Forum Nauka i edukacja Ortografia
ZMIEŃ
    Dodaj do ulubionych

    O śląskiej ortografii

      • jaborygyn Schlonzsko mowa 23.01.06, 19:41
        Za pora dnioow pokorze sie buh:

        dr T. Kamuselli "Schlonzska mowa" staraniym Szloonzki Oficyny Norodowy.

        • jaborygyn Re: Schlonzsko mowa 11.02.06, 07:26
          Znajomość języka angielskiego w urzędzie nie jest konieczna, ale gwarę trzeba
          znać. - Bo na wsi wiele ludzi, głównie starszych, mówi gwarą.

          katowice.naszemiasto.pl/wydarzenia/568104.html
          • jaborygyn Na Śląsku siejemy sercem. 21.02.06, 09:23
            MIESIĘCZNIK SPOŁECZNO-KULTURALNY „ŚLĄSK”
            Nr 2 (124) KOK XII LUTY 2006

            W Łączniku u księdza MANFREDA SŁABONIA

            Na Śląsku siejemy sercem.

            JAN COFAŁKA

            (...)

            Wielka pasja proboszcza

            Manfred Słaboń urodził się w 1941 roku w Staniszczach Wielkich, koło Strzelec
            Opolskich.
            Matka Adelajda – wywodzi się z rodu stolarzy z Dobrodzienia, jego ojciec
            Wiktor, syn wiekowego chłopa małorolnego został maszynistą kolejowym. Pracował
            w Parowozowni
            w Fosowskiem. Zawsze coś usprawniał i doskonalił w pracy. Surowy, ponoć, w
            robocie,
            w domu delikatniał. Dostrzegając skłonności małego Manfreda do fantazjowania
            oraz chodzenia własnymi drogami, powtarzał mu wielokrotnie: Synek rób i żyj
            tak, cobyś nom nie przyniósł wstydu. (...)

            Zrób to, zrób!

            Kiedy już wiedział czego chce i co go coraz mocniej wciąga. Kiedy zorientował
            się,
            w wyniku różnych samodzielnych studiów jak ogromne jest bogactwo gwar śląskich,
            a duża fara w Łączniku, od piwnicy po strych, coraz bardziej wypełniała się
            różnymi słownikami
            i książkami z nimi związanymi, pojechał do biskupa Alfonsa Nossola z pytaniem,
            co sądzi
            o podjęciu się przez niego, samodzielnie, przygotowania Słownika dialektów
            Śląska, czy może to robić? Bał się nieco, bowiem trwała budowa kościoła w
            Mosznej, liczył jednak na to, że biskup, sam posługując się piękną gwarą
            śląską, zrozumie czego chce się podjąć i do czego już od dawna gotował się.
            Sprzyjało mu też, że Kościół w dzisiejszych czasach, nie zabrania raczej
            księżom, którzy chcą się realizować także w innych pasjach i zainteresowaniach,
            niż tylko duszpasterstwo. Oczywiście pod warunkiem, że nie odbija się to na
            działalności duszpasterskiej, a może ją nawet wspomagać. Zrób to! – usłyszał od
            swego biskupa – zrób!
            Owo: Zrób to! zabrzmiało nie tylko jak przyzwolenie, lecz wręcz jako
            przykazanie. I robi to już ćwierć wieku. (...)

            W sierpniu 2005 roku, kiedy u niego byłem miał już zapisanych w komputerze 105
            tysięcy (słownie sto pięć tysięcy) haseł. Twierdzi, że całość planowanego
            słownika zawrze się w 120 tysiącach. Jego pogoda ducha, życzliwość do niego
            przeróżnych ludzi, których spotyka na drodze do celu oraz fakt, że sam dobrze
            czuje i posługuje się gwarą, pomaga mu w tej katorżniczej pracy, której
            poświęca każdą wolną chwilę, godziny przeznaczone na wypoczynek i wszystkie
            urlopy, w czasie których może odwiedzać kolejne regiony
            i „zagłębia gwarowe”, od Zgorzelca po Żywiecczyznę i jakże oryginalny gwarowo
            Śląsk Cieszyński. Pracę nad takim słownikiem, w naukowych instytutach, wykonują
            liczne zespoły ludzkie. On chce to zrobić sam. Nawiązał jednak kontakt z
            Uniwersytetem Opolskim
            i Instytutem Śląskim w Opolu gdzie grupa dialektologów pod redakcją prof.
            Bogusław Wyderki pracuje nad bardzo cennym akademickim „Słownikiem gwar
            śląskich”. (...)

            Pierwotnie, w zamiarze ks. Manfreda Słabonia, było stworzenie słownika gwar w
            obrębie mu bliskich wsi i miejscowości, teraz obejmuje nim cały historyczny
            Śląsk, od Zgorzelca po Żywiecczyznę, łącznie ze Śląskiem Cieszyńskim. Żartuje,
            że do siedemdziesiątki brakuje mu parę lat, więc zdąży go ukończyć, a potem
            niech się dzieje wola nieba.

            W okolicach Góry św. Anny, do niedawna jeszcze, rolnicy obsiewający swoje
            niezbyt urodzajne pola, kiedy kończyli, ziarnem zasiewali na polu kształt
            dużego ludzkiego serca zwieńczonego u góry krzyżem. Co by – jak powiada ksiądz
            Manfred Słaboń – ludzka dobroć wyrażona w tym zespolonym symbolu, w to pole
            przenikła. Z tego powstało powiedzenie, że na Śląsku sieje się sercem. Myślę,
            że to, co czyni ksiądz jest właśnie takim siewem.
            Szczęść Boże księże Manfredzie!
        • jaborygyn Re: Schlonzsko mowa 01.03.06, 14:24
          Gryfnie processa tworzynio siy koontinuum goornouszloonzkih Kryjouloow
          wytuplikowali Tomasz Kamusella we tym buhu -
          "Schlonzska mowa. Język, Górny Śląsk i nacjonalizm".

          Na stroonicy dwadziosty drugi szkryflajoom Uooni:

          (...) "Proces kreolizacji wpływa na całość formy językowej, to znaczy na:
          słownictwo (wraz z frazeologią i morfologią), składnię, system fonetyczny oraz
          system semantyczny (wraz z fonologicznym), dlatego trudno jest w pełni ukazać
          różnorodność kontinuum kreoli bez użycia specjalistycznego zapisu fonetycznego,
          co jest niemożliwe bez dokonania dogłębnych badań językoznawczych. Ponadto
          informacyjny charakter tego artykułu nie pozwala na przeprowadzenie tego
          rodzaju egzemplifikacji.
          Z tego powodu poniższe przedstawienie kontinuum kreoli górnośląskich
          rozciągających się od standardowego języka niemieckiego do polskiego opiera się
          na cytatach ze źródeł drukowanych, które miały w tekstach literackich oddawać
          koloryt sytuacji językowej na Górnym Śląsku lub stanowią zapis etnograficzny
          tekstów oralnych. Tak więc przykłady są podane w oryginalnych grafiach -
          polskiej lub niemieckiej, a niekiedy mieszanej.

          0. Standardowy język niemiecki (Hochdeutsch).
          1.1. Über Dächer über Häuser, wie der Kater zu die Mäuser, also schleicht sich
          Antek hin zu dem Bett von Schwägerin. Bruderlibe.
          1.2. Du Hacher verfluchter, pieronnischer Bux.
          Powyższe przykłady można potraktować jako należące do prawie zupełnie
          zdekreolizowanego kreola lub do górnośląskiej grupy subdialektów niemieckich.
          2.1. Maryka űbern Reifen springt, was die pajacy ham mitgebringt.
          2.2. Sollt ich kapitulirowatsch (...) Tatulek hat Krieg gemachen.
          3.1. Mach dem kanarek mal die klotka auf, da kann er sich rein und raushopsać.
          3.2. Die Mamulka denkt sich w doma, was sich macht Soldaten, denkt sich, żre
          kapusta, kloski, trinkt sich Wein (...). Hab geschrieben Mutter gestern, hab
          kanon puzowatsch, is psiakrew kaput gegangen, muß go bezahlowatsch. (...)
          Sabioł szablą ganz alleine tausendzwölf turkusen.
          4.1. Alexander scho na wander, kupiou buty za trzy knuty.
          4.2. (...) Szlajfjyrze mieli ta łośka z bruskami zamontowano na inksztandze
          przi kole.
          5.1. Maryko ty stara kryko, ty mosz tyn pysk jak stary wertiko.
          5.2. A potym geburstag moł jego baba i bajtel.
          6.1. Za komuny szło nejwyżi pozaglondać na fajerwerki w telewizorze.
          6.2. (...) Dziołcha była piykno - no wiycie: krew a mleko, jak to padajom.
          Natomiast przykłady powyższe można potraktować jako należące do prawie zupełnie
          zdekreolizowanego kreola lub do górnośląskiej grupy subdialektów polskich (lub
          poprawniej zachodniosłowiańskich).
          0. Standardowy język polski.

          Z powodu braku miejsca i odpowiednich źródeł nie podaję tu egzemplifikacyjnego
          przedstawienia kontinuum kreoli ze Śląska Cieszyńskiego, których ramy
          releksykalizacyjne wykreślają następujące standardowe języki: czeski,
          niemiecki, i polski, a także, choć w niewielkim stopniu, słowacki.

          Co do użycia różnych kreoli z powyżej naszkicowanego kontinuum, można
          w uproszczeniu zaznaczyć, że podczas dominacji języka niemieckiego na Górnym
          Śląsku ciąg 0-1-2-3-(4) najczęściej występował na terenach zurbanizowanych,
          a ciąg (3)-4-5-6 na terenach wiejskich. Obecnie w dobie dominacji języka
          polskiego ciąg 1-2-3-(4) występuje zanikowo wśród starszej generacji
          aussiedlerów z Górnego Śląska i u nielicznych starszych mieszkańców miast
          dawnej Rejencji Oppeln (Opolska), którym udało się uniknąć wysiedlenia po
          1945 r. Natomiast ciąg (3)-4-5-6-0 można zaobserwować na terenach zamieszkanych
          przez niewysiedloną ludność górnośląską, z tym że starsi ludzie (którzy
          uczęszczali do szkół niemieckich) posługują się przeważnie pierwszą częścią
          tego ciągu (to znaczy (3)-4-5), a ich dzieci urodzone po 1945 r. drugą (5-6-0).

          Ponadto nie należy zapominać o dynamice używania kontinuum kreoli. Zazwyczaj po
          ukończeniu szkoły podstawowej i odbyciu służby w armii niemieckiej Górnoślązak
          potrafił posługiwać się całym kontinuum, np. w kontaktach z Niemcami używał
          ciągu (0)-1-2, z rodziną i sąsiadami 3-4-5-6, a z Polakami 5-6-(0). Jeżeli
          zdobył dalsze wykształcenie, to oczywiście rozmawiał w języku standardowym
          z Polakami i Niemcami pozostawiając sobie całość kontinuum kreoli na różnorodne
          kontakty z innymi Górnoślązakami. Jednak nabycie standardowego języka polskiego
          czy niemieckiego lub zawarcie związku małżeńskiego z osobą posługującą się
          takim językiem prowadziło do wzmacniania procesu dekreolizacji w stronę jednego
          z tych języków, co szczególnie uwidaczniało się i wciąż uwidacznia u dzieci
          z takich małżeństw." (...)

          Zdo Mi sie, co tyn kooncek buha wjelu z Nous ... wjela tuplikuje?! :-)

        • jaborygyn Re: Schlonzsko mowa 28.03.06, 22:50
          Dla tradycjonalistów też coś mamy.
          Dr Tomasz Kamusella pozwolił nam opublikować swoje najnowsze mini-opowiadania
          pisane w j. śląskim (za co mu bardzo dziękujemy).

          Oto linki:
          Geldtak: mlodziezgornoslaska.org/b_30_sdp_kamusella_geldtak.htm
          Marika: mlodziezgornoslaska.org/b_30_sdp_kamusella_marika.htm
          Kamilki: mlodziezgornoslaska.org/b_30_sdp_kamusella_kamilki.htm
          Szrank: mlodziezgornoslaska.org/b_30_sdp_kamusella_szrank.htm

          Zapaszamy do lektury!

      • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii ... 28.02.06, 14:33
        ... w pracach polskich językoznawców:

        Jolanta Tambor
        "O śląskich obyczajach, śląskich potrawach i niektórych śląskich słowach":
        sjikp.us.edu.pl/index.php?Tr=His&Ze=1&Tresc=PS&WRrok=1999&Nr=32&Typ=Zag&Kateg=Artyk&Poz=ps_32_05

        • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii ... 28.02.06, 22:32
          ... na Goornoszloonzki Wikipedyji we farbah szloonzki godki:

          pl.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:G%C3%B3rno%C5%9Bl%C4%85ska_Wikipedia/Farby_%C5%9Bl%C3%B4nskij_godki
          • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii ... 17.03.06, 11:11
            ... na CD:

            ORATORIUM GÓRNICZE
            "ŚLĄSKA BAŚŃ"

            Andrzej Marko
            Bożena Iskrzak-Mierzwińska

            ORKIESTRA SYMFONICZNA KHW S.A. KWK "STASZIC"
            DYRYGENT GRZEGORZ MIERZWIŃSKI

            ZDRZADŁO

            Padom wom, jożech znodł takowo cesta, kiero przekludzi kożdygo w bojeczek świot.
            Kaj to jest, aże dziw jakeś ta trefił, bo przeca wdycki lygosz w chałupie
            i śpisz.

            Jo mu wierza, bo mu przaja i z nim zonda kaj ta bojka najgryfniejszo.

            Dziołszko, dziołszko co ty godosz, dyć łon ino kocyndruje tak galanto.

            Kie niy wierzys ostoń tukej, jeno nie prow że jo fulom mój kamracie.

            Starzyk furt nom powiadali, iże byli w inkszym świecie downo tymu.

            Jok przy szklonce se pokimoł, to prawnikiem aże lepsy świot łoboczył.

            Poczkej ino, ida z tobom, niech se łoni tu ostanom podwiel chcóm tak.

            Kieby kożdy szoł do bojki, kto by tukej mioł harować powiedejcie?

            Jankor biere kiej pomyśla, aże jutro się tu posół nie spotkomy.

            Gibko, gibko, zaroz bydzie ćma
            Leca, leca, ino wezna miech
            Na cóż ci on co w nim trzymoć chcesz?
            Dyć złocioki, co uzbierom tam.

            Wyciep tyn miech lipsto moja, dyć tam nikaj ni mo złota, ino samo szczyńście
            miyszko tam.
            Dyć to pra, wierzej mi, na kożdo żymła i kożdy chlybek tukej zarobić nom trza.

            Bojek świot ino jest kie piykne zdrzadło kaj fantazyjo ku sobie przekludza nos.
            • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii ... 23.03.06, 21:12
              ... w blogu we "ajnfarcie":

              ajnfart.blog.onet.pl
              • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii ... 07.04.06, 15:19
                Fto ty žeś je?
                Ślônzouk šworny.
                Jaki znak twôj?
                Űoreű čorny.
                A kaj kraj twôj?
                Pod zaborym.
                Fto w ńym řôńdźi?
                Zűodźyj z worym.
                A co ukrod?
                Bezma wšysko.
                I co zrobiš?
                Ćulna w pysk go!

                forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=65&w=9225855&a=39929058
                Rymowanka, szykowano do slabikorza przed Dziyjcia?
                • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii ... 09.04.06, 21:48
                  ALFABỲT WE FRAŠKACH
                  Naškryflôł broneknotgeld ze forum "Ruda Śląska - stolica fraszki"
                  Dostosowôł ku kodyfikacyje Adam Rygiol

                  ponasymu.com/alfabyt.php
                  www.mlodziezgornoslaska.org/
                  • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii ... 24.04.06, 15:14
                    Hymn

                    Gôrny Ślônzek, rostomjyűy Hajmatland!
                    Z Anaberga widźiš go až po sôm rant.
                    Tam w nojgoršy čas při Wjeře ludzie sôm;
                    Za ta Źymjo wšysko, co nojdrogše, dôm.

                    Tam, kaj w šachće migo jyny šole ćyń,
                    Tam, kaj flama z werku nocka mjyni w dziyń,
                    Tam, kaj w ćymnych chaűpach dycki jasno je,
                    Tam, podwjela žyćo, myślôm wrôcôm śe.

                    Tam, kaj śmjerć to čynsto je bergmôna los,
                    Kaj kobjytki skrômne, gryfnych dźoűškôw moc,
                    Tam, kaj wele hoűdy stoű Fatrowy Dôm,
                    Tam žech zowdy dôma, tam môj Hajmat môm.
                    • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii ... 25.04.06, 13:30
                      W Břozowicach u topola kôń uwjônzany,
                      Šwarno dźoűcha sômśadowo, kôń malowany. (bis)

                      Na tym kôńu śedźi synek, bjoűe šaty mo,
                      Šwarno dźoűcha sômśadowo mu śe podobo. (bis)

                      A jo ćebje, synku, ńy chca, bo ty w karty groš.
                      A jo ćebje dźoűcho ńy chca, čorne nogi moš. (bis)

                      A jo puda se do řyki, umyja nogi,
                      A ty přegroš sto talarôw, bydźeš ubogi. (bis)

                      Sto talarôw abo dwjesta, to je ńywjela,
                      A ty'ś gowy ńy česaűa ščworto ńydźela. (bis)

                      A côž to ci ješče synku do moji gowy?
                      Śednij se ty na kônika i jedź do gdowy. (bis)

                      • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii ... 25.04.06, 13:31
                        Mamuličko moja.

                        Mamuličko moja côś mjé wychowaűa,
                        Ńywjélaś pôćéchy sy mjé dočekaűa.

