O śląskiej ortografii

Gôrnoszlônzskou goudka w Rzymie

[jaborygyn]

21 Październik 2007

Podczas uroczystej mszy dziękczynnej w bazylice św. Sabiny na
Awentynie w Rzymie modlitwa wiernych była czytana przez prezesa
Związku Górnośląskiego Andrzeja Złotego w górnoślonskij godce.

www.zg.org.pl/

Gôrnoszlônzskou goudka na gôrze św. Anny

[jaborygyn]

W niedzielę, 14 października, na Górze św. Anny została odprawiona
tradycyjna Msza św. w intencji ofiar Tragedii Śląskiej z lat 1945-48
oraz pomyślności Śląska i jego mieszkańców połączona z coroczną
pielgrzymką członków i sympatyków Ruchu Autonomii Śląska.

Tegoroczną homilię w języku śląskim wygłosił o. Arkadiusz Sitko
(werbista z Domu Misyjnego w Bytomiu). Na przykładzie życia
św. Jadwigi domagał się on współdziałania wszelkich grup
zamieszkujących Śląsk, aby służyć pomyślności regionu i jego
mieszkańców. Prosił także o dochowanie wierności śląskiej tożsamości
i pokazywania dumy bycia mieszkańcem regionu o tak bogatych
tradycjach.

www.rasopole.org/index.php?option=com_content&task=view&id=244&Itemid=2

Gôrnoszlônzskou Goudka ... rapowano. :-)

[jaborygyn]

Już i rap je s'pjywany we goornoszloonzsky Goudce:

pl.youtube.com/watch?v=0CB0tr4pbrY

Gôrnoszlônzskou Goudka na internecowy zajcie.

[pasikoonik13]

Roztomili ludkowie!

Takyma suowooma Nous witajoom na internecowy zajcie Urzynda
Mjejskigo we Tarnovskich Goorach:

www.tarnowskiegory.pl/sl/

[ja22ek]

Pięknie, Jaboryginie, ale ta śląszczyzna taka mocno spolonizowana.
Ortografia w zupełności polska, ale to mniejsza.

[jaborygyn]

To pokozowo, jako chudobno "śląszczyzna" Poloucy majoom we O/S.
Bo Prawo to TU je yno goornoszloonzskou mowa!

PS
Ale darmo Jym zabrooniac' kalycynio polski godki? :-)

Gôrnoszlônzskou Goudka we ... blogu.

[jaborygyn]

Darmo sie tymu dziwowac', kej wjyncy pisyma po polsku niz'li po
goornoszloonzsku?!

Jak niy przimjyrzajoonc ntp. Ojgyn z Pnioukoov:

ojgyn.blog.onet.pl/1,AR3_2007-12_2007-12-01_2007-12-31,index.html

[jaborygyn]

Szloonzski tyjater po szloonzsku:

katowice.naszemiasto.pl/imprezy/133245.html
PS
"Autor sztuki ukrywa się pod pseudonimem Jorg Mutz." (!)
"Ten zbiór Mutza jest jak elegia o zaginionym, nigdy tak naprawdę
nie mającym szans na przetrwanie plemieniu. (?)

[jaborygyn]

A terozki w Szloonzsku kryncoony je film, kaj aktory banoom prawić
po szloonzsku:

miasta.gazeta.pl/katowice/1,35019,5562444,Beda_mowic_po_slasku__I_to_jak_.html?skad=widget_lokalne

Gôrnoszlônzskou Goudka we ... szporcie.

[jaborygyn]

Uo szpilach se tes po szloonzsku posuchoomy:

media2.pl/media/45205-orange-sport:-ekstraklasa-po-slasku.html

[jaborygyn]

Posuhoomy se po szloonzsku uo szporcie, z primowskyh koomyntjyroov:

cjg.gazeta.pl/cjg_katowice/1,92429,6128902,Komentator_telewizyjny_krzyczy__Elwer_.html

Gôrnoszlônzskou Goudka we ... kośćele.

[jaborygyn]

Msze z kozańym po szloonzku:

miasta.gazeta.pl/katowice/1,35063,7024018,Mozesz_sobie_zamowic_msze_z_kazaniem_po_slasku.html

Gôrnoszlônzskou Goudka we ... muzyjům.

[jaborygyn]

miasta.gazeta.pl/katowice/1,35063,7047418,Koniec_gadania_o_godce__Czas_sie_jej_uczyc.html

Gôrnoszlônzskou Goudka we ... "Polityce".

[jaborygyn]

wiadomosci.gazeta.pl/Wiadomosci/1,97659,7074572,Praja_godac.html

Gôrnoszlônzskou Goudka we ... szpasie ze bojki.

[jaborygyn]

www.tvp.pl/rozrywka/programy-satyryczne/kabarety-w-tvp/wideo/kabaret-mlodych-panow/kabaret-mlodych-panow-kopciuszek-po-
slasku

Errata

[jaborygyn]

www.tvp.pl/rozrywka/programy-satyryczne/kabarety-w-tvp/wideo/kabaret-mlodych-panow/kabaret-mlodych-panow-kopciuszek-po-
slasku

Gôrnoszlônzskou Goudka we ... cajtôngu.

