszkała z Bylica, ale, że w takich złych warunkach.
Jadwigo, postaraj sie spojrzec na Hanusię ze zrozumieniem.

[jadwiga1350]

Staram się, Matyldo.
Nie twierdzę,że Hanka była zła czy okrutna w stosunku do swego ojca.
Owszem,karmiła go.Ale,odnoszę takie wrażenie, traktowała go z góry,
z pobłażaniem, jak dziecko, albo kogoś niezbyt zdrowego na umyśle
("jedliście to śniadanie, co"?, "gęsi popasiecie, dzieci
przypilnujecie", "przemyjcie sobie ciemie święconą wodą to wama dur
odejdzie", "za chłopa zjeść zjecie,ale i za dziecko nie zrobicie")
Właśnie takim dużym dzieckiem, z którym nie trzeba się liczyć, był
Bylica dla Haneczki.
Po trosze i tak go ukazuje narrator:zdziecinniały starzec, który
zabawia się z dziećmi, mówi do drewna, zy stęka na piecu.
Choć oczywiście ma też przebłyski geniuszu, jak wtedy gdy radzi
córce, żeby czym prędzej objeła we władanie borynowe gospodarstwo.

Stosunek Hanki do teścia był zupełnie inny. Hanka traktowała Borynę
z nabożnym szacunkiem, lękała się jego wybuchów gniewu, z pokorą
tłumaczyła, że nie mogła pilnować krowy bo zbierała ziemniaki.Wręcz
stawała przed teściem na baczność.
W myślach, czy w rozmowach z Antkiem, synowa pomstowała na Macieja,
że nie chce iść na wycug, że śle Grzeli pieniądze do wojska, że dusi
w skrzyni szmaty po matce,etc. Bylicówna żywiła głębokie
przekonanie,że jej się to wszystko należy.Czuła, że ma do tego
prawo, choć przecież nie była córką Boryny,tylko synową(a więc
jednostką ekonomicznie obcą w rodzinie).
No i cały czas w myślach nazywała Borynę ojcem.
Dla Hanki dużo większe znaczenie miały objawy sympatii ze strony
teścia niż ze strony ojca.
Gdy Bylica mądrze radził córce, skakał koło niej, pokornie szeptał
Hanuś, Hanuś, po Hance spływała to jak woda po gęsi.
Ale gdy Boryna, po podwiezieniu Hanki, wypytywał synową o wnuki i
troszczył się o jej zdrowie, ta była głęboka wzruszona i przejęta.

Dla Hanki teść był dużo ważniejszy niż rodzony ojciec.
Był tym "prawdziwym" ojcem z którym związana była siecią przeróznych
uczuć:czciła go i szanowała w wielkiej pokorze, nienawidziła za to,
że nie chce odpisać ani zagona, rozpaczała na wieść o planowanym
ślubie teścia, tęskniła za dawnym życiem w borynowej chałupie,
wzruszała ją troskliwość teścia o nią.
A Bylica, to ojciec "drugiej kategorii", który najwyżej dzieci
przypilnować może.

[matylda1001]

Jadwigo, moja kuzynka kilka lat temu przeprowadziła sie do nowego
domu. W jej dotychczasowym, ładnym mieszkaniu w bloku została córka,
świeża wtedy mężatka. Czy uwierzysz, że matka do tej pory nie
przepisała mieszkania na córkę, mimo, że mieszkanie stanowi
posag dziewczyny? Nie dawno, w jakiejś rozmowie zapytałam dlaczego
tego nie zrobiła, i usłyszałam mniej więcej takie słowa: "Aśka i tak
wie, że to jej mieszkanie, przeciez ja tego nie neguję. Teraz nie
przepiszę, bo dzieci inaczej szanują rodziców wtedy, gdy jeszcze
mogą od nich czegoś oczekiwać". Takie podejście wydało mi sie (i
nadal wydaje) obrzydliwe, ale kto wie, czy moja kuzynka nie odkryła
jakiejś ogólnej zasady?:) Przecież nawet Bylica i Boryna są tego
przykładem.
Że Hanka traktowała ojca jak dziecko? no tak, ale zdziecinniały to
ten Bylica był. Ostatecznie po Jambrożym był najstarszym człowiekiem
we wsi, a wiek robi swoje. Że wymagała od ojca pomocy przy
dzieciach? a co robią obecnie polskie babcie i dziadkowie, do teatru
chodzą, czy wnuki niańczą?:) Takie jest życie, a wtedy dodatkowo
panowała ogólna zasada, kto nie pracuje, ten nie je. Jednak liczyła
się ze zdaniem ojca, ceniła jego rady i stosowała je w życiu. Boryna
to jeszcze facet "na chodzie", sporo młodszy od Bylicy, przewodnik
rodzinnego "stada", no i Hanka go szanowała, bo, jak powiedziała
moja kuzynka, dzieci inaczej szanują rodziców wtedy, gdy mogą
jeszcze od nich czegoś oczekiwać :) Smutne... prawda?