                        Ńywjéla pôćéchy! Smyntku i frasônku.
                        Wjedôm mjé tam wjedôm jak psa na postrônku.

                        Jak psa na postrônku, tak na ruby lińe,
                        Juž Ćé môj kochanku Racibôř ńy mińe!

                        Racibôrski Zuchthaus śiwrym přikrywany.
                        Śedzi tam môj mjyűy wjelce zapűakany.

                        Śedzi űon tam śedzi i tam śedzioű byndzié,
                        Podwjel Go zaś mjyűo wykupić ńy přińdzié.

                        Ńy wykupiš Ty mjé dwjyma tysiôncami,
                        Ale mjé wypűakoš swojymi űočkami.

                        Ńym rônčka Mu podaűa dwa raza űômdlaűa.
                        A bodej Će bôűa, pijoka ńy znaűa!

                        Fto pijoka ńy zno tyn mo frajne byćé.
                        Nocka mo spokojno. I tak coűke žyćé!

                        • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii ... 17.05.06, 10:26
                          Niy ma mie.


                          Przeczytoł żech wczora w gazecie

                          Że mie wcale niy ma na świecie

                          Rolady też nie istniejom

                          Ani też glaska tyju

                          Galot też w szranku już niy mom

                          Ani waszpeka w antryju



                          Jeronie jo nie istnieja

                          wedug jakigos sondu

                          Niy mom gymby i szłapow

                          Niy mom żodnego wyglondu



                          Toż co to sie porobiło

                          Uszczypnył żech sie i czuja

                          Mom bojla na ryce i siniok

                          Amolym sie tera szmaruja



                          Możno mi kery odpowiy

                          Jak narod mog tak wyparować

                          Bo przeca go tak niy mogli

                          Na gibko do miecha schować.


                          (Edulik)
      • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii 20.06.06, 23:28
        Dzisioj uortografijo z eki Hermanna:

        www.ekahermanna.pyrsk.com/
        • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii 30.06.06, 21:40
          GODKA

          Nojpřůd suchou’ch ji w kolybce, podwjela’ch bůu mauy skřot,
          A mamulka mi śpjywali pjykne śpjywki z downych lot.
          Potym dycki bůua zy mnům: i jak’ech na štyrech gnou
          I při maminyj zopasce pjyršy roz na nogach stou.
          Muśou’ech jům ślabikować: mama, ciga, uokno, stůu –
          Taki ješče śe ńy rodźůu, co zarozki majstrym bůu.
          Nale’ch řůńdźić śe naumjou, jak mi lećou drugi rok:
          Wszysko mjauo swoje mjano: koždo trowka, kwjotek, ptok.
          Ůma bojki uosprawjali – tam utopek zowdy bůu,
          Šwarny princ, gryfno krůlewna, krůl, co downo tymu žůu.
          Rok za rokym gibko lećou, čas poleku ńy chćou iś –
          Dostou’ch yntlich srogo tyta i do šule muśou’ch ciś.
          A we šuli nům padali, iže tak ńy řůńdźi śe;
          Ńyroz wźůnech uod rechtora skiž tego, co godům źle.
          Bo ńy pado śe „fojerka” – to „ognisko” přeca je,
          A zaś „lauba” we „altana” uoroz přemjyńůua śe.
          Ku tymu śe přikuodali, coby wybić nům ze gůw
          Godka, we keryj je půnoć za wjela germůńskich suůw.
          Nale přeca śe ńy wypřa godki, kero w sercu mům,
          Bo to tak, jak by žech poćep familijo, uojcůw, dům.

          www.raslaska.aremedia.net/pol/phpBB2/viewtopic.php?t=27
          • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii 08.07.06, 23:30

            Poznejciy Szloonzek:

            poznaj.slask.pl/?id=dialekt
            • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii 13.07.06, 00:34
              W niyjednym wre?!

              Nation:

              www.youtube.com/watch?v=mPygLPQIb5A&mode=related&search=silesia
              • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii 16.07.06, 14:15
                Jedne soom uod znojdowanio,
                insze uod ... tuplikowanio:

                www.ekahermanna.pyrsk.com/dykcjunor.html
                :-)
      • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii 22.08.06, 08:29
        Roztomiłe Ślónzôki, przôciele ślónskiyj môwy

        Na poczóntku porã słów we włôśnyj sprawie. Możno niyjedyn z Wôs zatym (= w
        międzyczasie) zapómniôł, iże kejśik już rôz taki Poradnik bez internet dostôł.
        Tych, co mieli nadziejã, iże Poradnik bydzie wychodziół regularnie, muszã bez
        mała przeprosić. W òstatnich miesióncach niy poradziół ech znôjść zatela czasu,
        coby nasz Poradnik pisać dalij. Tóż wybôczcie mi! Niy chcã sie sam podarymnie
        wymôwiać, ale robota i mocka inkszych sprôw mi na to niy pozwolóły. Spróbuja
        Wóm tã zmudã wynadgrodzić i móm nadziejã, iże niyftory z Wôs dzisiejszy
        artykulik przeczytô i sie zaś czego nauczy.

        Potrzeba takiygo Poradnika porzónd rośnie. Dziynnie słyszã i czytóm, jak sie
        ślónskô môwa kalyczy. Z jednyj stróny sie wcale tymu niy dziwiã, bo modymu
        czowiekowi ciynżko dziś rozeznać, co je po ślónsku a co po ślónsku już niy jest
        (tyż jô sóm móm z tym ògrómne problymy). Czasym jednak ech jes do kna
        wylynkany, kiej widzã, jak niystarannie, leda jak, ludzie po ślónsku piszóm.
        Skirz tego ślónskô môwa eroduje, traci sie. A stykło by czasym wzióńś do rynki
        prawõ ksiónżkã, zapytać sie kogoś, co sie znô, poradzić sie, trochã dużyj sie
        zastanowić nad słowym, co go szukómy. Bo prôwda jest dziś takô, iż muszymy my
        Ślónzôki sie nôprzód sami naszyj môwy na nowo nauczyć. A òsobliwie
        (=szczególnie) ci, co robióm w radiu, w telewizyji abo piszóm po ślónsku w
        gazytach. Prawie ci niy śmióm pisać leda jak, bo w tyn sposób szykujóm yno
        naszyj môwie szubiynicã. Abo kopióm ji grób. Możno tyn Poradnik Wóm pómoże,
        swojã ślónskõ môwã udoskónalić.

        Jednyj ważnyj zmiany niy śmiã Wóm zatajić. Rozsóndziół ech, iże niy bydã
        òbjôśniać ślónskiyj gramatyki po ślónsku. Jeszcze naszô môwa niy dojzdrzała ku
        tymu. Takiymu pisaniu na siyłã naukowce sie yno śmiejóm, bo wol niy wol czowiek
        musi sóm wymyślać słowa, abo pożyczować fachowe słowa i styl z polskiyj
        literackiyj môwy. A to już niy jest po ślónsku.

        Acha, jeszcze jedna rzecz! Ci, co majóm dobrõ pamiyńć i sie podziwajóm na tã
        ślónskõ cychã na dole (ślónski żółty òrzoł na modrym spodku), isto hned
        pomiarkujóm, iże jes óna inkszô niż w òstatnim wydaniu Poradnika. Dotónd ech
        òzdôbiôł poradnik òrłym niymieckiyj myńszości (poła òrła z wierchu, a kosa a
        dwa młotki na dole). Jako sie òkôzało, to niy jes tradycyjny ślónski herb.
        Dziepiyro w dwadziestych latach òńskiygo wieku go Niymce wymyślyli. Tegoch
        dotónd niy wiedziôł.

        Tóż piyknie Wôs wszyskich do kupy zaprôszóm do czytaniô i uczyniô sie.

        Grzegorz Wieczorek
        gregor.wieczorek@t-online.de



        P. S.: Niy gorszcie sie, eźli ftoś dostôł tyn Poradnik przeciw swoji woli.
        Styknie, eźli mi napiszecie krótki ymilek, a jô zarôzki wymażã waszõ adresã z
        mojigo roździelacza. A jak znôcie kogoś, kogo by Poradnik móg zainteresować, to
        bydźcie tacy dobrzi a dejcie mi wartko skôzać, abo poślijcie mu Poradnik zarôz
        sami.



        Niedziela, 21. siyrpnia 2006 r.
        5. wydanie

        Gwoli wyjaśnienia: w poniższych tekstach znaczek ô nie jest wybujałą egzotyką,
        lecz ma bardzo ważne znaczenie. Jest to dźwięk, który wymawia się różnie w
        różnych regionach Śląska. Na wschodnim Górnym Śląsku jest to po prostu [o], na
        zachodnim brzegu Odry oraz w północnej części naszej krajiny wymawia się go jak
        [ou] lub [åu] (południowe Kozielskie, Raciborskie).



        Również znak ó („ó kreskowane”) nie należy wymawiać jak w polszczyźnie ogólnej.
        To nie jest [u], lecz głoska pośrednia pomiędzy [o] a [u], jednak od tych dwóch
        samogłosek różna. Jeszcze nie tak dawno w polszczyźnie ogólnej ó wymawiało się
        dokładnie tak jak na Śląsku do dziś. Z tego powodu nie rezygnujemy z tej
        literki, tym bardziej że – nie licząc nielicznych wyjątków – pozycja literki ó
        w języku ogólnopolskim pokrywa się dokładnie ze śląskim dźwiękiem [ó]. Dla
        kogoś, kto uczy się dialektu śląskiego, jest to niesamowita pomoc, ponieważ na
        podstawie znanej mu polskiej ortografii potrafi w 95% prawidłowo określać
        prawidłowo pozycje dźwięku [ó].



        Rzeczowniki określające wykonawców czynności i zawodów zakończone na –ôrz.



        W dialekcie śląskim ten typ rzeczowników jest bardzo rozpowszechniony. Na
        młodsze pokolenie Ślązaków czyha tutaj pułapka językowa, z której niewielu
        zdaje sobie sprawę. O ile w mianowniku wszystkie rzeczowniki tego typu mają
        końcówkę –ôrz, o tyle w przypadkach zależnych oraz w liczbie mnogiej mogą się
        one odmieniać na dwa różne sposoby!



        Tak więc mówimy: ceglôrz, do ceglôrza, ceglôrze (ô pozostaje bez zmian)
        ale piekôrz, do piekarza, piekarze. (ô przechodzi w a)



        Starsze pokolenie, które wychowało się w środowisku czysto gwarowym, rozróżnia
        podświadomie oba wzory odmiany, odmieniając rzeczowniki tego typu prawidłowo.
        Młodsze pokolenie zazwyczaj ma już z tym problemy i mówiąc po śląsku stosuje
        odmianę hiperpoprawnie śląską, w której zawsze pojawia się owe ô we wszystkich
        przypadkach zależnych: piekôrz, do piekôrza; masôrz, do masôrza – podczas gdy
        powinno się mówić piekôrz ale do piekarza, masôrz ale do masarza.



        Od błędów tego typu nie ustrzegli się nawet autorzy popularnego „Małego
        słownika gwary Górnego Śląska (Bożena Cząstka-Szymon, Jerzy Ludwig, Helena
        Synowiec), w którym znajdziemy zdanie: Wydałach sie za masołrza.



        W rzeczywistości jednak dialekt śląski rozróżnia dwa typy odmiany rzeczowników
        zakończonych na –ôrz:



        Typ I (liczebnie przeważający)



        Liczba pojedyncza

        mianownik -ôrz

        dopełniacz -ôrza

        celownik -ôrzowi

        biernik -ôrza

        narzędnik -ôrzym (Kozielskie: -ôrzã)

        miejscownik -ôrzu

        wołacz -ôrzu!



        Liczba mnoga

        mianownik -ôrze

        dopełniacz -ôrzów, -ôrzi

        celownik -ôrzóm

        biernik -ôrzów, -ôrzi

        miejscownik -ôrzami (płn. Śląsk: -ôrzóma)

        narzędnik -ôrzach

        wołacz -ôrze!



        Reguła do zapamiętania: -ô- mianownikowe pozostaje we wszystkich przypadkach
        zależnych.
        Typ II



        Liczba pojedyncza

        mianownik -ôrz

        dopełniacz -arza

        celownik -arzowi

        biernik -arza

        narzędnik -arzym (Kozielskie: -arzã)

        miejscownik -arzu

        wołacz -arzu!



        Liczba mnoga

        mianownik -arze

        dopełniacz -arzów, -arzi

        celownik -arzóm

        biernik -arzów, -arzi

        miejscownik -arzami (płn. Śląsk: -arzóma)

        narzędnik -arzach

        wołacz -arze!



        Reguła do zapamiętania: -ô- we wszystkich przypadkach wymienia się na -a-.






        Zaprezentujemy tu (zapewne nie całkiem) pełną listę rzeczowników obu typów w
        dialekcie śląskim:

        Typ I

        aptykôrz (regionalnie też japtykôrz, haptykôrz), bednôrz, bryjôrz (=producent
        musu owocowego; bryja=mus), buchciôrz (=miłośnik klusek na parze lub handlarz
        nimi; buchta=kluska na parze), cebulôrz, ceglôrz, czôpkôrz (=wykonawca
        kapeluszy dla mężczyzn; czôpa, czôpka = kapelusz), dróciôrz, dróżkôrz
        (=powożący dorożką), drukôrz, farôrz, figlôrz, garczôrz, gospodôrz, gołymbiôrz
        (gołambiôrz), gyńsiôrz (gańsiôrz), grzebiyniôrz, grzibiôrz, habiciôrz (=ten,
        który chodzi w habicie), harynczôrz (=handlarz śledziami; od harynek = śledź),
        haryndziôrz (=właściciel dużej pańskiej gospody; harynda = pańska gospoda),
        hejbamiôrz (=mąż hejbamy czyli siostry położnej), kaczmôrz (=karczmarz),
        karciôrz, kabôciôrz (=zaprzaniec) kartoflôrz, klóntwiôrz, kobylôrz (także
        przezwisko), kopyciôrz (obraźliwie o szewcu), koryciôrz, kosiôrz, koszykôrz,
        kotlôrz, koziôrz, krowiôrz, kwiôciôrz, kóminiôrz, kóniôrz, kómisôrz (forma
        regionalna: kónwisôrz), ku..ôrz, lichwi
        • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii 22.08.06, 08:32

          Zaprezentujemy tu (zapewne nie całkiem) pełną listę rzeczowników obu typów
          w dialekcie śląskim:

          Typ I

          aptykôrz (regionalnie też japtykôrz, haptykôrz), bednôrz, bryjôrz (=producent
          musu owocowego; bryja=mus), buchciôrz (=miłośnik klusek na parze lub handlarz
          nimi; buchta=kluska na parze), cebulôrz, ceglôrz, czôpkôrz (=wykonawca
          kapeluszy dla mężczyzn; czôpa, czôpka = kapelusz), dróciôrz, dróżkôrz
          (=powożący dorożką), drukôrz, farôrz, figlôrz, garczôrz, gospodôrz, gołymbiôrz
          (gołambiôrz), gyńsiôrz (gańsiôrz), grzebiyniôrz, grzibiôrz, habiciôrz (=ten,
          który chodzi w habicie), harynczôrz (=handlarz śledziami; od harynek = śledź),
          haryndziôrz (=właściciel dużej pańskiej gospody; harynda = pańska gospoda),
          hejbamiôrz (=mąż hejbamy czyli siostry położnej), kaczmôrz (=karczmarz),
          karciôrz, kabôciôrz (=zaprzaniec) kartoflôrz, klóntwiôrz, kobylôrz (także
          przezwisko), kopyciôrz (obraźliwie o szewcu), koryciôrz, kosiôrz, koszykôrz,
          kotlôrz, koziôrz, krowiôrz, kwiôciôrz, kóminiôrz, kóniôrz, kómisôrz (forma
          regionalna: kónwisôrz), ku..ôrz, lichwiôrz, łodziôrz, maślôrz, mataczkôrz
          (=flisak; mataczka=tratwa), medalikôrz (przezwisko w odniesieniu do
          Częstochowian), misijónôrz, mietlôrz, mlyczôrz, mniszkôrz (=kastrator świń i
          koni; mniszka=wykastrowana maciora), mocôrz, myckôrz, mydlôrz, m(ł)ynôrz,
          niszczôrz, òwczôrz, pantoflôrz (=producent pantofli), piernikôrz, piwiôrz,
          piylôrz (=ten, który tnie deski piłą; piyła, pióła = piła), plotkôrz,
          poczciôrz, psiôrz, pszczelôrz, ptokôrz, ramiyniôrz (=człowiek o zmiennym
          charakterze), rybiôrz, skórkôrz, smolôrz, siedlôrz, stolôrz, studniôrz, syrôrz,
          szyndzielôrz (=wykonawca gontów; szyndzioły = gonty), świniôrz, świnkôrz,
          szczotkôrz, szkolôrz (=uczeń w szkole; słowo uczyń oznacza w śląskim ucznia-
          praktykanta), tabaczôrz, tercyjôrz (=członek Zakonu Trzeciego, niem. Dritter
          Orden), trynkôrz (=producent kostek brukowych; trynek=bruk, kocie łby),
          wynglôrz (wanglôrz), wolôrz (=ten, który pasie woły), zidlôrz (=osadnik,
          kolonista; czytaj z-idlôrz z niemieckiego ‘siedeln’ = osiedlać się)



          Do tej klasy odmiany należą również inne rzeczowniki na -ôrz, nie określające
          osób: egzymplôrz, inwyntôrz, linijôrz (=linijka)



          Typ II

          cysôrz, kramôrz, kuchôrz, lepiôrz, masôrz, mulôrz (=murarz), pisôrz, pôlarz
          (=ten, który pali, tzn. pędzi alkohol; już w mianowniku -a-!), piekôrz, rymôrz,
          szafôrz (=nadzorca na pańskich włościach), szklôrz, ślósôrz.