[jaborygyn]

www.twojaruda.pl/Poradzom-po-slunsku-czyli-Bronislaw-Watroba-w-realu,8606
Bo tam poradzoom po s'loonzku! :-)

[pasikoonik13]

Inszy blog szkryflo jakośi "Szloonzoucka", ny yno przed
Szloonzoukoov:

slaski.blog.onet.pl/2,ID321925969,index.html

Gôrnoszlônzskou Goudka na ... binie.

[jaborygyn]

Ale boouo fajńe! :-)

www.slaskikoncertzyczen.pl/teledysk,id-21.html

Gôrnoszlônzskou Goudka we ... uotvartych brifach.

[pasikoonik13]

Po Goorach Tarnovskich i Myslowitzach, prziszou cas na Birgymajstra
Bytoonio:

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=59&w=81522616&a=84447688

Gôrnoszlônzskou Goudka we ... szlônzskym dubbingu.

[jaborygyn]

Stacyjo TVS nadować bydzie brazylijsko, filmowo produkcyjo
z tuplikowańym w szloonzkym jynzyku:

www.wirtualnemedia.pl/article/2458008_TVS_Niewolnica_Isaura_przemowi_po_slasku.htm

Gôrnoszlônzskou Goudka we ... szlônzski telewizyji

[jaborygyn]

I przi lajerze ze platoov uod Ujka Ericha:

www.patefonujkaericha.pl/

Gôrnoszlônzskou Goudka we ... szlônzskym rzykaniu.

[jaborygyn]

Podle mustra uode Grygora Wjeczorka:

www.rasopole.org/index.php?option=com_content&task=view&id=319&Itemid=2

Górnośląska gadka z ... latynoskim akcentem

[deerzet]

miasta.gazeta.pl/katowice/1,35019,5868449,Dzieki_gwarze_niewolnica_Isaura_jest_zabawna.html

[... Gdyby nie nasz dubbing, to byłyby straszne nudy ...].

Czekamy, my nie-Ślązacy, na ogólnopolską emisję, choćby jednego
odcinka.
Kiedyś tego mydlańca nie oglądnąłem, nie żałuję - ale 'terozki'...

D.R.Z.

Szlônzskou televizyjo (TVS) - "Pjônto weldzajta?"

[jaborygyn]

Szlônzek!

www.tvs.pl/index.php?id_materialu=787
:-)

Szlônzskou televizyjo (TVS) - "Uo szlônzki godce"

[jaborygyn]

www.tvs.pl/index.php?id_materialu=1829

Szlônzskou televizyjo (TVS) - Szlônzkou literatur?

[jaborygyn]

www.tvs.pl/index.php?id_materialu=1940

Jubilejům 150 rokův uode śmjerće Půyta.

[jaborygyn]

ZIMOWA NOCKA, CZYLI OPOWIEŚĆ ZIMOWA

Śńyg přisuú bezma coúki śwjat
i taki žech stropjůny,
we polu strům, jak palec sům,
ze liśćo seblečůny.
I jyno wjater gno bez noc
i asty strůma trůnco,
a wtynčos špicům rušo strům
i mroučy coś na śpjůnco.
W śńiku úod ńygo wjosna je,
zdřůdúo mu kořyń rośi,
a úůn we klajdźe z blumůw zaś
Půnbůčka chwaúa gúośi.

Hermann

zobaczslask.pl/indexp2.php?id=prasa0703

Szloonzoucy dali we Polsce bez Prawoov?!

[jaborygyn]

Pokozauo sie latos' Rozporzoodzyni Polskigo Ministra
Edukacyje Narodowy ze sztyrnostygo novymbra, ale kej wspjyro sie
uoone na Ustawje ze szoostego januara 2005 goda, to Jynzyka,
Gyszichty i Prowdy uo Naszy Kulturze ucyc' sie Noom przidzie dali
yno po doomach i to pokryjoomu?!

aktyprawne.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr?id=244926

[pasikoonik13]

Te co banoom guosic' svojy Dziyjcia ku tymu, to majoom jakosik
szanza:

aktyprawne.rp.pl/aktyprawne/akty/akt.spr?n=1&id=244926&wid=245029&show_pdf=1

Jak szanza zmarnujoom?

[jaborygyn]

To Jejich Dziyjcia kejsik pedzoom - Niy poradza?!

Tak jak już terouzki s'pjywo verajna "Underground"
ze Czerwjoonki-Leszczynoov:

www.underground.art.pl/singiel/underground_niy_poradza.mp3

[pasikoonik13]

To ńy nowina!

Przeca kejśik już tyż tak boouo:

www.slaskwroclaw.info/index2.php?id=dolnoslazacy-gornoslazacy

Poloniści zamierzają przyjść z pomocą.

[jaborygyn]

Pewńikym by śe to zdaúo, ale ńy yno Úůne banům we tymu przidajne?!

wiadomosci.onet.pl/1658909,16,slaska_mowe_powinni_zapisac_polonisci,item.html

O śląskiej mowie, pierwszym języku.