[jadwiga1350]

"Aśka i tak
> wie, że to jej mieszkanie, przeciez ja tego nie neguję. Teraz nie
> przepiszę, bo dzieci inaczej szanują rodziców wtedy, gdy jeszcze
> mogą od nich czegoś oczekiwać".

Dużo zależy od tego jak ktoś sobie dzieci wychował. Jeśli dziecko
kocha rodzica, będzie go szanowało, niezależnie od tego, czy czegoś
może oczekiwać czy nie.

[czepialska]

No tak, nawet więzy krwi blakną w obliczu silniejszego, bogatszego
czy bardziej wpływowego...

A mnie dziwi...

[ryza_malpa1]

Dlaczego jagna tak bez protestów poszła za starego capa Borynę?
Przeciez słali do niej wcześniej z wódka parobki i odmawiała....

[cahir4]

Wstążkę jej kupił na jarmarku, to był lepszy od innych.

A odmawiała pewnikiem nie tyle Jagna, co Dominikowa, bo za biedni
dla jej córeńki byli. Takie rzeczy rozbierać, jak to, za kogo pójść,
to za dużo było na Jagusiną głowę.

[jadwiga1350]

ryza_malpa1 napisała:

>
> Dlaczego jagna tak bez protestów poszła za starego capa Borynę?
> Przeciez słali do niej wcześniej z wódka parobki i odmawiała....

A co, źle jej z nim było? Przecież on koło niej na paluszkach
chodził i jak to dzieciątko pieścił.
Żadnego z parobków nie było stać na to, żeby z żoną obchodzić się
jak z dzieciątkiem.

[ryza_malpa1]

Ale Jaguś taka wyrachowana to chyba nie była.
Oba bardziej w obłokach bujająca i mysląca wzdychaniem ...

Ameryka

[jadwiga1350]

Dlaczego Reymont każe Antkowi rozważać ucieczkę do Ameryki? Wszakże
to szmat drogi, koniec świata. I po co tak daleko, jak pod bokiem
jest Galicja do której też spokojnie można uciec?
Gdy komuś groziło więzienie w Kongresówce uciekał do Galicji.Choćby
Józef Piłsudski, a z postaci literackich książę Odrowąż z Wiernej
rzeki. Tylko Borynowie mają wlec się gdzieś daleko.
W zaborze austriackim żyliby między swoimi,takimi samymi chłopami
jak oni.Za sprzedaną ojcowiznę kupiliby morgi od jakiegoś
galicyjskiego dziedzica i żyli jak dotąd. Byłaby to mniej bolesna
forma emigracji niż wyjazd do Ameryki.A na stare lata, gdyby już
nikt nie pamiętał o zabójstwie borowego, Antek mógłby nawet powrócić
do Lipiec.
W Galicji na pewno żyłoby się Antkom biedniej niż w Lipcach, ale
taka byłaby cena antkowej wolności.

[kooreczka]

Wydaje mi się, ze pomysł Ameryki nie był rozważany na serio, ot, tak rzucony.

Poza tym chłopstwo uciekało z Galicji, nie przyjeżdżało tutaj (zresztą do dziś
jest to zagłębie emigracji). Co innego "polityczny", który miał w Krakowie
znajomych i kontakty, co innego chłop. "Galicyjska bieda" nie była wcale
przesadzona, z mojej okolicy znane są historie jak cała wieś składała się na
bilet do Ameryki, który taki imigrant musiał z nawiązką zwrócić.