          Podział na te dwa typy ma jeszcze jedną konsekwencję: Rzeczowniki pochodne
          określające odpowiednie osóby rodzaju żeńskiego (o ile można je tworzyć)
          zachowują również w typie I -ô-, podczas gdy w typie II zawierają -a-:



          Przykłady:

          typ I: kaczmôrz – kaczmôrka, maślôrz – maślôrka, haryndziôrz – haryndziôrka

          typ II: kuchôrz – kucharka, kramôrz – kramarka



          Przymiotniki tworzone od rzeczowników obu typów zawierają niezależnie od typu
          zawsze -a-:

          pszczelarski, masarski, stolarski, misijonarski, mlyczarski, aptykarski.



          Źródło, z którego zaczerpnięto przykłady: Olesch, Der Wortschatz der polnischen
          Mundart von Sankt Annaberg, Wiesbaden 1959. Przykłady zostały uzupełnione o
          garść rzeczowników znanych autorowi poradnika.



          Jaka jest geneza takiego zjawiska, nie udało mi się dociec. Być może
          rzeczowniki z końcówką –ôrz urobione od czasowników oraz od rzeczowników
          pochodzenia obcego należą raczej do typu II (piec – piekôrz, Schloss –
          ślósôrz), podczas gdy urobione od rzeczowników rodzimych należą raczej do typu
          I. Chociaż już tu zauważamy kilka wyjątków. Możliwe też, że jest to odbicie
          sytuacji w języku czeskim, który rozróżnia końcówki -ař i -ář. Być może jednak
          jest to również odbiciem stosunków iloczasowych w staropolszczyźnie, czego
          ustalenie w chwili obecnej wykracza poza moje kompetencje. Wśród odbiorców
          poradnika znajdzie się niejeden dialektolog… Więc może dostaniemy wkrótce
          gruntowne wytłumaczenie tego zjawiska.



          W dialekcie śląskim jest jeszcze inny typ rzeczowników określający wykonawców
          czynności lub zawodów bardzo rozpowszechniony: rzeczowniki o końcówce –yrz.



          Przykłady:

          bluźniyrz, drekslyrz (=tokarz), farbiyrz, formiyrz (=obsługujący formę w hucie
          lub cegielni), handlyrz, kacyrz (=heretyk), kasyrz (=kasjer), kanclyrz, kuplyrz
          (=stręczyciel, rajfur, sutener), kuźniyrz (=kuśnierz), larmiyrz (=krzykacz,
          hałaśliwy człowiek), maklyrz (=makler), malyrz, planiyrz (=dozorca uliczny),
          rabiyrz (=zbój, rabuś), rycyrz, szlajfiyrz (=szlifierz), sznicyrz (=rzeźbiarz),
          szulyrz (=szuler, oszusta, kłamca), szynkiyrz (=właściciel knajpy czyli
          szynku), wachtyrz (=stróż)



          Są to rzeczowniki prawie bez wyjątku pochodzenia niemieckiego. We wszystkich
          odmianach i wyrazach pochodnych zachowują one końcówkowe -y-: kuźniyrstwo,
          maklyrka, malyrski, handlyrski, rycyrski, rycyrstwo, malyrstwo itd.


          • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii 03.09.06, 21:55
            Coby boouo w coukos'c'i, hoc'a n'y za rajoom:

            4. wydanie
            Pióntek, 14. lipiyń 2006 r.


            Odmiana czasownika być



            Odmiana tego podstawowego czasownika może się wydać na pierwszy rzut oka
            nieprzejrzysta i dosyć skomplikowana ze względu na liczne formy spowodowane
            ruchomością cząstek –ech, -eś, -chmy.



            Czas teraźniejszy



            liczba pojedyncza



            1. jô(ch) jest, jes, je 1
            -(e)ch jest, jes, je 1 *
            je, jes, jest żech
            (jô) żech jest, jes, je 2



            2. tyś jest, jes, je 3 (wymowa: tyź_jest…)
            -(e)ś jest, jes, je*
            (ty) żeś jest, jes, je (wymowa: żeź_jest)



            3. (òn, òna, òno4) jest, jes, je
            Liczba mnoga



            1. my sóm 5
            sómmy 5







            2. wy ście sóm 6

            -eście sóm *
            sómeście 6, 7



            3. (òni, òne) sóm




            * Cząsteczki -(e)ch, -(e)ś, -(e)chmy, -(e)ście są doczepiane do najróżniejszych
            zaimków, spójników a nawet innych części mowy, poprzedzających w zdaniu
            czasownik (bardzo typowe dla dialektu śląskiego!):
            Jagech jes w dóma, to rôd patrzã na telewizyjõ. Òni hned poznali po gôdce, iże
            (ch)my sóm ze Ślónska. Tyn strómik ech prziniós z lasa. Jageście sóm człónkiym
            towarzistwa, to pokôżcie mi Wasz wykôz! (=legitymacja). Tegoch niy wiedziôł,
            iżeście sóm z Òpolô).



            1 Typ odmiany jôch jest, jes, je oraz -(e)ch jest, jes, je był dawniej częstszy
            (przynajmniej wśród starego pokolenia) i zdaje się być najbardziej typowy dla
            Śląska (ruchomość -ech oraz odczuwanie tej cząsteczki jako osobne słowo).
            Przemawia za tym fakt, że dawniej mówiono robiył ech – z akcentem na sylabę
            trzecią od końca, podczas gdy teraz preferuje się raczej typ robiyłech, z
            akcentem na sylabie przedostatniej, który świadczy, że tak jak w polszczyźnie
            literackiej doszło jakby do zatarcia się granicy pomiędzy obyma wyrazami.
            Uważamy starsze formy za bardziej poprawne.

            Typy odmiany je, jes, jest żech oraz (jô) żech jest, jes, je zdają wśród
            młodego pokolenia przeważać, co być może jest skutkiem właśnie tego zjawiska
            (czyli że samo –(e)ch traci swą wyrazistość znaczeniową i „samodzielność”).

            Wpływem języka literackiego należy tłumaczyć ekspansję fomy jestech, dającej
            się zaobserwować wśród młodego pokolenia (kalka literackiego jestem). Dlatego
            nie należy przesadzać w używaniu tej formy.

            Rażącym błędem (choć ciekawym zjawiskiem) jest forma jestã, pojawiająca się
            gdzieniegdzie wśród młodego pokolenia w Kozielskiem i Prudnickiem (i być może
            Opolskiem). To również nic innego jak literackie jestem, z końcówką, która jest
            typowym w tych gwarach ściągnięciem -em > -ã (n.p. jô wiã, jô zjã, kołôcz z
            makã).



            2 Rzadkie i lokalnie pojawiające się formy (wg Słownika gwar śląskich Bogusława
            Wyderki): jezdech, jestech, (jô) jech, jezech
            Zalecamy je używać tylko wtedy, gdy piszący na pewno wie, że w miejscowości,
            której gwarę chce odzwierciedlić, tak się mówi.



            3 Rzadkie i lokalnie pojawiające się formy (wg Słownika gwar śląskich Bogusława
            Wyderki): jezdeś, jeześ.
            Zalecamy je używać tylko wtedy, gdy piszący na pewno wie, że w miejscowości,
            której gwarę chce odzwierciedlić, tak się mówi.



            4 We wschodniej części Górnego Śląska zamiast òno mówi się òne, tak jak zamiast
            to òkno mówi się tam te òkno.



            5 Formy sómmy należy używać, jeśli podmiot jest wyszczególniony i poprzedza
            czasownik, lub jeśli w zdaniu nie występuje zaimek „my“: Jô i mój brat sómmy
            Ślónzôkami; W Niymcach sómmy Polôkami a w Polsce Niymcami; tu możliwe również:
            W Niymcach my sóm...

            W „Słowniku gwar śląskich” odnotowano jeszcze inne formy, rzadkie lub bardzo
            lokalne: sóm echmy, my chmy sóm, mych sóm (!!!), jezdeśmy, jeześmy. Zalecamy je
            używać tylko wtedy, gdy piszący na pewno wie, że w miejscowości, której gwarę
            chce odzwierciedlić, tak się mówi.



            6 Północny skrawek Górnego Śląska (Olesno, Kluczbork, część Opolskiego) używa w
            2. osobie liczby mnogiej końcówki -ta (zamiast -cie). Dlatego: wyśta sóm, -eśta
            sóm, sómeśta. Końcówka -ta nie obejmuje jednak form grzecznościowych (Wy –
            „padanie za dwoje”), które tworzy się wszędzie bez wyjątku za pomocą końcówki -
            cie. Równie poprawne, choć bardzo regionalne.



            7 Formy sómeście używamy, jeśli w zdaniu podmiot jest wyszczególniony i
            poprzedza czasownik: Ty i òni sómeście bliske przôcielstwo (=blisko
            spokrewnieni).
            Dalsze rzadkie formy 2. osoby l. m. wg Słownika gwar śląskich: jezeście,
            sómście.





            Czas przyszły



            liczba pojedyncza



            1. (jô) bydã, ban(d)ã,
            Cieszyńskie: bedym



            2. (ty) bydziesz, bańdziesz,
            Cieszyńskie: bedziesz



            3. (òn, òna, òno) bydzie, bańdzie, Cieszyńskie: bedzie


            Liczba mnoga



            1. (my) bydymy, bańdziymy
            Cieszyńskie: bedymy



            2. (wy) bydziecie, bańdziecie 1,
            Cieszyńskie: bedziecie



            3. (òni, òne) bydóm, bandóm,
            Cieszyńskie: bedóm






            Wschodnia część Górnego Śląska używa form –y- (bydã, bydziesz...),
            zachodniopółnocna form -an- (ban(d)ã, bandziesz...). Ciekawostka: stąd
            przezwisko bańdzioch oznaczające Ślązaka odmieniającego czasownik „być” wg
            wzoru ban(d)ã, bańdziesz itd..



            Słownik gwar śląskich wyszczególnia jeszcze formy ściągnięte, szczególnie na
            Śląsku Cieszyńskim: bejesz, beesz, besz; beje, bee, be, ba; bemy, bamy,
            bejecie, bacie itd. Nie zalecamy jich używania w tekstach pisanych.



            1 Północny skrawek Górnego Śląska (Olesno, Kluczbork, część Opolskiego) używa w
            2. osobie liczby mnogiej końcówki -ta. Dlatego: bydzieta, bańdzieta. Końcówka
            ta nie obejmuje jednak form grzecznościowych (Wy – „padanie za dwoje”), które
            tworzy się wszędzie bez wyjątku za pomocą końcówki –cie. Równie poprawne, choć
            bardzo regionalne.



            Czas przeszły



            liczba pojedyncza



            1. jô(ch) był, była
            -(e)ch był, była *
            (jô) żech był, była
            (jô) (j)ech był, była
            był ech, byłach



            2. tyś był, była (wymowa: tyź_był)
            -(e)ś był, była *
            żeś był, była (wymowa: żeź_był)



            3. òn był, òna była, òno było
            liczba mnoga



            1. my(chmy) byli, były 1
            byli (ch)my, były (ch)my

            -(e)chmy byli, były *







            2. wyście byli, były
            -(e)ście byli, były *
            (wy) żeście byli, były



            3. òni byli, òne były




            Uwaga: Na terenach, gdzie -ył- => -ół, zamiast form był, była, były używa się
            bół, bóła, bóły.
            Zalecamy uznanie obu wariantów za równie poprawne.



            * Cząsteczki -(e)ch, -(e)ś, -(e)chmy, -(e)ście są doczepiane do najróżniejszych
            zaimków, spójników a nawet innych części mowy, poprzedzających w zdaniu
            czasownik (bardzo typowe dla dialektu śląskiego!):
            Jagech jes w dóma, to rôd patrzã na telewizyjõ. Òni hned poznali po gôdce,
            iżechmy sóm ze Ślónska. Tyn strómik ech prziniós z lasa. Jageście sóm człónkiym
            towarzistwa, to pokôżcie mi Wasz wykôz! (=legitymacja). Tegoch niy wiedziôł,
            iżeście sóm z Òpolô).



            1 Końcówka pierwszej osoby liczby mnogiej czasu przeszłego -chmy jest bardzo
            charakterystyczna dla Śląska (tak samo jak –ech w pierwszej osobie liczby
            pojedynczej!) i występowała kiedyś o wiele szerzej niż młode pokolenie Ślązaków
            przypuszcza. Uproszczenie -chmy > -my na dużym obszarze Górnego Śląska
            nastąpiło raczej niedawno. Ze względu na tradycję oraz zanikanie tej końcówki
            wśród młodego pokolenia zalecamy stosować ją pisząc po śląsku.



            Tryb rozkazujący



            liczba pojedyncza



            1. -





            2. bydź, bóńdź 1



            3. niech bydzie, niech bańdzie,
            Cieszyńskie: niech bedzie 2
            Liczba mnoga



            1. bóńdźma, bydźma 3
            bydźmy, bóńdźmy



            2. bydźcie, bóńdźcie 4


            • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii 03.09.06, 21:57
              Tryb rozkazujący

              liczba pojedyncza
              1. -
              2. bydź, bóńdź 1
              3. niech bydzie, niech bańdzie,
              Cieszyńskie: niech bedzie 2 Liczba mnoga
              1. bóńdźma, bydźma 3
              bydźmy, bóńdźmy
              2. bydźcie, bóńdźcie 4
              3. niech bydóm, niech bandóm,
              Cieszyńskie: niech bedóm
              1 Obie formy są jednakowo poprawne. Nawet na terenach, gdzie uproszczona forma
              bydź wzięła górę nad etymologicznie poprawną formą bóńdź, ta ostatnia zachowała
              się w zwrotach typu: co bóńdź, jaki bóńdź, chto (fto) bóńdź (= cokolwiek,
              jakikolwiek, ktokolwiek). Przykłady: Bier co bóńdź a żyń! Niech tam jest, jaki
              bóńdź, ciebie nic do tego. Niech tam jest chto bóńdź, jô se go weznã, padała
              dziołcha.
              2 Szczególnie na południu częste ściągnięcia: niech beje, niech bee itd. Nie
              zalecamy ich używać.
              3 W dużej części Górnego Śląska (Opolskie, Kluczborskie, Oleskie, część
              Kozielskiego, Lublinieckiego a nawet pod Gliwicami) tryb rozkazujący tworzy się
              w 1. osobie liczby mnogiej za pomocą końcówki –ma: róbma! piszma! pódźma! itd.
              4 Północny skrawek Górnego Śląska (Olesno, Kluczbork, część Opolskiego) używa w
              2. osobie liczby mnogiej końcówki -ta. Dlatego: bydźta, bóńdźta. Końcówka ta
              nie obejmuje jednak form grzecznościowych (Wy – „padanie za dwoje”), które
              tworzy się wszędzie bez wyjątku za pomocą końcówki -cie. Równie poprawne, choć
              bardzo regionalne.
              Tryb przypuszczający

              liczba pojedyncza
              1. (jô) bych był, była
              był bych, była bych
              2. (ty) byś był, była (wymowa: byź_był)
              był byś, była byś
              3. (òn, òna, òno) by był, była, było
              (òn, òna, òno) był by, była by, było by Liczba mnoga
              1. my by byli, były
              (my) bychmy byli, były 1
              byli by(ch)my, były by(ch)my 1
              2. (wy) byście byli, były 2
              byli byście, były byście 2

              3. (òni, òne) by byli, były
              (òni, òne) byli by, były by
              Uwaga: Na terenach, gdzie -ył- => -ół, zamiast form był, była, były używa się
              bół, bóła, bóły.
              Zalecamy uznanie obu wariantów za równie poprawne.
              1 Końcówka pierwszej osoby liczby mnogiej trybu przypuszczającego -bychmy jest
              bardzo charakterystyczna dla Śląska (tak samo jak –ech w pierwszej osobie
              liczby pojedynczej!) i występowała kiedyś o wiele szerzej niż młode pokolenie
              Ślązaków przypuszcza. Uproszczenie bychmy > bymy na dużym obszarze Górnego
              Śląska nastąpiło raczej niedawno. Ze względu na tradycję oraz zanikanie tej
              końcówki wśród młodego pokolenia zalecamy stosować ją pisząc po śląsku.
              2 Północny skrawek Górnego Śląska (Olesno, Kluczbork, część Opolskiego) używa w
              2. osobie liczby mnogiej końcówki -ta. Dlatego: (wy) byśta byli, byli byśta.
              Końcówka ta nie obejmuje jednak form grzecznościowych (Wy – „padanie za
              dwoje”), które tworzy się wszędzie bez wyjątku za pomocą końcówki -cie. Równie
              poprawne, choć bardzo regionalne.
              Inne formy
              Imiesłowów utworzonych od czasownika „być” (będący, będąc) w dialekcie śląskim
              się nie używa.
              • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii 10.09.06, 13:47
                Dyskusyjô ò zdrzadle czyli zjawisko dysymilacji w mowie śląskiej.

                Uwaga: Znaczenie znaczków õ, ã, ô, ó używanych w śląskich tekstach poniżej
                zostało opisane w poprzednich wydaniach „Poradnika”.

                Zdrzadło – czyli lustro!
                Któż tego słowa nie zna? Na początku wypada wyjaśnić, że w niniejszym
                wydaniu „Poradnika” nie będzie mowy wyłącznie o zdrzadle. Bo nie o samą rzecz
                tu chodzi, tylko o pewne zjawisko fonetyczne, które w słowie zdrzadło
                występuje. Mało kto zdaje sobie z niego sprawę, pomimo że jest ono bardzo
                typowe dla dialektu śląskiego.Otóż owo [d], lub [dż] w słowie zdrzadło
                (w zależności od tego, jak wymawiamy·grupę zdrz) – jest właśnie zjawiskiem
                charakterycznym dla dialektu śląskiego, zwanym dysymilacją.