[jaborygyn]

Melduja Woom "ja22ek", co szloonzskou mowa trefjooua do polskigo
tyjatra:

miasta.gazeta.pl/katowice/1,35019,4810772.html

[pasikoonik13]

Noo toorz z Poonboockym!

www.youtube.com/watch?v=2PPWgIVxWrM&feature=related

[jaborygyn]

Pokorze s'e "Poomsta", szrajbowano polskyma buchsztabooma:

nm.dz.com.pl/pix/grafikiPOLSKA/pomsta.jpg
PS
Z poloonizacyjoom, "povstan'ce" z Polski, kejs' ustanoom?
Cy godzi s'e to tak?

[jaborygyn]

Tamto zajtang sie straciooua, bez to podowoom adressang prosto do
tyjatra:

www.teatrslaski.art.pl/przedstawienia/polterabend.php
Poloukoom, przed wyn's'ciym do tyjatra, radzang zauopatrzic' sie we
tuplikorz:

www.teatrslaski.art.pl/przedstawienia/polterabend_slownik.php
:-)

Pro Loquela Silesiana

[jaborygyn]

Ze toom uoddolnościoom, to`śće trefjyli akuratnie!

Povstowo verajn - Pro Loquela Silesiana:

pdi.cors.gov.pl/KRSSED/Podmiot.aspx?nrkrs=0000297625
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=10650&w=75554901&a=75554901

[pasikoonik13]

Szlůnskou goudka ńy przed mamlasův:

zdaryna.nowiny.pyrsk.com/zpuna3.php?tymat=0
:-)

[jaborygyn]

Apel o wsparcie inicjatywy ustawodawczej nadającej śląskiej mowie
status języka regionalnego:

www.zg.org.pl/?page=publikacje&parent=8&nparent=32

[pasikoonik13]

Coś do ucha:

www.zg.org.pl/areaedit/files/files/363/gornoslaska%20godka.mp3

Powstała koalicja na rzecz mowy śląskiej.

[jaborygyn]

Trzuch za jednym, jynzykym szloonzskym:

miasta.gazeta.pl/katowice/1,35063,5150043.html

PLS - Ślabikorz przed Szloonzoukoov.

[jaborygyn]

Pro Loquela Silesiana narychtowaua pjyrszy vorszlag szloonzkigo
ślabikorza:

bi.gazeta.pl/im/6/6274/m6274016.jpg

Do śląskiej ortografii przez ... angielski?

[jaborygyn]

www.gim10.pl/images/gwara/slownik.pps
Kroocyj sie niy do?

[jaborygyn]

Ńy tak coukym uode doua, ta szloonzkou uortografijo je szafnioono.

Bo śe za ńja bjeroom już i Prezidynty!

A Uoone, to przeca ńy żodyn ... szroom?! :-)

www.myslowice.pl/dyrda.php?id=

Mjyndzy godkoom a ... rozmową.

[jaborygyn]

Nowy verajn "Danga", pjastowańym szloonzski mowy zańymać śe bydźe:

download.multikulti.de/polnisch/180308_pl_Sprachgesellschaft.MP3

Naresće noom takyma verajnooma uobrodźoouo?!

W telewizyji satelitarny po szloonzsku.

[jaborygyn]

Na poczoontek pora pjeśńiczkoov.

Pjyrszo - "Ale boouo fajńe":

www.slaskikoncertzyczen.pl/teledysk,id-21.html

[jaborygyn]

Uobocće se, kaj śyngo szloonzski jynzyk (G1):

upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/82/Jezyki_i_dialekty_Europa_Srodkowo_Wsch..jpg

O śląskiej rzeczy.

[jaborygyn]

Darmo akuratńe znać jynzyk szloonzsky, a ńy znać Szloonzska
i Szloonzoukoov?

Bez to by`ma tu poznouwać vszysko co szloonzsky!

Dźiśoj koońe:

konieslaskie.com/index.php?option=com_content&task=view&id=38&Itemid=51

[amfitryna]

Witam serdecznie! Jestem z Opola, ale nie mam korzeni śląskich.
Chciałam się zwrócić z prośbą o pomoc ponieważ mam problem.
Analizuję wiersz Jana Goczoła ,,Matka z Rozmierzy" i nie wiem ,co
oznacza zawarte w nim powiedzenie: ,,Trza ciągnąć łycko, by stykło
wzdycko". Pytałam już kilku osób mówiących po śląsku, ale nikt nie
wiedział. Dlatego byłabym bardzo wdzięczna za przysłanie mi
jakichkolwiek informacji na ten temat na mój adres:
[e-mail]. Z góry dziękuję i pozdrawiam.

[jaborygyn]

,,Trza ciągnąć łycko, by stykło wzdycko".

Trzeba konsumować (brać) malutko (niewiele), aby zawsze (wciąż)
starczało.

Język śląski, ogniwo spajające narody i kultury.

[jaborygyn]

"Polityczna i kulturowa jedność ziem leżących na Górnym Śląsku była
czynnikiem opatrznościowym, który sprzyjał rozpowszechnianiu się
wiary.

W głoszeniu Ewangelii pomagała zwłaszcza powszechna znajomość języka
śląskiego, zwłaszcza po wsiach Górnego Śląska.