Chłopi wyjeżdżali do Ameryki- Sienkiewicz zmienił nawet zakończenie "Za
Chlebem", bo zwrócono mu wagę na ten problem.

[jadwiga1350]

Pewnie,że w Galicji nie żyliby na takim poziomie jak w Lipcach.Ale
dla kogoś,kogo po trzech miesiącach aresztu dur się chwytał,nawet
galicyjska nędza mogła mieć sporo uroku.
W Ameryce ktoś taki jak Antek przepadłby z kretesem.A wśród
galicyjskich chłopów mógłby egzystować całkiem znośnie.

[kooreczka]

Galicyjska nędza to nie przysłowie- to gospodarstwa rodzinne o wielkości pół
hektara i wieczne kombinowanie jak zarobić, skoro z ziemi utrzymać się nie dało.
Nie wyobrażam sobie kto miałby mu tu ziemię sprzedać i jak miałby się tu
urządzić. "Chłopi" to jednak inna mentalność, styl życia- Galicja wędrowni
maziarze, dziewczęta programowo idące "na służbę" do dworów, miejskich domów,
sobotnie roboty "u Żyda", przydomowe warsztaty, wyjazdy do pracy, sezonowa
robota na kolei, w lasach, czasem przyjmowanie letników, wreszcie stała
emigracja- w mojej okolicy żaden 'gospodarki syn" by się nie wstydził iść do
młynarza. Wbrew pozorom nie były to takie bliskie światy. Nie wyobrażam sobie,
żeby ktoś z Lipiec posłał dziecko do wyższych szkół na zasadzie "udziału w
działach"- tutaj rzecz to powszechna była już w XIX wieku.

[paszczakowna1]

> W Ameryce ktoś taki jak Antek przepadłby z kretesem.

Niby czemu? Zdrowy, bardzo silny fizycznie, młody i dość rozgarnięty (nawet
czytać i pisać umiał). Nauczyłby się tych 300-500 słów po angielsku i jako drwal
czy robotnik kolejowy mógłby nieźle prosperować. Jako osadnik też wcale nie
musiał marnie ginąć (patrz "Tworzywo" Wańkowicza). Zakładając oczywiście, że by
mu psychika nie siadła, bo to IMHO była antkowa najsłabsza strona.

[cahir4]

Psychikę to już by tam mu Hanka trzymała w pionie. Chyba, żeby z Jagną uciekł,
wtedy faktycznie marnie ich widzę.

[jadwiga1350]

Tak samo jak i w Lipcach trzymała go w pionie. Ciekawe do kogo w
Ameryce poszłaby po wsparcie,gdyby Antkowi znudziła się praca na
kolei.

[baba67]

Ja mysle ze on by sobie w Ameryce swietnie poradzil.

[jadwiga1350]

baba67 napisała:

> Ja mysle ze on by sobie w Ameryce swietnie poradzil.

Ciekawe jak? Hanka by mu pracę znalazła u hamerykańskiego młynarza?

Co mnie dziwi

[jadwiga1350]

Dlaczego spadkobiercy Macieja nie przeprowadzają postępowania spadkowego? Antek wrócił z więzienia więc nic nie stoi na przeszkodzie, żeby się z tym szybko uwinąć. Zwłaszcza Antkom powinno na tym zależeć. A tu nikt ani się nie zająknie na ten temat.
W dniu wyświecania Jagny ze wsi , Antek wychodzi w pole kosić zboże. Czy będzie zbierał plony tylko z tych mórg co jemu (i Józce) przypadną po zmarłym ojcu, czy też z całości?

Dlaczego Dominikowa, taka dbała o dobro córki, nie namawia Jagny do wyrzucenia Hanki z domu?
Póki Boryna żyje, a Antek siedzi w areszcie, byłoby to możliwe do przeprowadzenia. Pietrek na rozkaz Jagny wyciepnąłby Antkową z dziećmi za bramę i Hanuś musiałaby wrócić do ojca. No bo kto ująłby się za nią? Stary Bylica?

