hanys_hans
26.07.04, 08:52
"Ruda Śląska w swym obecnym kształcie istnieje od 1959 r. Powstała z
połączenia sąsiadujących ze sobą gmin wiejskich, które w przeszłości - jako
samodzielne jednostki administracyjne - posiadały własne godła, będące ich
znakami rozpoznawczymi. Godła gminne umieszczano przede wszystkim na
pieczęciach. Miały one różny charakter - dewocyjny - (Kochłowice) ,
zaczerpnięty z herbu właścicieli (Orzegów), symbolizujący istniejący przemysł
hutniczy (Halemba) . Większość z nich powstała już pod koniec XVIII w., kilka
w następnym stuleciu. Najmłodszym było godło Nowego Bytomia, przyjęte na
posiedzeniu zarządu gminy 20.VII. 1927 r., a używane 0d 20.11. 1928 r. po
zatwierdzeniu przez śląski urząd wojewódzki. Pod wzg1ędem plastycznym
bardziej przypominało herb miejski niż tradycyjne godło gminne. W dzielonej w
rosohę tarczy widnieją: postać św. Barbary trzymająca w rękach miecz i
kielich z Hostią, połuorła i pół koła zębatego. Herb symbolizuje tradycje
górnicze gminy (św. Barbara), jej usytuowanie na Górnym Śląsku (połuorła) ,
rozwijający się też inny przemysł ciężki (pół koła zębatego) .Natomiast Ruda,
aczkolwiek należała do najstarszych miejscowości (wzmiankowana już w 1305 r.)
nie miała własnego godła gminnego. Na posiedzeniu Sejmu Śląskiego l5.VIII.
1939 r. - obie gminy - Ruda i Nowy Bytom zostały podniesione do rangi miast.
Z tą chwilą miały prawo używania herbów miejskich. Uchwała została
zrealizowana dopiero w 1951 r. Za herb Nowego Bytomia przyjęto bez zmiany
jego dawne godło gminne, natomiast Ruda nie miała własnego herbu. Osiem lat
później, w 1959 r. oba miasta połączono w jeden organizm pod nazwą Ruda
Śląska.
Miasto nie miało nadal herbu. Z przyczyn ideologicznych nie można było za
takowy uznać herbu nowobytomskiego - jakkolwiek byłoby to najlepszym
rozwiązaniem - ze względu na obecny w nim wizerunek św. Barbary. Wobec tego
władze miasta zdecydowały o utworzeniu zupełnie nowego herbu. Zgodnie z
ówczesną propagandą miał on wyeksponować jedynie dwa momenty - przynależność
miasta do Polski Ludowej i jego wielkoprzemysłowy charakter, które
zawdzięczało nowemu ustrojowi. Historyczne i kulturalne tradycje pominięto,
uznając je za nieistotne. Nowy herb został uchwalony 17.IX. 1966 r. przez
Miejską Radę Narodową. Powstał z inicjatywy i przy współudziale Towarzystwa
Miłośników Rudy Śląskiej . Pod względem poprawności heraldycznej miał wiele
rażących błędów (nagromadzenie zbyt wielu elementów, niezgodny ze sztuką
heraldyczną zestaw barw, na co niejednokrotnie, bezskutecznie zwracano uwagę
w publikacjach naukowych. Co więcej, w późniejszych latach pojawił się w
kilku barwnych wariantach, również dalekich od poprawności heraldycznej. Mimo
to obowiązywał ponad trzydzieści lat, aż władze miejskie postanowiły zastąpić
nowym.
Ustalenie herbu dla miasta nie było sprawą prostą. Z uwagi na to, że Ruda, od
której miasto przyjęło nazwę, nie miała w przeszłości ani godła ani herbu,
które mogłoby stać się herbem miejskim, jak w przypadku Katowic, Siemianowic
czy Piekar Śląskich, trzeba było opracować nowy projekt. Musiał on spełniać
kilka warunków:
wyeksponować walory wspólne dla wszystkich dzielnic obecnego miasta,
nawiązywać do przeszłości,
podkreślić jakąś szczególną cechę, odróżniającą Rudą Śląską od sąsiednich
miast.