Językiem, którym porozumiewano się zarówno na Wschodzie (OO/S),
jak i na Zachodzie (O/S) nie był klasyczny czeski, niemiecki czy
polski, lecz uproszczone ich odmiany w postaci kreoli - dialektów
pogranicza.

Na Wschodzie Górnego Śląska, od XIX wieku,
specyficznym, "stechnokratyzowanym" kreolem posługiwał się miejski
proletariat, złożony z przybyły z powiatów górnośląskich
Oberschlesierów i emigrantów z terenów ówczesnego zaboru rosyjskiego.

Górny Śląsk stał się przez to regionem wieloetnicznym
i wielokulturowym, gdzie żyła również dość liczna społeczność
żydowska."

Jaką widziće w tych słowach analogię?

[pasikoonik13]

Lokalny odpowiednik dawnej łaciny, widnieje także "wydubany na
dynkmalowych kamjůnach":

images27.fotosik.pl/210/d3747309713878e9.jpg

Język śląski, ogniwo spajające narody i kultury.

[jaborygyn]

Godka ze Heimat (pod Olesnym) uopisano bez o.Werbisty:

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=10650&w=79886324&a=79899055
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=10650&w=79886324&a=79899249

Język śląski, ogniwo spajające narody i kultury.

[jaborygyn]

O hanysach i gorolach
Hanysy som to istoty zamiyszkujonce przynojmni łod trzech pokolyń
kraina geograficzno zwano Górnym Ślonskiem a z niemiecka
Oberszlyjzyn. Hanysy nazywajom siebie pniokami. Na miano pnioka
zasługuje Ślonzok wrośnienty w ta ziemia łod poru pokoleń . Pniokow
jest coroz to myni i godajom , że jakby gorole wyjechali
ze Ślonska, to kożdy hanys w czwortym pokolyniu by mioł do swoji
dyspozycji przynojmni jedyn blok na osiedlu , jedna gruba do
łobrobiynio i jedne boisko do gry we fusbal.
Gorolami pnioki nazywajom przyjezdnych kerzy przyjechali na kole,
stond sie wziyno powiedzynie "Przyjechali na Śląsk gorole we piyńciu
na jednym kole". Dużo goroli zatrzymało sie na stale i pozbierali tu
co lepsze fuchy. Stond tyż wziyno sie kolejne powiedzynie " Gorole
som wszyńdzie, na dole i na urzyndzie". Te gorole co sie zatrzymali
już na stałe i siedzom łod dwóch pokolyń som gorolami
łoswojonymi i godo sie na nich krzoki. Te łoswojone gorole som
bardzi Hanysami niż prawdziwe Hanysy, i jakbyś takymu
pedzioł "gorol", to mosz przesrane. Na goroli kerzy przyjyżdżajom na
chwila by zrobić kariera, abo niy dej Boże nakrajść, godo sie ptoki.
Bo to niby tak furgajom. Te ptoki to naśmiywajom sie z
Hanysow wiela wlezie a ci niy pozostajom im dużni. Roz jedyn gorol
przyjechoł na kole w zima do restauracji. Śniega po kolana, a tyn na
takim wehikule. Widzioł to hanys i sie go pyto: w tako zima pan na
kole? - Nie na cole, tylko na pepsi - odpedzioł mu gorol. Wypioł ta
pepsi i usiod na zic i luft mu uciek ze szlałchu, a upierdliwy hanys
zaś pije do niego: pana ? - a gorol łodpowiado - Nie, nie mój
rower tylko szwagra. Kedyś zaś za Brynicom jedyn bajtel pioł z ty
rzeki woda, kero wiadomo do zdrojowych nie noleży a ujrzoł to Hanys
z drugi strony i woło: bajtel niy pij ty wody bo sie łotrujesz. Tyn
niy dosłyszoł i zawołoł czystom polszczyznom: słucham pana. Na co
Hanys: a nic, pij.
Przyjezdne gorole miyszkali we wulcach, przez co tyż czynsto godało
sie na nich wulce. Ta nazwa wziynła sie łod chopa, kery sie nazywoł
Wultz i założoł na Śląsku piyrwsze hotele robotnicze. Te gorole
z wulcow pożyniyli sie, wrośli w ta naszo ziymia, nawet nikere stare
pnioki godajom, ze w kożdy porzondny ślonski rodzinie musi być
przynojmni jedyn gorol, a złośliwe dodajom że tyla niyszczyńść
na jedna rodzina styknie. Poloki czynsto mylom goroli z góralami.
Miyndzy góralami a gorolami jest tako różnica że górole to chodzom
po gorach, a gorole po Śląsku. Po gorach to łażom u nos czasym
złodzieje, i kradnom pranie, kere sie tam suszy. A pranie suszy sie
na gorze bez to, że gora to po naszymu niy ino gora ale i strych.
Miyndzy pniokami i krzokami jest tako różnica że pnioki starajom sie
godać po polsku i mało kerymu to wychodzi. Natomiast krzoki godajom
po naszymu i dziepiero im to niy wychodzi. A niy wychodzi im przez
to bo ślonsko gwara jest jynzykiym niy ino miyndzynarodowym ale
i złożonym. My godomy i trocha po francusku, i po angielsku, i po
czesku, i po niemiecku i nawet trocha po polsku.
Z francuskego pochodzi zwrot: żar pan żur, jak pan żar toś pan gbur.
Bo musicie wiedzieć że żur, a niy żodyn żurek jak czynsto pisze
w "menu", to ślonsko potrawa pochodzynia francuskiego i w smaku
dorównuje nojbardzi wykwintym beszamelowym francuskim zołzom. Zaś
firmowy żurek śląski w barach czynsto wyglondo jak woda z pralki po
3 praniu. Po angielsku godali my na dole jak żech wozow niy umioł
rozkuplować i potrzebno była brecha. Wtedy to żech tak se
łosprawiol z kamratym:- Łom dej - kaj dej - tu dej - okey.
Kedyś jeszcze jak Górnik Zabrze był majstrym i groł w europyjskich
pucharach było w użyciu słowo cham. Godało sie tyn cham, tamtyn cham
i Totynham. Górnik z Totynhamym niestety przegroł a chamy zostały.
W gwarze momy tyż miyndzynarodowe ostrzeżynia kaj np w jednym zdaniu
wystympuje kilka obcojynzycznych wyrazow. Stare banioki
godajom :Halt .Dej pan pozor na te glajzy bo w pana piźnie bana.
Halt, glajzy i bana som po niemiecku. Dej to je z angielskiego, bo
angliki majom wiecznie mało i godajom jes te dej. Jo jak żech
łostatnio powiedzioł moji po niydowny seks aferze: jes te dej- to
sie na drugi bok łobrociyła, widocznie nie rozumi po angielsku. Po
czesku jest pozor, po polsku pan a po ślonsku piźnie. Jeżeli chodzi
o złożoność to gwara łoprócz normalnych wyrażyń mo tzw ałsdruki np.
wyraz łonaczyć. Słowo to zastympuje wszystke inne, ale przeważnie
opisuje w nieskomplikowany sposob skomplikowane stosunki damsko
mynske. Do przykładu: Łona z łonym złonaczyli sie na łonce.
Hanysy tyż nigdy niy godajom "o" ino "ło" np.: Łoptyk z łorkiestrom
łobjechoł łobjazdym łokoło Łolesna, łoziym łokronżyń. Abo weźmy taki
ałsdruk wichajster abo dinks, kere tyż zastympujom wiela innych
wyrazow. Ftoś sie wos spyto co to jest kurbla, a wy niy wiycie co to
jest ale za pomocom dinksa i wichajstra idzie wyńść z kożdy
łopresji. Bo przeca kurbla to jest tako tajla przy dinksie kerom
sie kurbluje łonaczydło, żeby nakurblować złonaczony wichajster abo
insze kurblowadło. I jest to bardzi przejrzyste niż bleblanie
nikerych wybrańcow narodu z mównicy syjmowy. Abo czy ftoś z wos wiy
co to szfynker do pranio, abo kromlojchter. A kożdy Hanys powiy że
szfynker do pranio to siarońsko festelny waszpek z przydinksowanym
waszbretym do kerego jest przyłonacony hynkel i tym hynklym sie w te
i nazod telepie aże z pranio maras wylezie. Zas kromlojchter to je
byrna w fasongu na sztyndzrze przyłonaczono dinksym do gipsdeki.
A tera ida szykować sie do wilije bo moja szkamrze że durś szkryflom
a już wszyscy som fertig i majom krisbałny łobwieszone glaskuglami
i łobsypane zilbrym.
Przez to haltuja z tymi kwańtami i belerami a wszystkim pniokom,
ptokom i krzokom życza Wesołych Świąt. I dejcie pozor przy zbijaniu
karpia.