[soova]

Dlaczego Dominikowa, taka dbała o dobro córki, nie namawia Jagny do wyrzucenia Hanki z domu? Póki Boryna żyje, a Antek siedzi w areszcie, byłoby to możliwe do przeprowadzenia. Pietrek na rozkaz Jagny wyciepnąłby Antkową z dziećmi za bramę i Hanuś musiałaby wrócić do ojca. No bo kto ująłby się za nią? Stary Bylica?

Cui bono, cui prodest? Jagna siedzi w Borynowej chałupie na prawie, jako żona, potem jako wdowa po gospodarzu. Co by zmieniło w jej sytuacji takie wyrzucenie Hanki, nawiasem mówiąc, też niewątpliwie będącej w prawie jako żona najstarszego syna, który, gdyby wyszedł z aresztu, i tak przejąłby gospodarkę - czy to po ojcu nieprzytomnym czy zmarłym? Dominikowa wszystko to dobrze sobie rachuje, a i opinię ludzką też na uwadze ma.

[jadwiga1350]

>Cui bono, cui prodest?

Jagusi. Z chwila pojawienia się Hanki, Jagna traci swoją pozycję gospodyni. To Hanka zostaje gospodynią dla służby("gospodyni kazała, żebyście swoja krowę napaśli") i dla sąsiadów. To Hanka zabija wieprzka(którego kilka miesięcy karmiła Maciejowa), a rywalce każe sprzątać po świniobiciu.

. Co by zmieniło w jej sytuacji takie wyrz
> ucenie Hanki, nawiasem mówiąc, też niewątpliwie będącej w prawie jako żona najs
> tarszego syna, który, gdyby wyszedł z aresztu, i tak przejąłby gospodarkę - czy
> to po ojcu nieprzytomnym czy zmarłym?

Ale taki stan tymczasowy mógłby utrzymać się długo. W marcu, w kwietniu, Dominikowa nie wie jak długo pożyje zięć, czy i kiedy Antek wróci z aresztu. Maciej może w takim stanie pociągnąć kilka lat, tak więc gra jest warta świeczki. Im dłużej Jagna będzie pierwszą gospodynią we wsi, tym dla niej lepiej. W takim celu Marcjanna swatała córkę. I co najważniejsze, Jaguś i Marcjanna mają w ręku wszelkie atuty.
Hanka w ostatnich tygodniach ciąży, nie może liczyć na nikogo, prócz starego ojca. Pietrek, zauroczony Jagusią, na pewno spełnił by jej polecenie i wyrzucił Antkową z obejścia.
Na protesty Józki nikt by nie zważał, Witek byłby neutralny( może nawet wolałby mieć za gospodynię hojną Jagnę niż skąpą Hankę), kowalowie też byliby neutralni, licząc , że przy okazji wyrwią coś dla siebie. Kobiety we wsi mają dość swoich turbacji po aresztowaniu chłopów więc nie w głowie im bronić Hanki( nawet jeśli by jej szczerze współczuły) Nieliczni mężczyźni nie mają żadnego interesu w obronie Antkowej. Pewnie nawet Roch nie chciałby się mieszać w wewnętrzne sprawy Borynów.

[soova]

Jagna nigdy o tę pozycję gospodyni nie stała, niezbyt jej na tym zależało. We wszystkich sprawach majątkowo - rodzinnych tak naprawdę kręciła nią matka. O ile w układzie, jaki zdarzył się naprawdę, czyli "Hanka wyrzuca Jagnę", był motyw, bo Hanka bała się, że mąż wróci z kryminału i znów zaczną się amory z macochą (tym łatwiej, że stary już nie żyje), o tyle w układzie hipotetycznym ("Jagna wyrzuca Hankę") motywu brak. Jagnie wszystko jedno - czy będzie gospodynią u Borynów, czy wróci do matki, gdzie będą pracować na nią bracia. A Dominikowa, która tak naprawdę podjęłaby taką decyzję, bardzo dobrze sobie zdaje sprawę i z tego, że Hanka jako żona nieobecnego Antka, praktycznie jedynego dziedzica zdolnego do poprowadzenia gospodarstwa, jest u Borynów jak najbardziej na swoim, a więc także i z tego, że jest w prawie (a Paczesiowa te sprawy zna, przecież i "fachowo" zabiega o zabezpieczenie córki idącej za o wiele starszego Macieja, i prawuje się w sądzie o skradzionego wieprzka), i z tego wreszcie, że takie wywalenie Jagny praktycznie niczego dobrego by nie przyniosło, a ile gadania i pomstowania w Lipcach by było, nie zliczyć.