Jako podstawą do opracowania nowego projektu przyjęto herb Nowego Bytomia
najpełniej odpowiadający powyższym założeniom. W porównaniu z pierwowzorem
został nieco zmieniony. Przyjęto tarczą dwupolową, dzieloną w słup zamiast
poprzedniej trójpolowej. Tarcze takie były typowe dla górnośląskiej heraldyki
municypalnej, gdyż większość herbów miejskich już od średniowiecza tworzyły
dwa elementy . Konsekwencją tego założenia było usunięcie trzeciego godła -
pół koła zębatego - jako najmniej istotnego. Pozostałe dwa godła zostały
przemieszczone. W prawym błękitnym polu jest złote połuorła.
Złoty orzeł w błękitnym polu był niegdyś herbem rodowym Piastów
górnośląskich, co potwierdzają źródła już od XIV w. Obecnie złoty orzeł jest
herbem województwa katowickiego (0d 1996 r.). W herbie Rudy Śląskiej pełni
podwójną rolą. symbolizuje kilkuwiekowe, sięgające czasów piastowskich
korzenie większości osad, z których powstało miasto i aktualną przynależność
administracyjną. Ponadto połuorła jest elementem charakterystycznym
większości górnośląskich herbów miejskich również podkreślających swe
piastowskie tradycje. W lewym, białym polu jest stojąca postać świętej
Barbary w błękitnej sukni, spowita czerwonym płaszczem, trzymająca w prawej
ręce złoto-srebrny miecz (symbol męczeńskiej śmierci), w lewej złoty kielich
z Hostią.
Kult św. Barbary jako patronki murarzy i kowali znany był na Śląsku już w XIV
w. W 1723 r. tarnogórscy gwarkowie założyli bractwo religijne pod wezwaniem
św. Barbary. Odtąd była uważana za patronką górników, których miała ochraniać
od nagłej i niespodziewanej śmierci. W XIX w. Jej kult upowszechnił się wśród
górników węgla kamiennego. Wizerunkami świętej trzymającej kielich z Hostią
zdobiono przykopalniane kapliczki i ołtarzyki. Było to wyrazem swoistej
wiary, że w razie wypadku pod ziemią, gdy górnik znajdzie się w beznadziejnym
położeniu, święta Barbara poda mu ostatnią w życiu komunię świętą. Kult
świętej był bardzo żywy w okolicach Rudy. Ze wzmianek źródłowych wiadomo, że
w tamtejszych kopalniach pół godziny przed zjazdem na dół górnicy gromadzili
się przed Jej wizerunkiem, odmawiali modlitwę i śpiewali hymn ku czci
świętej .
W połowie XIX w. na stosunkowo niewielkim obszarze dzisiejszego miasta
pracowało kilkanaście kopalń węgla kamiennego .Także i dziś górnictwo węglowe
jest wiodącą gałęzią przemysłu Rudy Śląskiej . Dlatego umieszczenie herbie
miejskim patronki górników uznano za jak najbardziej uzasadnione. Było to też
zgodne z zasadami heraldycznymi w przeciwieństwie do widniejącej na
poprzednim herbie wieży wyciągowej - elementu zupełnie obcego symbolice
heraldycznej.
Wyobrażenie to nawiązuje zarówno do przeszłości, jak i teraźniejszości
miasta. Ponadto święta Barbara jest patronką miasta. W projekcie zachowano
wizerunek świętej z herbu nowobytomskiego, mimo, że nieco odbiegał od reguł
heraldycznych. Nawiązano do powszechnego na Górnym Śląsku wyobrażenia Barbary
trzymającej kielich. Chodziło o to, by identyfikacja świętej była jasna i
zrozumiała dla wszystkich mieszkańców miasta."
Opracowała: dr Małgorzata KAGANIEC
pracownik naukowy Muzeum Śląskiego w Katowicach