Szkryfnoou Wasz Marjanek na:
forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=639&w=79513414&a=79656579

Wikipedyjo we ślůnskij godce!

[jaborygyn]

"ja22ek", melduja Woom uo tymu!

Tu je jeji přodńo zajta:

szl.wikipedia.org/wiki/P%C5%99od%C5%84o_zajta

[jaborygyn]

Je tyž zajta uo uůnakich jak Jou:

szl.wikipedia.org/wiki/Jaborygyny

Napoczůn śe gůn na polsky felery!

[jaborygyn]

Kjere tykajům śe Szlůnzka:

www.youtube.com/watch?v=reJHVhbWpDI

„Danga“ - Tôwarzistwo Piastowaniô Ślónskij Môwy

[jaborygyn]

Miyli człónkowie-założyciele DANGI,
miyli przôciele ślónskij môwy!

Po długim psotnym czasie musi w kóńcu zaświycić słóneczko!
Nasi starzikowie, jak widzieli po dyszczu kolorowy òbłónk na niebie,
to sie cieszyli a padali „Dziwejcie sie! Danga* pije, danga pije“!
Te stare ślónskie przisłowie mô òd teraz jeszcze jedne, nowe
znaczynie. Bo dziś człónkowie DANGI a jeji przijôciele majóm
prziczynã pić na zdrowie naszego młodego tôwarzistwa!

Miyli Ślónzôcy! Słuchejcie!