[jadwiga1350]

Póki Maciej żyje, prawo jest po stronie Jagny, nie Hanki.

[soova]

Tak, ale tylko w odniesieniu do morgów, które jej Maciej zapisali, i do mieszkania w chałupie Borynów. Te prawa Jagny nie dają jej automatycznie prawa do wyrzucenia z niej Hanki - żony Antka, czyli jedynego syna zdolnego do poprowadzenia gospodarki, czy to jako zarządca, gdyby ojciec utrzymał się przy życiu w stanie nieprzytomnym, czy to jako jego dziedzic. I z tego Dominikowa zdaje sobie sprawę. Boryna mógł wyrzucić z chałupy syna po awanturze jako pater familias i właściciel (a i tak nawet przy tym wyrzucaniu zastrzega, że co Antkowie na jego ziemi zasiali, niech sobie zbiorą, czyli tak, jakby sobie zdawał sprawę, że jego prawa nie są tu nieograniczone i że w razie jakiegoś sporu z synem w sądzie akurat tu przegra), ale to nie oznacza, że tak samo mogła postąpić w stosunku do żony Antka żona Boryny, będąca w tej chałupie tak naprawdę tylko rezydentką - dożywotnią lub do następnego zamążpójścia.

[seshat]

Po sprzedaży krowy Hanka udaje się do organistów i organiścina proponuje jej uprzędzenie wełny.
"Pakulinie miałam dać, ale weźcie wy; tylko na kółku oprzędźcie, bo na przęślicy nić wyjdzie nierówna."
Na przędzeniu znam się, jako że przędę na wszystkim, na czym się tylko da. I teraz dwie zagwozdki:
1. Nijak nie rozumiem, jakim cudem na przęślicy da się prząść? Przęślica to część kołowrotka służąca do umocowania kądzieli. Domyślam się, że Reymontowi chodziło o wrzeciono, ale zastanawiam się, czy pisarz się pomylił, czy może jest to jakiś dziwny regionalizm.
2. Jeśli przyjmiemy, że owa nieszczęsna "przęślica" to wrzeciono, to organiścina wygaduje bzdury totalne. Przędę na wrzecionie od roku i przędza z wrzeciona jest nie tylko równiejsza, ale przede wszystkim daleko lepsza gatunkowo, niż z kołowrotka (czyli kółka). Jeśli ja po roku potrafię prząść na wrzecionie lepszą nić niż moja babka i jej matka na kółku, to co dopiero taka Hanka, która wrzecionem kręciła zapewne od czasu, kiedy skończyła 5 lat. O wyższej jakości przędzy "wrzecionowej" świadczą poza tym wykopaliska archeologiczne. Jakość tkanin tkanych z przędzy wrzecionowej jest nieporównywalnie wyższa. I tu moja wątpliwość: czy Reymont znów się pomylił (kołowrotek to postęp technologiczny, a postęp to lepsza jakość), czy też może to organiścina ulega złudzeniom owego postępu, a co za tym idzie na przędzeniu jako takim się kompletnie nie zna?

[matylda1001]

Kumo, o przędzeniu wiem tylko tyle, ze podziwiam kobiety, które to potrafią:) Wyguglałam za to coś takiego:
muzeumtkactwa.pl/index.php?module=catalogue&func=view&catid=35
Są tu kołowrotki, są wrzeciona ale też przęślice, inaczej kądzielnice. Obaczcie, czy to osobny przyrząd, czy część kołowrotka i nam tu napiszcie.

[seshat]

Tak oczywiście, że prząślicę można używać i z wrzecionem. Użyłam małego skrótu myślowego, za co przepraszam, jeśli wprowadził w błąd. :) Ale mimo wszystko dalej nie da się na samej prząślicy prząść, a bez niej spokojnie można i na kołowrotku i na wrzecionie.