                Dysymilacja oznacza w fonetyce rozpodobnienie dwóch podobnych do siebie głosek.
                ź oraz rz są takim głoskami, a należy wiedzieć, że w starym języku mówiono
                niegdyś źrzadło (zdrzadło < *źrzadło).

                W mowie śląskiej, w odróżnieniu od języka polskiego, owe podobne, sąsiadujące
                ze sobą głoski rozpodobniono, wstawiając tam [d], które określa się dlatego
                jako d dysymilatywne!

                W języku polskim również doszło do dysymilacji czyli rozpodobnienia, tylko że
                w inny sposób niż w dialekcie śląskim. Polszczyzna preferuje w takich
                przypadkach zazwyczaj przejście rz > r. Gdyby słowo źrzadło we współczesnej
                polszczyźnie istniało, to zapewne wymawiano by je po polsku źradło, tak jak
                źródło oraz źrebię. (Nawiasem mówiąc, na wschodnich obrzeżach Śląska, na
                pograniczu z Małopolską mówi się również źradło, ale nie jest to typowe dla
                Śląska).

                Wskazówka fonetyczna: zbitkę zdrz wymawia się na Śląsku różnie: [zdrz], [żdż],
                [żdrz], [zdż]. Ta sama uwaga dotyczy również grupy strz, o której jest mowa
                poniżej (strz > [strz], [szcz], [sztrz], [scz]).

                O ile samo słowo zdrzadło jest raczej znane i ciągle jeszcze popularne, o tyle
                z innymi słowami, w których taka śląska dysymilacja występuje, młode pokolenie
                Ślązaków ma coraz większe trudności. Przyjrzyjmy się więc bliżej takim słowom
                i przypomnijmy sobie typową cechę mowy śląskiej!

                Zacznijmy od tego samego rdzenia wyrazowego, co w słowie zdrzadło:
                Polski przymiotnik ‘dojrzały’, to po śląsku zdrzały, dojzdrzały (te (to) żyto
                jes już zdrzałe; w różnych regionach Górnego Śląska używa się też innych
                wyrazów w tym znaczeniu: ), njedojzdrzały, dojzdrzałość, niydojzdrzałość.
                Polskie ‘dojrzewać, dojrzeć’ brzmi po śląsku dojzdrzewać, dojzdrzeć.
                Ślywka musi dojzdrzeć, niż jes do jôdła.

                dojzdrzeć to również ‘dojrzeć’ czyli ‘zobaczyć, dopatrzeć się czegoś’:
                òn dojzdrzôł z daleka na wieżõ, bo mô dobre òczy.

                wejzdrzeć ‘spoglądnąć’: Tyn diobôł na mie wejzdrzôł, ażech sie zlónk
                (zlynknół). Stąd też śląskie słowo wezdrok, wezrok (= ‘wzrok’, forma wzrok to
                już po polsku).

                uobejzdrzeć: Jôch se twoje nowe auto jeszcze rôz z bliska òbejzdrzôł.

                przejzdrzeć (sie): 1. ‘przejrzeć (się)’: Zarôz ech go przejzdrzôł, co ś niygo
                za chachôr! Chciôł bych wszyskie òbrôzki w ksiónżce przejzdrzeć. Przejzdrzałach
                sie we zdrzadołku. 2. ~ sie ‘omylić się (patrząc)’: Miôł ech go za kogoś
                inkszygo, boch sie przejzdrzôł.

                Stąd też słowo przejzdrzysty (= 1. ‘przeźroczysty’ 2. ‘przejrzysty’. Forma
                przejrzysty to nie po śląsku (za wyjątkiem wschodu): Ta woda w rzyce je u nôs
                takô przejzdrzystô, aże widać piôszczysty grónt!

                podejzdrzewać ‘podejrzewać’; podejzdrzałość, podejzdrzynie ‘podejrzenie’. Mómy
                go w podejzdrzałości, że òn chodzi nóm na jabka (= ‘podejrzewamy go’);
                podejzdrzliwość ‘podejrzliwość’.

                Również śląskim odpowiednikiem ‘źrenicy’ byłaby zapewne zdrzynica, gdyby nie
                fakt, że używamy innego słowa: paniynka (to na pierwszy rzut oka dziwne
                określenie bierze się stąd, że tęczówka otaczająca źrenicę wygląda jak aureola
                wokół głowy Matki Boskiej), gdzieniegdzie na Śląsku używa się też słowa lalka.

                Przejdźmy teraz do innych słów, w których taka dysymilacja zachodzi:
                zdrzódło ‘źródło’ (nie wymawiajmy tego źródło, to po polsku),
                źdrzódełko; ‘woda źródlana’ to po śląsku zdrzódelnô woda.

                zdrzybiã lub zdrzybek to ‘źrebię’ (końcówka –ã, tak jak w wyrazach cielã,
                prosiã, pilã, kurzã, koźlã, dzieciã, ksiónżã, zwiyrzã, ciymiã, ramiã i wiele
                innych): te zdrzybiã jes takie wyzgierne!
                zdrzybnô (= ‘źrebna’, o klaczy); ta klacza jes zdrzybnô.

                strzoda ‘środa’. Forma środa to poza wschodnim obrzeżem Śląska polszczyzna!
                Wiel(k)ô Strzoda

                po(j)strzodek – ‘środek’. Idź do pojstrzodka! (w) pojstrzodku miasta...po(j)
                strzedni – 1. ‘średni’, 2. ‘środkowy’. To je mój pojstrzedni syn.

                ‘średniowiecze’ musi się po śląsku wymawiać strzedniowiecze.

                strzybło ‘srebro’; Tyn lyńcuszek (ta ketka) móm ze strzybła. żywe
                strzybło ‘rtęć’

                strzybny ‘srebrny’, nie inaczej! Moje auto mô strzybnõ farbã. Strzybny
                miesiónczek. Te grôfy mieli we swojich łaziynkach strzybne kokotki.

                strzybrzyć, postrzybrzać, postrzybrzyć (‘posrebrzać / posrebrzyć’). Mój zygarek
                jest postrzybrzóny. Jô niy poradzã strzybrzyć;

                strzybrzysty ‘srebrzysty’
                strzybnik ‘pięciornik gęsi’. Jest to roślina, której liście oraz łodyga pokryte
                są srebrnym meszkiem.To już wszystkie słowa w mowie śląskiej, w których
                zachodzi podobna dysymilacja jak w rzeczowniku zdrzadło.

                Używajmy ich na codzień, bo tylko tak sie rzóndzi po ślónsku prawie.
                • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii 03.10.06, 23:16
                  Pyńdziałek, 2. październik, wydanie 7.

                  Czasowniki oznaczające czynność mówienia w dialekcie śląskim

                  Czynność mówienia w dialekcie śląskim może być wyrażona różnymi czasownikami.
                  Warto tej tematyce poświęcić wydanie „Poradnika”, ponieważ wbrew pozorom
                  słownictwo w tym zakresie jest o wiele bogatsze, niż by się to mogło na
                  pierwszy rzut oka wydawać. Obejmuje ono o wiele większy zasób słów – nie tylko
                  prawie jako jedyne znane mediom i młodszemu pokoleniu Ślązaków gôdać.

                  Na szczególną uwagę zasługuje czasownik mówić. Obecnie uchodzi on za „czysto“
                  polski. Nawet autorzy popularnego „Małego słownika gwary Górnego Śląska“ podają
                  hasło „mówić = posługiwać się polszczyzną ogólną; Jo poradza i godać i mówić.
                  We szkole godómy na przerwach a mówimy na lekcjach “. Niestety jest to
                  nadużycie, ponieważ w śląszczyźnie autentycznej mówić jak najbardziej istniało!

                  Niestety zderzenie śląszczyzny z językiem ogólnopolskim ma pewien bardzo
                  negatywny wpływ na nasz dialekt, z którego niewielu Ślązaków zdaje sobię
                  sprawę. Otóż śląskie słowa, które występują jednocześnie w języku polskim
                  (szczególnie jeśli ich częstotliwość w dialekcie śląskim jest lub była niższa
                  niż w języku polskim) eliminujemy często hiperpoprawnie jako rzekomo nie
                  śląskie. Ofiarą takiego „odpolszczania” pada ogromna część słownictwa
                  śląskiego, co prowadzi do jego wielkiego zubożenia.

                  Czasownik mówić oraz pochodne od niego to znakomity przykład tego zjawiska. Co
                  prawda czasownik ten był najwyraźniej rzadszy niż rzóndzić lub gôdać, to jednak
                  był używany (na terenach, gdzie rzóndzić dominuje, tam gôdać = ‘gadać’ (niem.
                  schwätzen, reden) a nie ‘mówić’)! Świadczą o tym nie tylko całościowe słowniki
                  gwar poszczególnych śląskich wsi (wśród nich najbogatszy słownik Olescha „Der
                  Wortschatz der polnischen Mundart von Sankt Annaberg” zawierający ponad 15.000
                  słów), ale przede wszystkim bardzo rozbudowany rdzeń wyrazowy -mówić, -môwiać
                  (patrz niżej). Wprawdzie Alfred Zaręba w swoim monumentalnym dziele „Atlas
                  językowy Śląska” przypuszcza, że czasownik mówić pojawia się fakultatywnie w
                  różnych punktach Śląska pod wpływem języka literackiego. Trudno jednak się z
                  tym zgodzić, skoro istnieje mnóstwo pochodnych wyrazów od tego słowa, o
                  znaczeniu nieraz radykalnie odbiegającym od ich ogólnopolskich odpowiedników. O
                  wiele dokładniejszy (i starszy) słownik Olescha nie zawiera już takiego
                  stwierdzenia, w nim czasownik mówić występuje jak najbardziej, przy czym autor
                  na wstępie jeszcze raz podkreśla, że wszystkie słowa zostały przez niego z ust
                  śląskiego ludu zasłyszane w trakcie wieloletniego pobytu autora (8 lat przed
                  drugą wojną światową) na Górze Świętej Anny. Jego słownik zawiera więc
                  wyłącznie czynne słownictwo mieszkańców tego regionu w czasie, kiedy polska
                  szkoła oraz polskie massmedia nie oddziaływały na mowę Górnoślązaków.

                  Faktem jest, że młode pokolenie Ślązaków mówiąc po śląsku nie tylko unika
                  samego czasownika mówić, ale także wszystkich pochodnych od niego wyrazów (np.:
                  môwa), co naprawdę jest nadużyciem! W poniższym zestawieniu wyliczamy wszystkie
                  wyrazy oznaczające mówienie oraz ich pochodne, które udało się nam znaleźć w
                  dostępnych nam źródłach. Głównie są to: wspomniany wyżej słownik
                  Olescha, „Atlas Językowy Śląska” A. Zaręby, „Pamiętnik górnika” E. Jelenia
                  oraz „Śląskie teksty gwarowe” A. Zaręby.

                  Należy zwrócić uwagę, że zaprezentowane niżej bogate słownictwo nie musiało być
                  znane we wszystkich regionach Górnego Śląska. Szczególnie dotyczy to bardzo
                  rozbudowanego rdzenia -rzóndzić, -rzóndzać, który na terenach, gdzie dominował
                  czasownik gôdać, na pewno nie był w takim stopniu używany, jak sugeruje
                  nasz „Poradnik”. Znaczkiem „Þ” oznaczamy synonimy.

                  W poniższym zestawieniu pomijamy liczne czasowniki określające czynność
                  mówienia o zabarwieniu emocjonalnym jak gwarzić, fanzolić, berać itd.


                  czasownik mówić oraz wyrazy pochodne


                  mówić 1. ‘mówić’ Þ rzóndzić, gôdać ♦ Òna sie tak zarzóndziyła, iże ani niy wiy,
                  co mówiyła. 2. spec. ‘modlić się, mówić (do Pana Boga)’ │mówić do Pana Boga

                  môwa 1. ‘język, mowa’ ślónskô môwa, angielskô môwa 2. ‘gadka, gadanie’

                  niymôwa ‘niemowa, głuchoniemy’

                  niymôwny ‘małomówny, mało rozmowny’

                  mówca ‘mówca’



                  dómôwiać / dómówić ‘dopowiedzieć do końca, skończyć (mówienie)’ ♦ Bydźcie
                  cicho, rechtór jeszcze niy dómówiył. ≈ sie ‘dowiadywać się w rozmowie,
                  wymieniać / wymienić informacjami; plotkować’ ♦ Baby po dródze sie dómôwiały,
                  wiela wlazło, a przi tym naśmiywały sie tyż z Ramży. Berali, berali, aże sie
                  dómówiyli.



                  namôwiać / namówić 1.‘ namówić / namawiać (do czegoś)’ ♦ Czamu eś go niy
                  namówiył, z tobóm jechać? 2. spec. ‘namówić / namawiać do ślubu’ ♦ Òn mu bół
                  namówić kobiytã.
                  ≈ sie ‘dogad(yw)ać się, dojść do porozumienia’ ♦ Sztyry świyce dogorały, niż
                  sie namówiyli. Niy móg sie namówić ze swojóm kochankóm.

                  namôwa ‘namowa’ ♦ Za namôwóm gamby dôwóm.



                  niywymówny ‘niewymowny’



                  niywymównie ‘bardzo, niewymownie (=że aż trudno wyrazić słowami)’ ♦ Jô sie tak
                  ucieszył niywymównie.



                  òdmôwiać / òdmówić 1. ‘odmawiać / odmówić = nie spełnić prośby lub żądania,
                  odrzucić prośbę’ ♦ Òdmówiyli mu tam pómóc. Jak mu polejóm gorzôły, to òn se niy
                  òdmówi, kieliszek wypić. 2. ‘odmawiać / odmówić (modlitwę)’ Þ rzykać /
                  zerzykać ♦ W październiku môsz każdy dziyń różaniec òdmôwiać; 3. ‘zniechęcać /
                  zniechęcić od kogoś gadaniem lub pomawianiem’ ♦ Òdmówiył mu tã dziołchã.

                  òdmôwa ‘odmowa’



                  òmôwiać / òmówić ‘omawiać / omówić; obmawiać’

                  òbmôwiać / òbmówić ‘obmawiać /obmówić’ ♦ Òna wôs wszyskich òbmówiła. Chłop niy
                  òbmôwiô. Òna już mô takõ naturã, wszyskich òbmówić.

                  òbmôwa ‘obmowa, pomówienie’



                  pómôwiać (forma pómówić nie poświadczona) ‘powtarzać coś, co ktoś inny mówił’ ♦
                  Òn nauczóny po drugim pómôwiać. Niy pómôwiej pó mie jak papagaj!



                  przimôwiać / przimówić ‘perswadować, przemawiać / przemówić (do rozumu), przekon
                  (yw)ać, namawiać / namówić’ ♦ Niy dôł se przimówić. Trza mu przimówić, coby mi
                  to zrobiył. Ònymu trza przimôwiać, choćby chorymu.

                  przimôwa rel. ‘wstawiennictwo świętego lub Matki Boskiej’ ♦ Prosiył ech, coby
                  bez przimôwã Panny Przenôjświyntszyj moja noga była uzdrowiónô.



                  przemówić ‘przemówić (=odzyskać mowę)’ ♦ Szlag go trefiył i niy poradziył
                  przemówić.



                  rozmôwiać sie / rozmówić sie 1. ‘dogad(yw)ać się, dochodzić/dojść do
                  porozumienia’│ rozmówić sie dlô terminów ♦ Niy mogóm sie rozmówić, bo jedyn
                  Polôk a drugi Niymiec. 2. ‘rozmawiać, porozmawiać’ ♦ Zeszli sie do kupy, coby
                  sie trochã rozmówić.

                  rozmôwa ‘rozmowa’, rozmôwka ‘rozmówka, krótka rozmowa’



                  smôwiać / smówić 1. ‘odmawiać / odmówić (modlitwę)’ Þ rzykać / zerzykać│smówić
                  pôciyrz ♦ Muszã smówić dziesiyńć òjczenaszy; ≈ sie ‘zmówić się, umówić się,
                  dogadać się’ ♦ My sie smówiyli za tã krowã na sto marek. Òn sie tam znôd na tym
                  miejscu, kaj sie smówiyli.

                  smôwa, smówiny ‘umowa przedślubna’



                  umôwiać
                  • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii 03.10.06, 23:20
                    umôwiać sie / umówić sie ‘umawiać / umówić się’ ♦ Umówiyli sie, iż na niedzielã
                    na szpacyr pójdóm do lasa.
                    umôwa ’umowa’

                    wymôwiać / wymówić 1. ‘wymawiać / wymówić (fonetycznie); wypowiadać’│wymôwiać
                    literã „ó” prawie │wymówić jego miano ♦ Òna tego niy poradzi wymówić 2. ‘robić
                    wymówki, wypominać’ Òjcowie mu to dycki wymôwiajóm. ≈ sie 1. ‘usprawiedliwiać
                    się’ ♦ Chciôł sie wymówić, po jakiymu niy był wczora we szkole, ale niy udało
                    mu sie 2. ‘znaleźć wymówkę; używać jako wymówki, wykręcać się’ ♦ Niy wymôwiej
                    sie, i tak ci żôdyn niy wierzy. Wymôwiôł sie tym, iże niy znôł takiygo przepisu.
                    wymôwa 1. ‘wymówka, wykręt’ ♦ Za wymôwóm gymby dôwóm. 2. ‘wymowa, sposób
                    wymawiania; np. fonetyczna’│wymôwa litery ‘ô’ 3. (we wschodniej części
                    Śląska) ‘dożywocie (=umowa zapewniająca dożywotnie urzymanie rodzicom)’ Ţ wycug
                    wymówka ‘wymówka, wykręt’

                    zamôwiać / zamówić 1. ‘zamówić / zamawiać’ Ţ sztalować / òbsztalować; ♦ Òziym
                    fóntów miodu zamówiył. 2. ‘przejąć/brać odpowiedzialność za coś na siebie’ Ţ
                    zapowiedzieć ♦ Jô tego niy mogã zamówić (= niem. ich kann das nicht
                    verantworten).
                    zamôwa ‘sprzeciw’

                    czasownik rzóndzić oraz wyrazy pochodne

                    rzóndzić (pod Opolem: radzić) ‘mówić’ Ţ mówić, gôdać ♦ Òjciec rzóndziyli ò
                    dôwnych czasach. A jak przi stole, przi jôdle fto rzóndzi, to sie padô: bydź
                    cicho, bo dostaniesz gupiygo chłopa (abo gupiõ babã). Jô rzóndzã prôwdã. Tak
                    sie rzóndzi po ślónsku!

                    dorzóndzić ‘skończyć (mowić), dokończyć (mówić), wygadać się’ ♦ Òna niy umie
                    przestać, aże dorzóndzi. Niy dôł mu dorzóndzić, ale go już prôł. Mómy mało
                    czasu, ale dorzóńdź jeszcze! ≈ sie 1. ‘stwierdzić, odkryć coś podczas rozmowy,
                    dogadać się’ Tak dugo se rzóndziyli, aże sie dorzóndziyli, iże sóm
                    przijôcielóma (=krewnymi). 2. ‘dogadać się’

                    narzóndzić sie ‘nagadać się’ ♦ Tyn sie tak narzóndziył, aże go gamba bolała.