Sónd rejónowy w Òpolu przisłôł nóm do Czyszek pismo, co w nim nóm
òznajmuje, iże nasza DANGA została zaregistrowanô pod mianym:

Tôwarzistwo Piastowaniô Ślónskij Môwy „Danga“

(takô je òrtografijô w piśmie!)


Tã wesołõ nowinã dôł mi skôzać Alojz Ketzler, nasz kasyrz z Czyszek!

Tóż pijcie na zdrowie DANGI a wołejcie wesoło DANGA PIJE! DANGA
PIJE!


* danga (zachodni G. Śl.), dynga (wschodni G. Śl.) abo dónga
(Cieszyńskie, Raciborskie)

[jaborygyn]

Nowina nómer 1/2008; Tôwarzistwo Piastowaniô Ślónskij Môwy „Danga”
w Czyszkach (kozielski krys)

Danga na ślónskim niebie

Nowe tôwarzistwo chce òbrónić tradycyjnõ ślónskõ môwã


Czyszki (Cisek). W zeszły sztwôrtek (12.06) Sónd Rejónowy w Òpolu
zaregistrowôł Tôwarzistwo Piastowaniô Ślónskij Môwy „Danga“,
ze siodłym w Czyszkach (kozielski krys). Na zgrómadzyniu
założycielskim, ftore bóło już w marcu, zgrómadziyło sie 16 człónków-
założycieli i pôrã gości.

„Kiej nasi starzikowie widzieli po dyszczu kolorowy òbłónk na
niebie, to dycki wołali: ‚Dziwejcie sie! Danga* pije, danga pije’.
Òd dziś stare ślónskie słowo danga, mô na Ślónsku jeszcze drugie,
blank nowe znaczynie“, cieszóm sie człónkowie nowego tôwarzistwa.

„Radio i telewizyjô czasym nôs informujóm ò kulturach abo môwach
w dalekim świecie, ftore sie poleku tracóm. Hned a hned patrzimy
w tyn daleki świat, a zapóminómy, iże tukej, na Ślónsku, tyż ginie
jedna môwa – nasza rodnô ślónskô môwa, co pómału rozpływô sie
w morzu polszczyzny sztandardowyj”, rzóndzi prezes Dangi dr. Józef
Kuliś, ftory pochodzi ze Strzebiynia wele Lublińca a wyuczuje na
Politechnice Glywickij studyntów elektróniki. Jego tôwarzistwo chce
skutkować w òbrónie tradycyjnyj ślónskij môwy, chce jóm òbudzić do
nowego życiô, rozwijać jóm jako nôrzyńdzie (co)dziynnyj
kómunikacyje. Rade by tyż chciało być zaczóntkiym nowyj kultury
intelektualnyj po ślónsku. Takij kultury Ślónskowi dotónd brachowało.

Na d(ł)ugszy czas chce „Danga” wyrobić kóncept, jak wyuczować
Ślónzôków we ślónskij gôdce i jak zatrzimać dalszõ asymilacyjõ
jejich môwy. „Danga” bydzie sie tyż dló nij dómôgała
instytucyjónalnyj podpiyrki (pómocy). „Choć na ślónskõ gôdkã nie
patrzi sie już tak źle jak dôwnij, to jednak pokolynie młodych
Ślónzôków rzóndzi po ślónsku bardzo słabo. Mómy ògrómne różnice
miedzy pokolyniami. Òjcowie czynsto nie uczóm dzieci po ślónsku,
bo sie bojóm, iże dzieci bydóm mieć z tym utrôpã w szkole”,
padô inicjatór tôwarzistwa Grzegórz Wieczorek, głowny redaktór
tygodnika „Nowy Casnik” po dolnołużycku w Cottbus. Wieczorek miyni,
iże dzisiejszô ślónskô gôdka w mediach – w radiu, telewizyji
a internecie – jest czynsto tak pokalyczónô, iże niy może już być
wzorym dlô młodzieży. Pod(ł)ug niego Ślónzôcy bezmała niy majóm
teraz dobrych wzorów, jak swojã môwã piastować i jak wydźwignóńć
swojã kulturã môwy na wyższy stopiyń. „Danga” chce pómóc tyn
niedostatek nadrobić.

Winkszô czyńść tych, co tôwarzistwo założyli, wycyckali ślónskõ môwã
z mamulczynym mlykiym w dóma, ale sóm tyż miedzy niymi tacy, co
chcóm swojã gôdkã polepszyć a w tôwarzistwie sie ji douczyć
z pómocóm starszych „rechtorów”.

Do piyrszych uczynków nowego tôwarzistwa bydóm nôleżeć: wydôwanie
poradnika „Tak sie rzóndzi po ślónsku”, pómoc przi wyrychtowaniu
wielkigo „hajmattrefu” Czyszczanów w siyrpniu, a tyż udziôł
w kónferyncyji „Ślónskô gôdka – jeszcze gwara czy już język” 30
czyrwca w Katowicach, co jóm òrganizuje Przymierze Śląskie
a Instytut Języka Polskiego Uniwersytetu Ślónskigo w Òpolu. DANGA


Wiyncyj rzeczy ò tôwarzistwie powiy Wóm prezes „Dangi“ Józef Kuliś
(Kulisz), tel. [phone]
a człónek-założyciel Grzegórz Wieczorek, tel. [phone];
email: [e-mail]

„Danga“ - Partnerstwo dla Różnorodności.