[matylda1001]

Kumo, możecie sobie używać skrótów myślowych dowolnej wielkości, i tak za głupia jestem, na technice nic a nic sie nie rozeznaję:) Nigdy nawet nie widziałam żeby ktoś przędł. Wierzę Wam, Seshat, na słowo i cieszę się, że złapaliście pana Reymonta na błędzie. Najgorzej jak chłopy biorą się za babskie sprawy;) Mojemu ślubnemu też długo myliły się druty z szydełkiem, aż raz na szydełku usiadł, teraz już pamięta;)

[pi.asia]

>Mojemu ślubnemu też długo myliły się druty z szydełkiem, aż raz na szydełku usiadł,
> teraz już pamięta;)

Wyście, Kumo, to szydełko na sztorc ostawili? To wszyscy anieli strzegli Twego chłopa, że se nijakiej krzywdy nie zrobił. A musiało długie być to szydełko, skoro przez d... aż do pamięci sięgło ;)

[matylda1001]

pi.asia napisała:

> Wyście, Kumo, to szydełko na sztorc ostawili? To wszyscy anieli strzegli Twego chłopa, że se nijakiej krzywdy nie zrobił. A musiało długie być to szydełko, skoro przez d... aż do pamięci sięgło ;)

:) A bo to, Kumo, było tak. Jest u nas w chałupie taki jeden fotel, wygodny okrutnie, to i powodzenie ma. Kto go pierwszy dopadnie, to zaraz staje się obiektem zazdrości. No to siedziałam sobie w tym fotelu, z robótką, a mój ślubny z kanapy świdrował mnie oczami i kombinował jakby mnie tu z tego fotela wysadzić. No i wykombinował... poprosił co by mu arbaty zgotować, a że i tak musiałam się ruszyć za potrzebą, to pomyślałam sobie, że i sama się napiję, i na miano dobrej żony zasłużę. Robótkę zostawiłam na fotelu. Jeszczem z izby nie wyszła, a tu wrzask! Obzieram się, a tu ślubny obok fotela stoi i za zadek sie trzyma, a rozciera, ze mało drzazgi lecą:) No i wtedy go olśniło, bo zapytał tak: po cholerę tu leży to SZYDEŁKO?

[kikimora78]

Cudowne!!! Ześmiałam się ze smiechu :D

[pi.asia]

Piekne nad podziw!!!
Ja żem raz, dzieuchą nieletnią jeszcze będąc, cosik szyła, siedząc na łóżku. Potem żem poszła cheba kartofli na obiad obrać, a za powrotem nie mogłam znajść igły. Kajsiś ją żem wpięła i rozstąp się ziemo - ni ma! No to żem usiadła na łóżku, coby wygodniej szukać. I od razu żem ją znalazła, od razu.... w tem okamgnieniu....

[jadwiga1350]

> 2. Jeśli przyjmiemy, że owa nieszczęsna "przęślica" to wrzeciono, to organiścin
> a wygaduje bzdury totalne

Jeśli założymy, że organiścina pochodziła z miasta(tak jak jej mąż, miejski łachmytek), to mogła nie znać się na przędzeniu i tkaniu. A chcąc zaznaczyć swoją przewagę nad Hanką, wydaje rozkazy jak wełna ma być przędzona.
Z drugiej strony organiścina umie posługiwać się sierpem(jak chłopka), więc i tajniki przędzenia nie powinny być jej obce.

[seshat]

Dlatego biorę takowe rozwiązanie pod uwagę, że organiścina jako "miastowa" głupoty gada.
Ale w związku z tym przędzeniem wełny przez Hankę pojawia się jeszcze jedna wątpliwość. Kiedy Antkowa siedzi omroczona po pożarze brogu:
"Przez pierwsze dwa dni prawie się nie ruszała od przęślicy, prząść nie przędła, a jeno ruchała bezwolnie rękami, jako ten człowiek we śpiączce śmiertelnej"
Dalej przedzie dla organiściny i teraz już na przęślicy? Chyba jednak tym razem przęślica jest tym, czym być powinna: rzeczą podtrzymująca kądziel. A to by znaczyło, że jednak nie pomyłka Reymonta tylko rzeczywiście głupoty organiściny.