                    òbrzóndzać / òbrzóndzić ‘obgadywać / obgadać’ ♦ Òbrzóndziyli całõ wieś.

                    porzóndzić se ‘porozmawiać, pogadać sobie’ ♦ Jyno piynć minut my se tam
                    porzóndziyli.

                    przerzóndzić ‘przegadać (jakiś okres czasu)’ ♦ Przerzóndziyli całõ godzinã.

                    rozrzóndzać sie / rozrzóndzić sie ‘rozgad(yw)ać się; zacząć dużo mówić’ ♦
                    Rozrzóndziyła sie bez kóńca. Òna sie tak rozrzóndziyła, co niy poradzi
                    przestać. Te dwie klachule, wdycki jak sie spotkajóm, to sie rozrzóndzajóm bez
                    kóńca.

                    urzóndzać / urzóndzić ‘uzgodnić, uchwalić, postanowić’ ♦ Urzóndziyli to miedzy
                    sobóm.

                    wyrzóndzać, wyrzóndzować, wyrzóndzić 1. ‘wyrządzić (krzywdę, nieprawość)’ ♦ Òn
                    mi takõ krziwdã wyrzóndziył, co tego nigdy niy zapómnã. 2. ‘dokuczać, dopiekać’
                    ♦ Niy wyrzóndzej mu!

                    zarzóndzać / zarzóndzić ‘zagadać, nie dopuścić do mówienia’; ≈ sie ‘zagadać
                    się, zbyt dużo mówić’ ♦ Òna sie tak zarzóndziyła, iże ani niy wiy, co mówiyła.

                    Czasownik gôdać i wyrazy pochodne
                    Na wstępie należy zwrócić uwagę na pewną dziwną niekonsekwencję, występującą w
                    tej grupie: niedokonane formy czasowników mają tu raz postać –gôdować a raz –
                    gadować (òbgôdować, wygôdować ale òdgadować)! Pozostawiamy te formy bez zmian w
                    postaci, w jakiej są podane w słowniku Olescha, choć trudno uwierzyć, że
                    odzwierciedlają one stan pierwotny. Być może doszło w mowie mieszkańców Góry
                    Świętej Anny do pomieszania „gadania“ ze „zgadywaniem“, być może jednak doszło
                    do niekonsekwentnego wyrównania pierwotnych form czasowników niedokonanych -
                    gadować z ich dokonanymi odpowiednikami -gôdać (-gadować + -gôdać → -gôdować).
                    Musi to jednak pozostać w sferze domysłów.

                    gôdać 1. ‘gadać, opowiadać’ 2. ‘mówić’ (tylko we wschodniej części Śląska –
                    tam, gdzie rzóndzić nie dominuje; to znaczenie przejawia dużą ekspansję) Ţ
                    rzóndzić, mówić

                    gôdka 1. ‘opowiadanie’ │ stare gôdki z dôwnych czasów; 2. ‘gadanie’ ♦ Twoji
                    gupij gôdki niy poradzã strzimać! 3. ‘mowa, język’ │ ślónskô gôdka

                    dogôdować sie / dogôdać sie ‘dogad(yw)ać się, porozumie(wa)ć się’. ♦ Òba gôdómy
                    po ślónsku, ale dogôdać sie niy poradzymy.

                    nagôdać ‘nagadać, naopowiadać’ ♦ Nagôdała takich gupot połny miech. ≈
                    sie ‘nagadać się’ ♦ Nagôdali sie tela, aże ich gymby bolały.

                    òbgôdować / òbgôdać 1. ‘obgad(yw)ać, źle mówić, zniesławiać, oczerniać’ ♦ Òna
                    òbgôdała całõ wieś. 2. ‘omawiać / omówić’ Tã sprawã muszymy jeszcze òbgôdać.

                    òdgadować / òdgôdnóńć ‘odpowiadać / odpowiedzieć, ostro odparować, odrzec’ ♦
                    Wdycki òdgadowôł, jagech mu co pedziôł.

                    pogôdać se Ţ porzóndzić se ‘pogadać sobie, porozmawiać’ ♦ Jeszcze se trochã
                    pogôdały, niż sie rozeszły.

                    wygôdować / wygôdać 1. ‘wygad(yw)ać, wyplotkować’ ♦ Wszysko wygôdôł, choć tego
                    niy miôł padać. 2. ‘wypominać, robić wymówki’♦ Òna mi wdycko wygôduje, iże mi
                    rôz piniyndzy pożyczała. ≈ sie 1. ‘znajdować / znaleźć wymówki, wytłumaczenie’
                    Niy starejcie sie, Waszyj cerze nic niy zrobióm, dyć òna sie tam już poradzi
                    wygôdać.

                    zagadować / zagôdać ‘zagad(yw)ać (= ’wtrącać / wtrącić się do rozmowy; nie
                    dopuścić do mówienia) ♦ Jôch mu to zagôdôł, coby był cicho. Wyście mie tak
                    zagôdali, coch niy móg nic powiedzieć.
                    zagôdka ‘zagadka’

                    zgadować / zgôdać / zgadnóńć (zgôdnóńć) ‘zgadywać / zgadnąć’ ♦ Niy chce nic
                    pedzieć, jyno muszã zgadować, co òna se myśli.

                    Czasownik powiedzieć i wyrazy pochodne

                    powiedzieć (pedzieć) / powiadać (padać) ‘powiadać / powiedzieć’ ♦ „Powiadô mama
                    Jarkowi, swymu strszimu synkowi: Kup mi kapra na rynku, niy stawuj se do
                    szinku” (piosenka zespołu BLAF z Jabłonkowa). Co to padôcie? Chleba niy
                    jôdôcie, żymły wolicie? Pie..cie! (=gadać bzdury)

                    Zarówno skrócone jak i nieskrócone formy są poprawne. Ciekawostką jest, że na
                    dużym obszarze Śląska forma padać ma również znaczenie dokonane (=powiedzieć):
                    Starka mi to wczora padali.

                    òdpowiedzieć / òdpowiadać 1. ‘odpowiedzieć / odpowiadać (na pytanie itp.)’ ♦
                    Jak mie sie rechtór pytôł, to jô wdycko poradziył òdpowiadać. 2. ‘odpowiadać
                    (=ponosić odpowiedzialność)’ Ţ zapowiadać ♦ Bydziesz musiôł òdpowiadać przed
                    gerichtym za wszysko, coś tu narobiył.

                    òdpowiedzialność ‘odpowiedzialność’

                    òdpowiedzialny ‘odpowiedzialny’ ♦ Jôch w moji służbie jes za wszysko
                    òdpowiedzialny. Òn niy je òdpowiedzialny.

                    òdpowiydź, -edzi ‘odpowiedź’

                    òpowiedzi ’zapowiedzi (do ślubu w kościele)’ Ţ ògłoszki

                    przepowiadać / przepowiedzieć 1. ‘przepowiadać / przepowiedzieć (, co się
                    stanie w przyszłości)’ ♦ Co sie dzisiej stało, to òn mi dôwno przepowiedziôł.
                    przepowiadać 2. ‘zapowiadać (na głos),’ ♦ Śpiywôk przepowiadôł do śpiywaniô (=
                    zapowiadał, co będzie śpiewał); 3. ‘podpowiadać’ ♦ We szkole niy śmiysz
                    przepowiad
                    • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii 03.10.06, 23:21
                      przepowiadać / przepowiedzieć 1. ‘przepowiadać / przepowiedzieć (, co się
                      stanie w przyszłości)’ ♦ Co sie dzisiej stało, to òn mi dôwno przepowiedziôł.
                      przepowiadać 2. ‘zapowiadać (na głos),’ ♦ Śpiywôk przepowiadôł do śpiywaniô (=
                      zapowiadał, co będzie śpiewał); 3. ‘podpowiadać’ ♦ We szkole niy śmiysz
                      przepowiadać drugiymu.

                      spowiadać / wyspowiadać ‘spowiadać / wyspowiadać’ Ţ suchać / wys(ł)uchać ♦
                      Ksióndz wszyskich ludzi wyspowiadôł.
                      spowiadać sie / wyspowiadać sie ‘spowiadać / wyspowiadać się’ Ţ wys(ł)uchać sie
                      ♦ Kôżdy miesiónc sie idã spowiadać. Trza sie wszyskich grzechów wyspowiadać.
                      spowiednica ‘konfesjonał’ Ţ suchatelnica
                      spowiednik ‘spowiednik’
                      spowiydź, -edzi ‘spowiedź’

                      zapowiadać / zapowiedzieć ‘odpowiadać (być odpowiedzialny) za coś, kogoś’ Ţ
                      òdpowiadać ♦ Jô to muszã za ciã zapowiadać. Niy mogã wôs puścić samych dodóm,
                      bo niy mogã tego zapowiedzieć.

                      zapowiedzialny ‘odpowiedzialny’ ♦ Jô je za ciã zapowiedzialny.

                      zapowiedzialność, zapowiedziałość ‘odpowiedzialność’

                      czasownik prawić oraz wyrazy pochodne

                      prawić (występuje tylko na części obszaru) 1. ‘mówić’ (tylko na Śląsku
                      Cieszyńskim oraz w pasie granicznym na wschodzie) 2. ‘opowiadać’ (Lublinieckie,
                      Kluczborskie)
                      rozprawiać (rzadko też rozprôwiać; forma główna poprawniejsza etymologicznie;
                      na terenach mazurzących: òzprawiać) ‘opowiadać’ ♦ Rozprawiôł bez kóńca.

                      rozprôwka ‘opowiadanie’

                      Pomijamy w tym miejscu liczne czasowniki sprawić / sprawiać, wyprawić /
                      wyprawiać, òdprawić / òdprawiać itd., ponieważ nie mają one z mówieniem nic
                      wspólnego.


                      Czasownik rzec oraz wyrazy pochodne

                      rzec, rzeknóńć ‘rzec, powiedzieć’ ♦ Co rzekła, to wszystko głupstwo!
                      rzecz 1. ‘rzecz, przedmiot’ 2. ‘mowa, język’ (tylko na południowym pograniczu
                      śląskiego obszaru dialektalnego) │ślónskô rzecz, rzecz cieszyńskô │brać /
                      wzióńś kogoś na rzecz ‘plotkować o kimś’ (ten utarty zwrot ma szerszy zasięg
                      niż sam rzeczownik rzecz) ♦ Niy łaź taki òżraty po dródze, bo Cie ludzie na
                      rzecz weznóm.
                      rzeczywiście ‘rzeczywiście’ ♦ To jest rzeczywiście prôwda!

                      narzykać (niedok.) ‘narzekać’ ♦ Narzykała na niego, że jóm prziwiód do
                      niyszczyńściô. Chłopi tela niy narzekajóm jak baby. Zacznã narzykać na
                      sómsiada, bo mi na złość robi. ≈ sie (dok.) ‘dużo narzekać, mieć dość
                      narzekania’ ♦ Niy może sie narzykać, że ji tak idzie źle na świecie.

                      òdrzec sie /òdrzeknóńć sie / òdrzykać sie (niedok.) ‘wyrzekać / wyrzec się’ ♦
                      Òn sie òdrzek gorzôłki pić a jednak piół. Niy poradziył sie òdrzeknóńć tyj
                      gorzôłki.

                      wyrzec / wyrzeknóńć / wyrzykać ‘wypowiedzieć, wymówić’ ♦ Wyrzek takie paskudne
                      słowo. ≈ sie / ≈ sie / ≈ sie ‘wyrzekać / wyrzec się, zrezygnować’ ♦ Òn sie
                      wyrzek gorzôłki pić.

                      zrzec sie / zrzeknóńć sie / zrzykać sie ‘zrzec się, zrzekać się, zrezygnować’ ♦
                      Òn sie zrzek (zrzeknół) z òjczyzny (=spadek po rodzicach, gospodarstwo po
                      rodzicach). Niy śmiy sie zrzeknóńć tyj erbizny (=spadek).

                      Uwaga: Czasowniki pochodne od -rzykać (↔ -rzec) są niedokonane: wyrzec sie
                      (dok.) ↔ wyrzykać sie (niedok.); òdrzec sie (dok.) ↔ òdrzykać sie (niedok.).
                      Natomiast wszystkie czasowniki pochodne od rzykać (‘modlić się’) utworzone za
                      pomocą przedrostka są dokonane: òdrzykać (dok.), wyrzykać (dok.) itd.!

                      narzykać sie ‘namodlić się’ ♦ Co òna sie tyż narzykała, coby dostała dobrego
                      chłopa.

                      òdrzykać ‘odmówić (modlitwę)’ ♦ Każdy wieczór muszã pôciyrz òdrzykać.

                      porzykać ‘pomodlić się’ ♦ Jôch dzisiej jeszcze niy porzykôł.

                      rzykać / zerzykać ‘modlić się / zmówić (modlitwę)’ ♦ Jeszcze Aniół Pański my
                      niy rzykali. Rzykej, co ci Pón Bóg do rozumu! Zerzykej jeszcze jedyn òjczenasz!

                      rzykanie ‘modlitwa’ Ţ modlitwa

                      rzykacz ‘pobożny człowiek; modlący się’

                      rzykaczka ‘pobożna kobieta; modląca się’

                      wyrzykać ‘wymodlić’ ♦ Wyrzykała se chłopa òd Boga.


      • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii 19.09.06, 22:27
        Podle szloonzki uortografije sprouwjany je portal:

        www.portal.katowice.pl/index-sil3.php?id=fotografie/_lista-sil
        • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii 26.09.06, 21:30

          ...i pjyrse spyktakla z kawoukooma po szloonzku:

          www.prus.art.pl/document.php?id=31
          • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii 06.10.06, 00:05
            ODA DO SLONSKYJ GWARY

            slonskyradio.eu/index.php
            STYKNIE KLIKNOOŃĆ NA MIKROFON, COBY POSUCHAC!
            • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii 14.11.06, 21:51
              Tero i polityki we tymu n'y popuszczoom:

              katowice.naszemiasto.pl/wydarzenia/657890.html
      • jaborygyn Powstało śląskie pismo. 08.10.06, 09:38
        Cieszyn

        Śląsk to jedyny region w Polsce, który ma własny i wyjątkowy krój pisma.
        Powstał na zamówienie Urzędu Marszałkowskiego Województwa Śląskiego, który
        będzie go wykorzystywał na swoich materiałach promocyjnych. Organizatorem akcji
        był Śląski Zamek Sztuki i Przedsiębiorczości w Cieszynie. Śląskie pismo
        zostanie zaprezentowane na wystawach w Katowicach i Cieszynie. Na ekspozycjach
        zobaczyć będzie można szkice do projektu i ostateczną postać nowego kroju oraz
        rękopisy i starodruki ze zbiorów Biblioteki Śląskiej oraz Książnicy
        Cieszyńskiej, kaligrafię i projekty pism Henryka Sakwery oraz kroje pism
        zaprojektowane przez Artura Frankowskiego. Wystawie towarzyszyć będą wykłady
        i warsztaty poświęcone zagadnieniu topografii, a dzieci będą mogły zabawić się
        literkami. Wernisaż 17 października o godz. 17,00 w Bibliotece Śląskiej
        w Katowicach. Od 15 listopada wystawę można będzie obejrzeć na Śląskim Zamku
        Sztuki i Przedsiębiorczości w Cieszynie, gdzie zaprezentowane zostaną również
        historyczne druki ze zbiorów Książnicy Cieszyńskiej. W przyszłym roku, w marcu,
        ekspozycję gościć będzie Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej w Gliwicach. (NET)

        Dziennik Zachodni nr 235
        7-8 października 2006 r.
        • jaborygyn Re: Powstało śląskie pismo. 10.10.06, 21:38

          Uo tym co wyrzi, je tu:

          serwisy.gazeta.pl/kraj/1,34309,3674885.html
          • jaborygyn Osobny język, mowa Ślązaków. 14.11.06, 22:28
            "To jest osobny język, to jest jak mowa Ślązaków."

            kobieta.gazeta.pl/wysokie-obcasy/1,53581,3715353.html

            • jaborygyn Język śląski - możliwy czy niemożliwy? 14.11.06, 22:57
              Język śląski - możliwy czy niemożliwy?

              www.raslaska.aremedia.net/index.php?option=com_content&task=view&id=92&Itemid=4
              • jaborygyn Śląsk w prasie - po śląsku 14.11.06, 23:37
                Szloonzek w cajtoongah - po szloonzku:

                zobacz.slask.pl/?id=prasa-sil
                • jaborygyn Tym z Halymby. 26.11.06, 13:52

                  Pamjyntej Synek!