[jaborygyn]

Problemy językowe i etniczne można rozwiązywać w cywilizowany sposób

Członkowie Tôwarzistwa Piastowaniô Ślónskij Môwy „Danga” wzięli
udział w konferencji Partnerstwo dla Różnorodności w Gdańsku

W dniach 11–13 września b.r. odbyła się w Gdańsku ósma edycja
konferencji Partnerstwo dla Różnorodności (Partnership for
Diversity). Konferencję zorganizowało Biuro Języków Mniejszościowych
i Regionalnych (European Bureau for Lesser Used Languages - EBLUL)
przy współpracy samorządu Województwa Pomorskiego i Zrzeszenia
Kaszubsko-Pomorskiego. Konferencje Partnership for Diversity
odbywają się co roku w innym mieście europejskim. W tym roku po raz
pierwszy na miejsce obrad wybrano jeden z nowych krajów unijnych.

Europejskie Biuro Języków Regionalnych i Mniejszościowych jest
organizacją wspierającą różnorodność językową i koordynującą
działania mniejszościowych wspólnot językowych zamieszkujących nasz
kontynent. Okazuje się, że w Europie około 40 mln. ludzi posługuje
się na co dzień językami różnymi od oficjalnych języków swoich
państw.

Do Gdańska przyjechali reprezentanci kilkudziesięciu europejskich
wspólnot językowych, m. in. Katalończycy, Baskowie, mieszkańcy
Galicji, Bretończycy, Fryzowie, Irlandczycy (język gaelic), Szkoci
(języki scots i gaelic), mieszkańcy Gotlandii, Niemcy (język
dolnoniemiecki). Polskie mniejszości językowe reprezentowali
gospodarze, czyli Kaszubi, oraz Ślązacy – w konferencji wzięli
udział przedstawiciele dwóch stowarzyszeń stawiających sobie za cel
ochronę i rewitalizację śląskiej mowy: towarzystwa „Danga”
i stowarzyszenia Pro Loquela Silesiana.

Podczas konferencji można było się zapoznać z sytuacją
poszczególnych małych języków, a także z działaniami podejmowanymi
w celu ich ochrony przez władze państwowe i same wspólnoty
mniejszościowe. A sytuacja ta jest bardzo różna. Najlepiej sprawy
wyglądają w tych krajach i regionach, gdzie społeczeństwa i władze
państwowe uświadomiły sobie, że różnorodność językowa jest wielką
wartością kulturową. Tak jest np. w Hiszpanii, gdzie języki
kataloński, baskijski i galicyjski, dzięki przemyślanym,
systematycznym i wieloletnim działaniom nie tylko zostały uratowane
od śmierci, ale prężnie się rozwijają a ich perspektywy są bardzo
dobre. Wydaje się, że dobrym przykładem dla nas Ślązaków może być
także język ladino z włosko-niemieckiego pogranicza językowego.
W tych regionach na porządku dziennym są takie pojęcia jak
wieloetniczność, edukacja dwujęzyczna, czy planowanie językowe. Inne
wspólnoty, np. mieszkańcy Gotlandii, są na początku tej drogi, gdyż
dopiero uświadamiają sobie potrzebę podjęcia bardziej
zorganizowanych działań dla ochrony swojej mowy.

Konferencja była także okazją do przyjrzenia się sytuacji języka
kaszubskiego. Osiągnięcia Kaszubów w pracy nad ochroną swojej mowy
są naprawdę imponujące. Jeszcze w początkach lat dziewięćdziesiątych
zeszłego stulecia wydawało się, że nic nie uratuje tej mowy od
wymarcia. Posługiwanie się kaszubskim było w powszechnym przekonaniu
uważane za coś właściwego może dla niewykształconych chłopów, ale na
pewno nie godnego człowieka cywilizowanego. W ciągu kilkunastu lat,
dzięki systematycznej pracy organizacji społecznych i władz
samorządowych, sytuację tę udało się radykalnie zmienić. Dzisiaj
Kaszubi mają dwujęzyczne szkoły, wypracowane zostały metody
i programy nauczania, wykształcono kilkuset nauczycieli
kaszubskiego. Rozwija się literatura po kaszubsku, kaszubski dobija
się do salonów, a posługiwanie się tą mową staje się nawet modne.
Dość powiedzieć, że prezes Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego Artur
Jabłoński przemówienie powitalne wygłosił w całości po kaszubsku.
Również członkowie władz samorządowych województwa, np.
przewodniczący sejmiku Brunon Synak, rozpoczynali swoje wystąpienia
od wygłoszenia kilku zdań w tym języku.