                  W chodniku kajś, hoby mocni zagrzmjiauo,
                  Strach napjoon nerwy i zńiywoloou ćiauo.
                  Gośno Ftoś zawoou "Ratuj Matko Śwjynto"!
                  Ćicho i ćima, wjyncy ńy pamjyntoom.

                  Potym z uoddale dochodźi wouańe,
                  Chyba idoom ku mje, dej jym śiyuy Pańie!
                  Dej mi Boże wytrwać, modla śe żarliwje,
                  Kamraty już blisko, żartujoom uo piwje.

                  Ślimtoom tak jak bajtel; sztajger żgo mje suowym,
                  Nojpjyrw do szpitala, do kośćioua potym!
                  Starzikowe myśli po gowje śe tukoom,
                  Kedy nos pokrzepjou żyćiowoom naukoom ...

                  Synek, na grubje guymbij wjerzić trzeba,
                  Z doua goornikom dalij je do ńieba.
                  Synek, w kopalńi, śmjerć je ńiydaleko,
                  Pamjyntej wdycki, ńy wjysz, co ćie czeko.
                  • jaborygyn S'wjadek z "Halymby". 06.12.06, 23:50

                    Na policyji i po amtah n'y pojmujoom Naszy Godki:

                    katowice.naszemiasto.pl/wydarzenia/675233.html
                • jaborygyn Re: Śląsk w prasie - po śląsku 03.12.06, 12:31
                  ... i jesce jedyn cajtoong:

                  www.rajza.nazwa.pl/
            • jaborygyn Barbůrka 04.12.06, 22:15

              Dz'is'ioj Jům se fajryjymy.
              Tak uod dz'is'ioj szrajbujymy!
        • jaborygyn Powstało śląskie pismo. Wykrowejma Jego mustra. 08.12.06, 20:59

          Mustra wykrowane mogoom byc' roztomajc'e:

          kukens.konto.bater.net.pl/slask/fonty.jpg
      • jaborygyn Szloonzko poezyjo. 09.12.06, 00:08
        Óndra Łysohorsky (właśc. Erwin Goj)

        SPĚW DEŚIĆI MILIJARD TÓN

        I.

        Ćiśice roków smy tu w zémi sniły
        a éném lašske zémi smy patřyły.

        Tu našli nas. Hned kradła pansko luza
        a do beskydskych zémi wtohła hróza.

        Ta zém śe bojazliwě přebudźiła,
        kradežu, rabowanim śe pélniła.

        Baróni, grofi, židźi nas kopali,
        tym prodowali, kěřy wice dali.

        Jak s kurwu obchodźili s ślónsku zémiu.
        Gdo mjéł pénize, myslił sobě: Wém ju!

        Nas kradli, w ceły swět nas rozwožali,
        pod Łysu Horu ludźi rozdeptali.

        II.

        Buržujske masy „bratrów” śe k nóm wloły,
        rozetli nas cudzyncy na dwa poły,

        jak kořyść śe mezy mocnymi dźeli.
        Zóstali by, dyby tu raj ňéměli?

        Wołali smy na pómoc ich před Ňémcém.
        A wértko přyšli se smutečnym wjéncém.

        Z braterstwa śe ty luzy k nóm ňebrały.
        My milijardy tón smy jich přytahowały.

        Akcyje, banky ukazuju zuby
        A přewrocaju ślónsko zém na ruby. –

        Kěj do bank cudzych śe přestaňém wléwać?
        Kěj dyrechtorów kapes dno podšiwać?

        Kěj přestaňémy na wérch hnać akcyje
        a cesty rownać pro špekulacyje? –

        Wy robotnicy śće su naši pani,
        robotu, kérwiu, potém požehnani.

        Ty robotniku, kěry mérzňeš w bidźe,
        zakěl jich na sta do kupeli idźe,

        tam do połednich krajów z ślónske nocy,
        by z nudy śe odpočli darébocy.

        III.

        Kaj prawo beru, že nas tu rabuju?
        Nóm starodownych kralów předstawuju.

        Šak ćežko je, kaj žodne prawdy ňéni,
        ać dwoje łži śe w jednu prawdu zmjéni.

        Už patnast roków peru śe ći pani,
        gdo prawo mo na naše umirani. –

        Co je nóm po te lebo te koróňe,
        kěro śe kějśi pasła w našim łóňe?

        Swět zdwiho śe. Co papir, krali s nami?
        Co dynastyje s kérwiu a ku..mi?

        Koróna, kral? Už Lašsko swiro koło
        a w ceły swět o swoje prawo woło.

        Nóm žiły wřu. My wimy, co my chcém.
        Lašskému ludu patřy ślónsko zém.


        W tłumaczeniu na język polski:

        ŚPIEW DZIESIĘCIU MILIARDÓW TON

        I.

        Tysiące lat żeśmy tu w ziemi spały
        i tylko do tej ziemi należały.

        Tu nas znaleźli. Wnet nas tłuszcza kradła,
        a na beskidską ziemię zgroza padła.

        W trwodze strasznej się ziemia nasza obudziła,
        kradzieżą, gwałtem, nędzą wnet się napełniła.

        Baronowie, hrabiowie, Żydzi nas kopali,
        tym sprzedawali, którzy więcej dali.

        Jak z kurwą się obeszli z śląską ziemią.
        Kto miał pieniądze, myślał sobie: bierz ją!

        Kradli nas i po całym świecie rozwozili,
        pod Łysą Horą ludzi niewolili.

        II.

        „Bracia” burżuje w ziemię tę się wdarli,
        a obcy na dwie części ją rozdarli,

        jak łup, który się między zwycięzcami dzieli.
        Zostaliby, jeśliby raju tu nie mieli?

        Wołaliśmy o pomoc przed okrutnym Niemcem.
        I szybko przyszli do nas z pogrzebowym wieńcem.

        Z miłości tłumy te tu przecież nie ściągały.
        To te miliardy ton ich tutaj przyciągały.

        Banki zgarniają całą tutejszą krwawicę
        i wywracają śląski kraj na nice. –

        Czy wciąż własnością obcych będziemy kantorów?
        Bez ustanku napełniać kieszeń dyrektorów?

        Kiedy przestaniemy w górę gnać kurs akcji,
        przygotowywać ciągle grunt dla spekulacji? –

        Wy robotnicy żeście są nam przeznaczeni,
        robotą, krwią i potem pobłogosławieni.

        Ty robotniku, który w strasznej żyjesz biedzie,
        gdy jeden z nich po drugim do wód sobie jedzie,

        z śląskich mroków hen, aż do południowych krajów,
        by odpocząć po długim, nudnym próżnowaniu.

        III.

        Skąd wzięło się ich prawo, że nas tu rabują?
        Na starodawnych królów wciąż się powołują.

        A przecież nigdy tam, gdzie żadnej prawdy nie ma,
        kłamstwo, choć wyszukane, w prawdę się nie zmienia.

        Już lat piętnaście spór trwa bez opamiętania,
        kto większe prawo ma do naszego konania. –

        Co nam po tej czy tamtej złocistej koronie,
        która kiedyś tuczyła się na naszym łonie?

        Świat się zmienia. Cóż znaczą papiery z królami?
        A nawet i dynastie ze swą krwią, z ku..mi?

        Korona, król? Już Lasko nie chce schylać czoła
        i na świat cały głośno o swe prawa woła.

        W żyłach krew się nam burzy. Wiemy, czego chcemy.
        Dla laskiego narodu chcemy laskiej ziemi.
      • jaborygyn "Tkoče" Hauptmanna - podle šlůnzki uortografije. 10.12.06, 16:21

        PJYRŠY AKT

        Úobšyrno, śiwo bjylůno izba we Drajsigerowy chaúpje we Peterswaldaú. Plac, kaj
        tkoče úoddowajům gotowy štof. Po lewy rynce sům úokna bez gardinůw, na śćańe ze
        zadku úošklůne dźwjyře, po prawy take same dźwjyře, bez kere pořůnd wúažům a
        wyúažům tkoče, tkočki i bajtle. Wdůž prawy śćany, kero, jak inkše, je pokryto
        dřewjanymi gyštlůma na barchan, stoji bank. Na ńym tkoče, co přišli,
        úozkúodajům swůj towor. Za rajům, jak přišli, idům na přodek i podowajům swůj
        towor do podšukiwańo. Ekspedijynt Fajfer stoji za srogym stoúym, kaj tkoče
        kúadům towor do podšukůnku. Do úoglůndańo mo lupa a cirkel. Kej je fertig ze
        podšukůnkym, tkoč skúodo štof na woga, kaj učyń sprowdzo ćynžor úůnygo.
        Úodebrany towor tyn sům učyń úodkúodo do fachůw. Koždy roz ekspedijynt Fajfer
        woúo na gúos, wjela mo być wypúacůne do kasyřa Nojmana, kery śedźi při maúym
        stoliku.

        Je porny dźyń ku kůńcu moja. Na zygoře je dwanośće. Bezma wšyske tkoče, co sam
        čekajům, sům podane na takych we gyrichće, kaj śe ze španům čeko na
        úostřigńyńćy: žyće abo śmjeřć. Chyćyúa śe úůnych wšyskich jako to utropa, cośik
        takygo, jak u tych, co po fechće chodzujům, kročajům úod uńižyńo ku uńižyńu, we
        śwjedůmju, co jyno třa ćyrpliwym być, a maúym jak śe jyno do. Ku tymu na koždy
        gymbje úostawjůúo ślod darymne, borujůnce medykowańy. Chopy, jedne na drugych
        podane, na poúy cwergi, na poúy šulmajstry, po wjynkšy čyńśći bjydne ludźe ze
        plaskatymi pjerśůma, úozkucane, čornoblade po gymbje: stwořyńa přibadane do
        webštulůw, ze křiwymi kolanůma skuli śedzyńo durch a ćyngym. Kobjyty úod ńych
        zdowajům śe na pjyršy blik myńi typiš; sům zlichńůne, zaščute, wyśyúowane –
        podwjela chopy śe ze jakůmś žaúosnům powogům úobnošům – úobtargane, kaj chopy
        poflikowane sům. Múode dźoúchy sům ńykej gryfne: wyrůžńo je woskowo bladźizna,
        delikatno budowa a sroge, wypučůne, poúne mankulije úočy.

        KASYŘ NOJMAN, rachuje pińůndze. Úostowo šesnośće střybnych grošůw a dwa fyńiki.

        PJYRŠO TKOČKA, třidźiśći lot staro, festylńy zlichńůno, zgorńo pińůndze
        rozdyrgotanymi palcůma. Pjykne Jym dźynki.

        NOJMAN, widźi, iże kobjyta dali stoji. Nů? Zaś śe cośik ńy zgodzo?

        PJYRŠO TKOČKA, ze úožywjyńym a búagańym. Tak by mi třa bůúo pora fyńikůw na
        foršus.

        NOJMAN. Mje by třa bůúo pora setkůw talarůw, jak my juž přišli na to, co kůmu
        třa! Juž zajynty rachůnkůma ze inkšym tkočym, krůtko: Sům Půn Drajsiger
        úokryślajům koždy roz, wto mo dostać foršus.

        PJYRŠO TKOČKA. A můgúa bych pogodać ze samym Půnym Drajsigerym?

        EKSPEDIJYNT FAJFER, downy tkoč. Wšysko, co typiš, štyjc w ńym widać, jyno je
        wyžarty, lepi úoblecůny, úogolůny, tyž tyngi šnupok. Woúo jak grubelok.
        Půnbůček jedyn wjedzům, wjela roboty by mjeli Půn Drajsiger, kej by śe chćeli
        koždům pjerdoúům sami tropić. Úod tego my sam sům. Mjeři cirklym i podšukuje
        bez lupa. Sto pjerůnůw! Ale ćůngńe. Úowijo se kark rubym šalym. Ńych zapjyro
        dźwjyře, wto wúaźi.

        UČYŃ, na gúos do Fajfera. Jak by śe do klocka godaúo.

        FAJFER. Brać to stela! Na woga! Tkoč kúadźe štof na woga. Kej wy śe naúučyće
        swojych sprawůw lepi pilnować. Zaś sům súody driny… ańi patřeć śe ńy werći.
        Pořůndny tkoč ńy čeko ze nawijańym pjerůn wjy jak dugo.
      • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii 12.12.06, 22:17

        Toom razoom groom za dolmeczra:

        www.gkw.katowice.pl/index.php
        • jaborygyn Winszowan'y na Gody. 20.12.06, 22:13

          Po wajnahtskarty, we kodyfikowanym szloonzkym, mogec'e se s'yngnoon'c' tu:

          www.raslaska.aremedia.net/ecards/ecards.html
      • jaborygyn Co śe jy na Wilijo? 22.12.06, 23:52

        Na Wilijõ jy sie: siymiónkã, makówki, kapustã z grochym, chlyb abo kartôfle do
        tego; rybã, polskõ môczkã z rózynkóma, z mandlóma, z piernikiym, z piwym a ze
        zôpôszkóm (= zasmażka) z masła; a suszóné pieczki.
        A piyrwyj na stole bóło jeszcze gôrzć słómy a gôrzć siana, a po wieczerzi
        prziszło na stół: pierniki, jabka a òpłatki.

        We Wilijõ po wieczerzi szły młode dziouchy za stodołã na zygrodã a suchały, ze
        ftoryj stróny pies zaszczeknie, coby wiedziały, ze ftoryj stróny szac przidzie.
        Z tyj stróny, co tyn pies zaszczeknie, to przidzie do roku szac.

        We Wilijõ we wieczór nie śmiało sie prandzi jejść wieczerzõ, aż piyrszõ gwiôzdã
        na niebie bóło widać.

        Bół taki òbyczej, iże we wieczór po wieczerzi wilyjni dzieci poszły ze spadkóma
        (spadki = odpadki, resztki) òd wieczerzi, ze skóroma òd jabłek, gruszek i z
        łuskóma òd òrzechów do zygrody, ciepali té spadki i przi tym wołali: „Pódźcie
        dziatuszki na jabka, na gruszki, na òrzyszki, pobiercie se wielky miyszki“. A
        to miało mieć taky znaczynié, coby na prziszły rok były urodzajé na jabka, na
        gruszki, i na òrzyszki.

        Z wilijnych òbyczajów (ze Świyntyj Anny; w jejich môwie); zdrzódło: R. Olesch


      • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii 29.12.06, 22:27
        ALFABYT WE FRAŠKACH:

        punasymu.com/alfabyt.php
        • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii 07.01.07, 00:17

          Podle goornouszloonzky uortografije i Bergemajster Uaz'iskoow napoczynajoom:


          www.laziska.um.gov.pl/index.php?page=tresc&id=259
          • jaborygyn O śląskiej tożsamości. 28.01.07, 19:42

            Osobiste świadectwo górnośląskiej tożsamości na internetowych stronach:

            www.postawka.go.pl/
            • jaborygyn Uo szloonzki buchsztabje. 14.02.07, 17:57

              V - buchsztaba

              Vorszlag by s'e przidou taki?
              Szloonzky je n'y bele jaki!

              forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=28940&w=8707774&a=54711139
              • jaborygyn Uo buhsztabje, kery ńy do śe wysuhać we szlónzkym. 04.03.07, 10:01

                "12 sierpnia 1824 roku plon swoich kilkuletnich badań wraz z “Nowym
                słownikiem kieszonkowym” odesłał do Krakowa, do Jerzego Samuela Bandtkiego.
                Dykcjonarz Baltazara Działasa, składający się z dwudziestu zapisanych kart,
                szczęśliwie przetrwał do naszych czasów, troskliwie przechowywany w Bibliotece
                Jagiellońskiej w Krakowie. Szkoda tylko, że interesujący rękopis, jak dotąd po
                prawie 180 latach nie doczekał się szerszego opracowania i to w dodatku
                w jednym z najstarszych i najpoważniejszych ośrodków badań językowych, za jaki
                uchodzi Kraków.

                W każdym bądź razie Słownik gwary Działasa, pomimo tego, iż nie został
                dokończony ma duże znaczenie naukowe, gdyż w istocie dotyczy gwary
                z okolic Oławy, gdzie niezbadane dialekty miejscowe po prostu wymarły.

                Dzięki niemu wiemy dziś, że gwara ta należała do dialektów mazurzących.

                Istotne, iż Działasowi udało się wykazać charakterystyczne cechy
                gwary : “Śląski Polak mówi (...) –cz jak zwykłe – c, - sz jak – s, -ź i ż jak
                czyste – z, - ą i - ę na końcu wyrazu jest czytane tak samo jak w środku
                (...), - ł nie jest zupełnie słyszalne, np. człowiek - cowiek, łaska - uaska,
                chwała – chwoa”.

                A tak przedstawiało się to w zdaniach :
                “Przy wsyskim, co cynią, rozmyślay, co za koniec ta rzec weznie”.
                “Kto chce mądrym być, musi się pilnie ucyć”.
                “Maó i módy cowiek zwie się dziecie”.
                “Módy gburski karlus”.

                Wiadomo, że śląscy Polacy spod Oławy mówili też : wiecorzo (wieczerza),
                swacyna (podwieczorek), bacę (patrzę,uważam), biegas (włóczęga), zebrok
                (żebrak), iś (iść), chromotam (kuleję), cielemecki (głupek), zodziey
                (złodziej), ciepać (rzucać), sporny (uparty), desc (deszcz), dypidzban (pijak),
                cholibuta (chwalipięta, samochwał), sceście(szczęście), kobua (kobyła), haytuś
                (spacer), gody (Boże Narodzenie), copka (czapka), kornykiel (królik), chaupa
                (dom), smad (swąd), awisarz (gazeciarz, pisarz gazetowy), gorzouka (wódka), na
                przek (na ukos), kacmorz (karczmarz)."

                To fragment z tekstu:
                www.gazeta.olawa.pl/archiwum/2000/historia/2003/36h1.htm
                Wrzucam jako ciekawostkę, nie jako dowód. :-)
                • jaborygyn Uo tym co je po plakatach. 25.04.07, 11:06

                  Koło Badaczy
                  Mniejszości Narodowych


                  Zaprasza na spotkanie z dr Tomaszem Kamusellą
                  na temat jego najnowszej książki:

                  Silesia and Central
                  European Nationalism

                  The Emergence of National and Ethnic Groups in
                  Prussian Silesia and Austrian Silesia, 1848 - 1918
                  Europa drugiej połowy XIX wieku była świadkiem intensywnych procesów
                  narodotwórczych, które w granicach historycznego Górnego Śląska do dziś nie
                  odniosły pełnego sukcesu. Na tym terenie doszło do starcia trzech różnych idei
                  narodowych: czeskiej, niemieckiej i polskiej. Ludność górnośląska o tożsamości
                  nienarodowej, poddana znoszącym się nawzajem naciskom unarodowiającym, zaczęła
                  podkreślać swą odmienność oraz rozpoczęła poszukiwanie własnej, swoistej
                  podmiotowości, szczególnie od początku XX wieku. Proces ten doprowadził do
                  wyłonienia się (górno)śląskiego ruchu narodowego w latach 1919-1922. Nasz gość -
                  dr Tomasz Kamusella postara się opowiedzieć o tym w jaki sposób instytucja
                  państwa narodowego i rywalizacja nacjonalizmów ukształtowały społeczny obraz
                  dzisiejszego Śląska. Skupi się on na następujących zagadnieniach:

                  Wiek XIX: Od ludności o tożsamości lokalnej do grup etnicznych i narodowych;

                  1918-1989: asymilująca rola państwa narodowego a różne grupy etniczne;

                  Ślązacy dzisiaj:

                  Czy śląski to język?

                  Czy Ślązacy stanowią naród?

                  Pragnienie podmiotowości a państwo Polskie?


                  Spotkanie odbędzie się
                  w czwartek, 29 marca 2007, godz. 18
                  w sali 205 w Instytucie socjologii UW, ul. Karowa 18
      • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii 07.03.07, 14:41

        Tero n'y yno uo szloonzky uortografiji, tela co po angelsku:

        www.amazon.com/gp/product/images/1557533717/sr=8-1/qid=1173274519/ref=dp_image_0/104-0543956-6611919?
        ie=UTF8&n=283155&s=books&qid=1173274519&sr=8-1
      • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii 10.03.07, 22:39

        Pokozou śe:

        WIELKI SŁOWNIK
        śląsko
        niemiecko angielski

        pomysł i redakcja:
        Andrzej Czajkowski

        słownik śląsko-niemiecko-angielski:
        Andrzej Czajkowski, Lidia Schröder, Sandra Schröder

        zbiór haseł słownika gwary śląskiej - wydanie 1996
        Ilona Czajkowska, Andrzej Czajkowski, Dorota Klukowska, Andrzej Klukowski

        konsultacja:
        dr Jolanta Tambor

        korekta strony niemieckiej:
        mgr Alexander Alisch
        mag. Brigitte Schniggenfittig
        korekta strony angielskiej:
        mgr Magdalena Żyłka

        okładka i opracowanie graficzne:
        Hanna Czajkowska

        widokówki na okładce i w tekście ze zbioru
        Andrzeja Klukowskiego

        Copyright by Andrzej Czajkowski
        tel.: 0606976932, e-mail: andrzej-czajkowski@wp.pl

        Wydanie pierwsze

        Wydawnictwo" "Kaga Druk"

        Druk: "Kaga Druk" Katowice, tel. 032 2553418, 032 2090548

        ISBN 978-83-921234-5-2


        od autorów

        Wielki Słownik śląsko-niemiecko-angielski powstał na bazie Słownika gwary
        śląskiej jaki ukazał się w roku 1996 nakładem Wydawnictwa Columb. Wtedy był to
        pierwszy tak obszerny zbiór haseł gwary śląskiej powstały jako rezultat pracy
        nad gromadzeniem słów i wyrażeń, wziętych z żywego języka regionów miejskich
        Górnego Śląska. Skromne, choć wielokrotnie wznawiane drukiem tamto wydanie
        spotkało się z przychylnym przyjęciem czytelników. To właśnie zachęciło autorów
        do wznowienia pracy nad Słownikiem, który tym razem nazwano Wielkim, ponieważ
        podejrzewamy, że na świecie nie ma większego.
        (...)
        Kolejny raz prosimy Czytelników o życzliwe przyjęcie pracy zespołu amatorów
        i potraktowanie tego dziełka jako kolejny krok w kierunku uratowania języka
        regionu, który tak bardzo zasługuje na szczególną uwagę zwłaszcza teraz, w Unii
        Europejskiej, w której regiony chcą być ważnym elementem świata.

        Życzymy radości przy lekturze Wielkiego słownika ślasko-niemiecko-angielskiego.

        Andrzej Czajkowski



        WSTĘP

        Wielokrotnie już cytowane słowa, jakie wypowiedział Profesor Kazimierz Polański
        w wywiadzie dla miesięcznika "Śląsk". Słowa to ważne dla wszystkich
        zainteresowanych sprawami śląskimi, ukazują zmianę perspektywy w patrzeniu na
        problemy języka i dialektu, więc w tym miejscu powtórzmy raz jeszcze:

        "... problem odróżnienia języków od gwar nie jest problemem czysto
        lingwistycznym, to problem raczej socjologiczny, psychologiczny. W pewnej
        mierze też polityczny. Nie da się ustalić kryteriów językoznawczych, które by
        pozwalały odróżnić język od gwary. Zasadniczą sprawą jest tu świadomość
        językowa, która powoduje, że pewna wspólnota językowa w określonym momencie
        dojrzewa i decyduje się na usamodzielnienie: opracowuje słownik swojego języka,
        dokonuje kodyfikacji reguł jego użycia, reguł pisowni, wyboru alfabetu itd. Od
        tej chwili można mówić o odrębnym języku ("Śląsk" 1997, nr 6)."

        Taka koncepcja jest już właściwie dzisiaj powszechna. Powstanie nowych państw
        i języków w Europie w ostatnim dziesięcioleciu XX wieku wyraźnie tezę
        o politycznym usankcjonowaniu tych faktów potwierdza. W Polsce dyskusje na
        temat odróżniania języków od dialektów czy gwar zyskały nowy praktyczny wymiar
        w związku z uchwaleniem 6 stycznia 2005 roku Ustawy o mniejszościach narodowych
        i etnicznych oraz o języku regionalnym, nawiązującej do Europejskiej Karty
        Języków Regionalnych lub Mniejszościowych z 5 listopada 1992 roku.
        (...)
        Gwary, dialekty zanikają coraz szybciej, znikają na naszych oczach. Należy
        podejmować różne działania, by je chronić, jak ginące gatunki roślin
        i zwierząt, bo to nasze dziedzictwo, nasze bogactwo.

        W takim więc kontekście należy patrzeć na potrzebę kodyfikacji i podniesienie
        gwary/dialektu do rangi języka regionalnego. Taki akt może zapobiec
        zanikowi "typowej mowy Ślązaków". Tylko zapis faktycznie mowę (język czy
        dialekt) utrwala. Naukowe działania dialektologów musza iść w parze
        z działaniami popularyzatorskimi, przeznaczonymi dla szerokiej publiczności.
        (...)
        Słownik, który wziął do rąk Czytelnik jest taką publikacją: ważną, bo to
        kolejny krok na drodze do kodyfikacji, cenną, bo stanowi skarbiec ze śląskimi
        dobrami leksykalnymi i wreszcie nowatorską, bo to pierwszy na rynku słownik
        śląski z odpowiednikami niemieckimi i angielskimi. Na taka publikację czekali
        Ślązacy w wielu zakątkach świata, do których rzucił ich los. Tę lukę
        postanowili wypełnić sprawdzeni już słownikarze-popularyzatorzy. Kolejne wersje
        ich słownika przynoszą wciąż nowe elementy, nowe ustalenia i uściślenia.
        Są coraz grubsze, bo coraz bogatsze. Należałoby sobie tylko życzyć, by ich
        śladami podążało wielu innych, którym los śląskiej mowy i śląskich tradycji
        leży na sercu.

        dr Jolanta Tambor
        • argos1 Re: O śląskiej ortografii 11.03.07, 10:01
          We Oldenbergu lepiyj i fafowo zredagowli suownik s'loonski.soom tam rozomaite
          farby(dialekty) jynzyka s'loonskigo.
          Mys'la irze, "Wielki Słownik Slasko-Niemiecko-Angielski morze byc' tyrz interesant.
          A morzno i autorzy tyrz posoogiwali sie pracoom ze Oldenbergu?.Byuoby O.K.

          www.uni-oldenburg.de/bkge/download/woerterbuch-teschenerdialekt/
          • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii 12.03.07, 21:34

            Wspomniany Wielki Słownik śląsko-niemiecko-angielski ma 4200 haseł.

            A tylko I tom Słownika polsko-śląskiego (A - K) pod redakcją Andrzeja Rocznioka
            zawiera 87oo polskich słów i zwrotów.

            Całość (3 tomy) będzie liczyła 25 000 słów.

            Wydawca i druk:
            Narodowa Oficyna Ślaska
            2007

            ISBN 978-83-60540-57-2
            • argos1 Re: O śląskiej ortografii 12.03.07, 22:24
              jaborygyn napisał:

              >
              > Wspomniany Wielki Słownik śląsko-niemiecko-angielski ma 4200 haseł.
              >
              > A tylko I tom Słownika polsko-śląskiego (A - K) pod redakcją Andrzeja Rocznioka
              >
              > zawiera 87oo polskich słów i zwrotów.
              >
              > Całość (3 tomy) będzie liczyła 25 000 słów.
              >
              > Wydawca i druk:
              > Narodowa Oficyna Ślaska
              > 2007
              >
              > ISBN 978-83-60540-57-2

              Widza rze nasz Suownik Kluczniokowy (jurz 8700 haseu a bydzie 25000) "bije" na
              ueb "Wielki Słownik". (only 4200 haseu). Nale, uoba suowniki przidazoom sie.
              Piyknie! tak trzimac'!!
            • argos1 Re: O śląskiej ortografii 12.03.07, 23:24
              Widza rze nasz Suownik Roczniokowy (jurz 8700 haseu a bydzie 25000) "bije" na
              ueb "Wielki Słownik". (only 4200 haseu). Nale, uoba suowniki przidazoom sie.
              Piyknie! tak trzimac'!!
              • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii 26.03.07, 12:01

                Nojwjynkszy poonos' powstowo tukej:

                marcisz.blog.onet.pl/
      • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii 09.04.07, 20:46

        Narodz'iooua s'e szloonzko Wikipedyjo:

        serwisy.gazeta.pl/kraj/1,34309,4042539.html
        • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii 27.04.07, 13:09

          A terozki podle goornoszloonzki uortografije prawi i bero Szołtysek we
          programje TVP 3 pod nazwan'ym - "Szloonzek je gryfny" (Śląsk jest piękny):

          katowice.naszemiasto.pl/kultura/722413.html
          Kery uostou pochvoloony i nagroda erbnoou we Hiszpaniji!
      • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii 02.05.07, 12:00

        Mjast uodpowjedz'e doom Woom adressa, kaj se mogec'e we sztandardowym
        Szloonzkym, pjyrse sztoondy goornouszloonzky Szule brac':

        www.gornyslonsk.republika.pl/menu.html
        • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii 22.05.07, 08:35
          N'y zaszkodz'i tyż z'dz'iebko se podle Gyszichty i naukowy Wjedze uo sytuacyji
          Naszy Godki posuchac'ze Kamusellowego artikla "Sytuacja językowa na Górnym
          Śląsku w dwudziestym wieku":

          www.radio.opole.pl/index.php?kat=audycje&subkat=archiwumxxwieku&odc=31
      • jaborygyn Pjyrszy cygan'ski slabikorz. 28.05.07, 07:43

        Cygany doczkauy s'e Poonbooczkowygo Smjyuowan'io i polsko Szkoua prziszykowaua
        przed N'ich pjyrszy cygan'ski slabikorz:

        www.eduinfo.pl/art.php?action=more&id=950&idg=7&wa=N-EWP0721&sid=827057307&adr_no=E170225&adr_em=552854

        Kej s'e go doczko nojwjynkszo w Polsce nacyjowo myn'szos' - Goornoszloonzouki?
      • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii 02.06.07, 12:23

        Cos'ik dugo s'e namys'loc'e?

        A przi tymu cy pamjyntoc'e, kaj je z'drzuduo mocka goornouszloonzkych suowoow?

        N'y?

        To Woom wyzdradza, tukej:

        www.kmosler.de/Sprache/Woerterlisten/OS-Woerter.html
      • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii 03.06.07, 22:37

        Melduja " ja22ek", co napoczuo s'e koomercyjowe fedrowan'y pode s'loonzkym
        Jynzykym:

        www.opm.bz/cgi-bin/classified/classified.cgi?Lang=S'loonski
        Podwjel co, we kraju svobodnych Uobywateloov - Hameryce!

        Je jednak we Nous - Goornoszloonzoukach Nadz'iejo, co pobliske ze sooms'iedztva
        nacyjoonalizmuse, spuszczoom z'dz'ebko ze s'ia zbytecznego luftu, a vtynczos
        i TU Uoon nareszc'e zagos'c'i.

        Bo kaj in'dz'i by mjou?
        • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii 04.07.07, 23:44
          Podwjel co, pokozaua s'e 10-to tajla "Poradn'ika Jynzykowygo - Tak s'e
          rzoondz'i po szloonzku" uod Gregora Wieczorka:

          www.lauba-slonsko.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=388&Itemid=37
      • jaborygyn Viktoryjo szloonzki uortografije. 27.07.07, 16:00
        Cego Czechy, Mjymce an'i Poloucy n'y zrobjyli, goornouszloonzky Norood soom
        zdz'iauou!

        I hamerykan'ski Koongres! Bo co svobodno Nacyjo, to svobodny Norood!
        N'y to co we polskym lyjamc'ie?! :-)


        " Uprzejmie informuję, że językowi śląskiemu został nadany skrót "szl" przez
        Bibliotekę Kongresu USA. Uwieńczyło to paroletnie starania Ślązaków
        o nobilitację ślůnski gotki. Wniosek o rejestrację ślůnski gotki został
        wniesiony przez Związek Ludności Narodowości Śląskiej, a w sformuowaniu
        szczególnie pomagali: dr Tomasz Kamusella, Grzegorz Kozubek, Leon Sładek,
        Jolanta Sładek. Całością koordynował Andrzej Roczniok.
        Załączam dokument .pdf w języku angielskim informujący o rejestracji. Natomiast
        pod linkiem www.sil.org/iso639-3/cr_files/2006-106_szl.pdf mogą państwo
        zapoznać się dokładnie z wnioskiem. Chociaż jest on po angielsku można
        podstawowe dane zrozumieć.
        Pozdrawiam
        Andrzej Roczniok "
        • jaborygyn Re: Viktoryjo szloonzki uortografije. 15.08.07, 08:58
          Uo tym, co kodyfikacyje Naszy Goudki potrza, suowoov pora:

          www.raslaska.aremedia.net/index.php?option=com_content&task=view&id=194&Itemid=17
          • jaborygyn Uo Viktoryji schloonzski uortografije we Syjmje. 29.08.07, 14:00
            We Syjmje uo schloonzski Goudce:

            zobaczslask.pl/indexp2.php?id=prasaskrot
            • jaborygyn Uo Viktoryji schloonzski uortografije we Syjmje. 30.08.07, 08:57
              We uoryginale noon'dz'iyjc'y se to tu:

              ks.sejm.gov.pl:8009/search97cgi/vtopic?action=view&VdkVgwKey=%2E%2E%2Fhtml%2Fkad5%2F046%2F50464030%
              2Ehtm&DocOffset=1&DocsFound=48&QueryZip=KTO+%3CCONTAINS%
              3E+szyga&Collection=spr5sws&SortSpec=KAD+Desc+POS+Desc+DZIEN+Asc+WYP+
              Asc&SearchUrl=http%3A%2F%2Fks%2Esejm%2Egov%2Epl%3A8009%2Fsearch97cgi%
              2Fvtopic%3FQueryZip%3DKTO%2B%253CCONTAINS%253E%2Bszyga%
              26ResultTemplate%3Dkadrslt%252Ehts%26QueryText%3DKTO%2B%253CCONTAINS%
              253E%2Bszyga%26action%3DSearch%26Collection%3Dspr5sws%26SortSpec%
              3DKAD%2BDesc%2BPOS%2BDesc%2BDZIEN%2BAsc%2BWYP%2BAsc%26ResultStart%
              3D1%26ResultCount%3D25&ViewTemplate=kadview%2Ehts&ServerKey=Sejm
      • jaborygyn Re: O śląskiej ortografii 28.08.07, 08:05
        Pokozou s'e nowy muster zapisowan'io Szloonzski Goudki we portalu
        katowice!

        A tak po prowdz'ie, nowy szn'it Tadzikowego mustra:

        www.portal.katowice.pl/index-sil2.php
        • pasikoonik13 Re: O śląskiej ortografii 30.08.07, 14:50
          Uo to Woom szuo?

          szl.pyrsk.com/
          • jaborygyn Pierwszy baner z pisownią wg śląskiej ortografii. 04.09.07, 21:17
            Dlo porzoondku i ku pamjyn'c'i - pjyrszy baner wedle szloonzski
            uortografije:

            dyktando.org/mat/plansza500x400.jpg
      • jaborygyn Ogólnopolskie Dyktando Języka Śląskiego 2007. 06.09.07, 13:24

        dyktando.org/
        • pasikoonik13 Re: Ogólnopolskie Dyktando Języka Śląskiego 2007. 06.09.07, 14:25

          Tukej se to suhejc'e:

          www.republikasilesia.com/RS/jynzyk-sloonski/_dyktando2007.mp3
          • jaborygyn Dyktando Języka Śląskiego 2007. Wyniki. 10.01.08, 12:52

            Dyktando pokozauo, co Karlus kjery szrajbowou dyktando wedle
            Tadzikowego mustra - Roman Wencel zrobjoou we niym Majstra!
            I yno 9 feleroov.

            dyktando.org/?id=2007-wyniki
            PS
            Jou tyż poproobowou, tela co toom razoom szkryflou`ech wedle
            Kallusowego mustra. Rezultata ńy nojgorszo`ch zrobjoou.
            Szczvorty plac. :-)
        • jaborygyn II Coukopolske Dyktando Jynzyka Ślůnskigo - 2008. 13.10.08, 14:47

          "Godać ńyma gańba".

          dyktando.org/?id=opis-sl
      • jaborygyn Język śląski językiem regionalnym? 07.09.07, 07:53
        Przesyłam projekt ustawy złożony 6.09.2007 przez 23 posłów w sprawie
        nadania językowi śląskiemu statusu języka regionalnego.
        Pod projektem podpisali się następujący posłowie:
        1) Krzysztof Szyga - reprezentant posłów (nr tel. 661972993) RLN
        2) Tadeusz Dębicki RLN
        3) Piotr Misztal niezrzeszony
        4) Wojciech Romaniuk Samoobrona
        5) Edward Kiedos Samoobrona
        6) Gabriela Masłowska RLN
        7) Ryszard Kaczyński niezrzeszony
        8) Sylwester Wiśniewski Samoobrona
        9) Jan Bednarek Samoobrona
        10) Piotr Cybulski PiS
        11) Alojzy Lysko PiS
        12) Anna Sobecka RLN
        13) Józef Pilarz
        14) Czesław Fiedorowicz niezrzeszony
        15) Leszek Sułek RLN
        16) Halina Melka PiS
        17) Andrzej Grzesik Samoobrona
        18) Lucjan Karasiewicz PiS
        19) Grzegorz Tobiszewski PiS
        20) Waldemar Nowakowski PSL
        21) Rajmund Moric Samoobrona
        22) Bogusław Kowalski RLN
        23) Tadeusz Wita PiS

        Warszawa 05.09.2007



        Szanowny Pan
        Ludwik Dorn
        Marszałek Sejmu
        Rzeczypospolitej Polskiej


        Na podstawie art. 118 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z
        dnia 2 kwietnia 1997 r. i na podstawie art. 32 ust. 2 regulaminu
        Sejmu niżej podpisani posłowie wnoszą projekt ustawy:

        - o zmianie ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o
        języku regionalnym


        Na podstawie art. 34 ust. 1 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej
        Polskiej do reprezentowania wnioskodawców w pracach nad projektem
        ustawy upoważniamy pana posła Krzysztofa Szygę




        USTAWA

        z dnia ..................................................

        Art. 1.

        W ustawie z dnia 6 stycznia 2005 r. o mniejszościach narodowych i
        etnicznych oraz o języku regionalnym (Dz. U. z 2005 r. nr 17 poz.
        141 z późn. zm.) wprowadza się następującą zmianę:
        1) Art. 19 pkt. 2 otrzymuje następujące brzmienie:

        2. Językiem regionalnym w rozumieniu ustawy są języki: kaszubski i
        śląski.
        Przepisy 7-15 stosuje się odpowiednio, z tym że przez liczbę
        mieszkańców gminy, o której mowa w art. 14, należy rozumieć liczbę
        osób posługujących się językiem regionalnym, urzędowo ustaloną jako
        wynik ostatniego spisu powszechnego.

        Art. 2.

        Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia



        Uzasadnienie

        18 lipca 2007 r. językowi śląskiemu został nadany kod międzynarodowy
        ISO 639-3 ?SZL?. Kod jest nadawany przez ISO 639 Joint Advisory
        Committee (Wspólny Komitet Doradczy ISO 639), który współtworzą ISO
        639 Infoterm we Wiedniu (International Information Centre for
        Terminology, czyli Międzynarodowe Centrum Informacyjne w Zakresie
        Terminologii, założone przez Unesco w 1971 roku), Biblioteka
        Kongresu w Waszyngtonie oraz SIL International (Summer Institute of
        Linguistics, Letni Instytut Językoznawstwa).
        Języka śląskiego ?używa w domu? tylko 56,6 tys. osób (według danych
        Narodowego Spisu Powszechnego Ludności i Mieszkań przeprowadzonego
        w 2002 r.). Dla porównania ponad 173 tys. osób zadeklarowało
        przynależność do narodowości śląskiej. Widać z tego jednoznacznie,
        że język śląski jest obecnie w fazie schyłkowej i dlatego powinien,
        jako niespotykane powszechnie dobro kulturalne, uzyskać wsparcie ze
        strony państwa poprzez wpisanie do Ustawy i płynącej stąd pomocy
        państwa polskiego.

        Ustawa o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku
        regionalnym nie sankcjonuje faktu istnienia danego języka, ale jest
        wsparciem dla wszelkich grup ludności użytkujących język niepolski,
        o czym dobitnie świadczy Art. 1 Ustawy. Ślązacy od momentu
        uchwalenia w 2005 r. Ustawy, ciągle domagają się usankcjonowania
        i dowartościowania swojego języka, który z całą determinacją uważają
        za odmienny od języka polskiego. Bliskość z kulturą czeską
        (morawską) i niemiecką oraz wielkie zmiany industrializacyjne
        powodowały powstanie wielu słów, które nieznane są w języku polskim,
        czeskim czy niemieckim. Nawet wiele słów o pochodzeniu niemieckim
        (stworzone w dużej mierze w trakcie rozwoju przemysłowego Śląska)
        posiada końcówki, czy przedrostki sięgające jeszcze języka
        słowiańskiego. Różna jest też odmiana fleksyjna.
        Duma z przechowanego przez wieki swojego języka, pomimo odmiennej od
        Polski historii, jest dowodem na przywiązanie do swej śląskiej
        ziemi, do swoich korzeni. Dziś wymaga jednak ze strony Państwa
        Polskiego oficjalnego potwierdzenia go poprzez usankcjonowanie jako
        języka regionalnego.
        Odmienna historia Śląska i Polski przez wiele stuleci spowodowała
        odmienne postrzeganie rzeczywistości i odmienne używanie języka,
        chociaż używa się niektórych podobnych słów.

        Jak wspomniano wyżej, w trakcie Narodowego Spisu Powszechnego
        Ludności i Mieszkań przeprowadzonego w 2002 r., używanie w domu
        języka śląskiego zadeklarowało 56,6 tys. osób zamieszkałych głównie
        w woj. śląskim i opolskim. Jest to trzeci co do wielkości w naszym
        kraju, po języku niemieckim i angielskim, najczęściej ?używany język
        w domu?.
        Język śląski podobnie jak język romski jest nieskodyfikowany, lecz
        nie powinno to przeszkadzać w używaniu go w szkolnictwie, gdyż można
        nauczać go w formie mówionej. Przecież dziś w Ustawie nie ma
        przeszkód we wspieraniu przez Państwo języka romskiego. Fakt
        nieskodyfikowania języka śląskiego może ułatwić wprowadzenie
        polskich zasad zapisu języka śląskiego, wyprzedzając
        dążenia niemieckie i czeskie.
        Z drugiej strony wprowadzenie nauczania języka śląskiego spowoduje
        zakończenie kodyfikacji języka śląskiego, która chociaż bez
        wspomagania środkami publicznymi jest systematycznie realizowana.
        Świadczy o tym wiele wydanych słowników oraz systematycznie
        poszerzająca swe zasoby literatura języka śląskiego.

        Dopisanie języka śląskiego do Ustawy spowoduje, że język śląski
        będzie wspierany przez państwo polskie. Nie zmieni to stanu
        faktycznego istnienia języka śląskiego, który funkcjonuje na
        terytorium Górnego Śląska jako język używany nie tylko w domu, ale
        też w kontaktach międzyludzkich, mediach, książkach itp.
        Projektowana ustawa nie spowoduje zmian w innych ustawach, ani nie
        będzie wymagać wydawania dodatkowych Rozporządzeń, gdyż stosowne już
        są wydane, bądź planuje się je wydać.
        Przewidzianym skutkiem proponowanej przez nas zmiany powinny być
        zmiany
        społeczne polegające na tym, że Państwo Polskie nie dąży do
        asymilacji rodowitych Ślązaków, ale chce wspierać ich kulturę
        i język. Używanie języka śląskiego ułatwia kontakt z Czechami
        (Morawianami), gdzie wielu Ślązaków znajduje pracę, dokonuje
        zakupów, czy też coraz częściej wypoczywa.
        Dopisanie języka śląskiego do Ustawy spowoduje nieznaczne koszty
        finansowe ze strony budżetu państwa, które powinno się zaplanować.
        Pomocne powinny być tutaj doświadczenia płynące z wprowadzania
        Ustawy w 2005 r., jako że niewiele mniej osób w czasie Spisu
        Powszechnego, zadeklarowało używanie języka kaszubskiego, a więc
        koszty finansowe winny być przybliżone.
        Prezentowany projekt ustawy o zmianie ustawy o mniejszościach
        narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym nie jest sprzeczny
        z prawem Unii Europejskiej.
        • pasikoonik13 Górnoślązki mowy ... reaktywacyjo? 11.09.07, 13:48

          Związek Górnośląski objął patronat nad pracą Bogdana Kallusa
          SłOWNIK GÓRNOŚLĄSKIJ GODKI:

          www.zg.org.pl/?page=aktualnosci&pid=255
          • pasikoonik13 Re: Górnoślązki mowy ... reaktywacyjo? 16.09.07, 20:23

            Porzóndek Kónferyncyje za rajóm:


            V Konferencja Edukacji Regionalnej w Katowicach

            08 Wrzesień 2007 pod patronatem Prezydenta Miasta Katowice Piotra
            Uszoka w MDK Południe w Katowicach - Kostuchnie 17.09.2007 roku
            o godz. 11.00

            Serdecznie zapraszamy!


            Konferencji towarzyszy wystawa kartograficzna oraz
            publikacja "Słowianie, Górnoślązacy, Katowiczanie".

            Po konferencji oraz o godz 16.00 w księgarni JERZY przy ul.
            Warszawskiej (50 m od Rynku w Katowicach) będzie można porozmawiać
            z Bogdanem Kallusem - autorem nowości wydawniczej pt. "Słownik
            górnośląskij godki", zawierającej atorską propozycję zapisu mowy
            Górnoślązaków. Kolejne spotkanie autorskie nastąpi w Pszczynie,
            w księgarni CZARTAK - ul. Piastowska przy Rynku o16.00 w dniu
            27,09.2007 roku. Związek Górnośląski objął patronatem pracę Pana
            Bogdana.



            Referaty i publikacja konferencyjna obejmują następujące tematy:

            Ks. prof. Jerzy Myszor - Ślązacy na średniowiecznych uniwersytetach

            Andrzej Złoty - Vademecum historyczne Górnego Śląska

            Prof. Maria Wanda Wanatowicz - Geneza i konsekwencje roku 1922 na
            Górnym Śląsku

            Henryk Grzonka - Stanisław Ligoń - artysta, działacz kultury,
            polityk, twórca radiowy (80 lat Radia Katowice)

            Prof. Ryszard Karczmarek - Postawy Górnoślązaków podczas II wojny
            światowej

            Prof. Zygmunt Woźniczka - Wysiedlenia ludności górnośląskiej do ZSRR
            w 1945 roku

            dr Eugeniusz Skorwider - Od łanów zagrodniczych chłopów boguckich do
            nowoczesnej dzielnicy Katowic (os. Paderewskiego - Muchowiec)
            Bogdan Kallus - Kalendarium Murcek i analiza katowickiego fragmentu
            mapy Hindenberga w okolicach góry Wandy (350 lat górnictwa węglowego
            na Górnym Śląsku).

      • jaborygyn Szkryft ślônski. 18.09.07, 10:33
        Słownik gôrnoślônskij godki - Bogdan Kallus
        NOWA PROPOZYCJA ZAPISU
        "SZKRYFT ŚLÔNSKI"

        Słownik górnośląsko-ogólnopolski
        Skrócony słownik ogólnopolsko-Górnośląski

        KATOWICE
        2007

        ISBN 978-83-60367-76-6
        • pasikoonik13 Re: Szkryft ślônski. 18.09.07, 21:39

          Autor, we "Wprowadzeniu" do "SZKRYFTA ŚLÔNSKIGO"
          bardzo trefnie padajoom:

          "Warto tu podkreślić, że tekst po śląsku bez przynajmniej kilku słów
          pochodzenia niemieckiego nie będzie brzmiał w pełni naturalnie".

          Cy by napoczuo ... tajac'? :-)

      • jaborygyn Konkurs Poetycki w Gwarze Śląskiej 27.09.07, 10:02
        REGIONALNY KONKURS POETYCKI W GWARZE ŚLĄSKIEJ
        IM. KS. NORBERTA BONCZYKA

        Regulamin

        - Organizatorem konkursu jest Miejska Biblioteka Publiczna
        w Rudzie Śląskiej.
        - Konkurs ma charakter otwarty.
        - Cele konkursu:
        a) pobudzanie regionalnej aktywności twórczej w dziedzinie
        poezji
        b) budowanie poczucia tożsamości regionalnej.
        - Warunkiem uczestnictwa w konkursie jest:
        a) ukończenie 15 roku życia,
        b) nadesłanie na adres organizatora trzech wierszy napisanych
        po ślonsku.
        - ...
      • jaborygyn Do syjmikowy kabze, po bajtlik siyngnoon'c' trza. 05.10.07, 10:09

        Coby porachowac', cy na retoong dlo Nasy Goudki pijoondzoov aby
        wystyknie?


        Katowice 1.10.2007

        Sejmik Samorządowy
        Województwa Śląskiego


        W związku z uzyskaniem w lipcu 2007 roku przez śląską mowę statusu
        języka zwracamy się z uprzejmą prośbą o zabezpieczenie w budżecie
        Sejmiku na 2008 rok kwoty 20 tys. złotych na przeprowadzenie
        oszacowania kosztów kodyfikacji języka śląskiego.
        Powszechnie sądzi się, że mowa śląska jest szeroko używana na
        terenach górnośląskich województwa śląskiego, lecz w coraz większym
        stopniu nie jest to ani język polski, ani język śląski. Rośnie
        pokolenie, które nie zna już większości śląskich słów, a jedynie
        w drobny sposób modyfikuje język polski. Czas najwyższy by podjąć
        trud kodyfikacji języka śląskiego, co pozwoli na uratowanie jego
        przed zanikiem. Same słowniki polsko-śląskie nie wypełnią tego
        zadania.
        Kierując się ratowaniem języka śląskiego uważamy, że władze Sejmiku
        powinny zabezpieczyć stosowne pieniądze na oszacowanie kosztów
        kodyfikacji, gdyż na terenie woj. śląskiego zamieszkuje największa
        ilość osób, spośród ponad 50-ciu tys., które w trakcie ostatnio
        przeprowadzonego Spisu Powszechnego zadeklarowało używanie języka
        śląskiego. Być może kwota 20 tys. zł jest zawyżona, ale brak jest
        doświadczeń z działań kodyfikacyjnych języka.
        Podkreślamy, że oszacowanie kosztów nie jest jeszcze decyzją
        o przeprowadzeniu kodyfikacji, ale pozwoli na zorientowanie się
        o skali wydatków finansowych niezbędnych do realizacji kodyfikacji
        języka śląskiego.
        Ze swej strony wyrażamy gotowość do współpracy z Sejmikiem w tym
        zakresie.

        Andrzej Roczniok – inicjator rejestracji języka śląskiego, autor
        słownika polsko-śląskiego

        Jerzy Bogacki – wiceprzewodniczący Ruchu Autonomii Śląska

        Rudolf Kołodziejczyk – Komitet Założycielski Zwiążku Ludności
        Narodowości Śląskiej

        Roman Boino – Przymierze Śląskie

        Grzegorz Kot – Federacja Rozwoju Śląska
    1 2 3 4
    Inne wątki na temat:

    Najnowsze z forum Ortografia

    Nie masz jeszcze konta? Zarejestruj się

    Nakarm Pajacyka
    Osoby zamieszczające wypowiedzi naruszające prawo lub prawem chronione dobra osób trzecich mogą ponieść z tego tytułu odpowiedzialność karną lub cywilną. Regulamin
    Treści z serwisów internetowych Grupy Wyborcza.pl oraz serwisu tokfm.pl prezentujemy w ramach komercyjnej współpracy z ich wydawcami: Wyborcza sp. z o.o. oraz Grupą Radiową Agory sp. z o.o.