Szkoda, że konferencja nie została dostrzeżona przez górnośląskie
elity. Prócz społeczników, w konferencji nie wziął udziału nikt ze
śląskich władz samorządowych, ani nikt ze znanych polityków.
Naprawdę można się było na konferencji wiele dowiedzieć o tym, jak
problemy językowe i etniczne można rozwiązywać w cywilizowany
sposób, w duchu porozumienia i dla dobra wszystkich.

dr. Józef Kulisz, prezes Tôwarzistwa Piastowaniô Ślónskij
Môwy „Danga“

Na dalsze pytania dotyczące konferencji oraz Tôwarzistwa „Danga”
odpowiada dr. Józef Kulisz (e-mail: [e-mail]; tel.:
609 09 68 86)

„Danga“ - Postarejmy sie wrôz.

[jaborygyn]

Nowina nómer 5/2008

Postarejmy sie wrôz ò to, coby Polskô była wolnô òd
nacjónalistycznyj swady

„Danga” potampiô nieprzijôcielstwo przeciwko mniyjszościóm



Niedôwno w Czyszkach, rodnyj gminie „Dangi”, gmiński urzónd dôł
postawić tabule z mianami wsi po polsku i pó niymiecku. Ale już na
drugi dziyń źli ludzie zamazali niymieckie napisy czôrnóm farbóm.
Takie przipôdki wydarziły sie tyż w inkszych gminach Górnego
Ślónska. Tôwarzistwo Piastowaniô Ślónskij Môwy „Danga” potampiô do
kna czyny, co sie w nich pokazuje nieprzijôcielskość, niynawiść,
nietolerancyjô i dyskryminacyjô przeciwko mniyjszościóm.
Rzóndzicielóm „Dangi” jest żôl, iże bez 60 lôt po wojnie, choć
Polska jest już 20 lôt wolnô i dymokratycznô, dycki jeszcze burzóm
nasz ślónski lud burziciele, co by radzi chcieli wykorzynić
i wytampić w naszym kraju każdõ inkszość.



Forsztand „Dangi” miyni, iże takich niszczôrzy zachancajóm politycy,
chtorzi jawnie bóntujóm nôród przeciwko prawóm, jakie majóm
mniyjszości wedug prawa Polski i Europejskij Unije. W tyn to sposób
óni je dyskryminujóm i wiedóm lud wieloetnicznego Ślónska do swady.
Tyż niechtore òrganizacyje i czyńść elity nakłóniajóm nôród do
takigo hóncwojstwa bez to, iże porzónd widzóm w dymokratcznym
regiónaliźmie niebezpieczyństwo dlô bardzo ańfachowo
rozumianyj „polskości”. Bez to budzóm strach, szczujóm nôród
przeciwko mniyjszościóm i po niekrześcijańsku siejóm niezgodã
w ludzie górnoślónskim.



„Danga” namôwiô wszyskich ludzi dobryj wole, coby żyli ze sobóm
w zgodzie, szanowali sie na wzajym i żyli po przôcielsku, wszysko
jedno, do chtoryj etnicznyj grupy nôleżóm. Każdô grupa mô mieć
warónki, coby mógła rozwijać i piastować swojã kulturã i môwã i coby
poradziyła sie òbrónić przed naciskiym asymilacyje. Tóż skirz tego
môwy mniyjszości muszóm być używane w szkołach, w gazytach
(cajtóngach) i w jawnym życiu regiónu. „Danga” sprzeciwiô sie jakij
bóndź asymilacyji i naciskowi, chtory prowadzi do wymiyraniô
wszyskich môwów i dialektów, co sóm aby trochã inksze jak polskô
môwa sztandardowô.

Eźli sie straci bogajstwo kulturowe górnoślónskij ziymie, to bydzie
to niewymównô szkoda niy yno dlô mniyjszości, co na Ślónsku żyjóm,
ale tyż dlô wiynkszości miyszkańców Polski.



Forsztand „Dangi” przipóminô, iże 40 milijónów Europejczyków używô
inkszyj môwy nita, co òficjalnie panuje w jejich kraju. Tóż niy ma
sie co dziwić, iże w Europie jest mocka regiónów z dwóma abo
i trzóma òficjalnymi môwami (na przikłôd w Niymcach na Łużycach).
Tóż „Danga” namôwiô ludzi dobryj wole – wszysko jedno, za kogo sie
uwôżajóm – eli za Polôków, Niymców abo ino za Ślónzôków – coby my
wszyscy wrôz sie postarali, żeby takô normalność przicióngła tyż dó
nôs na Ślónsk.


Rzóndziciele Tôwarzistwa Piastowaniô Ślónskij Môwy „Danga” (Czyszki,
kozielski krys)

„Danga“ - Piyrszõ tabulã po ślónsku na świec

[jaborygyn]

Tôwarzistwo Piastowaniô Ślónskij Môwy "Danga" - Nowina dlô prasy
6/2008

„Z połedniowyj stróny dostympu bróniła rzyka Sumina, szyroko rozlotô
po barzolatych łónkach“

W Górkach w gminie Nyndza postawiyli bezmała piyrszõ tabulã po
ślónsku na świecie!


Górki/Górki Śl. Tak po prawości, to niy ma nic dziwnego ani
niezwykłego w tym, iże w gminach sóm stawiane tabule z informacyjami
dlô gości i turystów. Tyż wieś Górki w raciborskim krysie mô òd
krótkigo czasu takõ tabulã, co turysta może sie ś nij dowiedzieć,
jak Górki powstały. Ta to blaszannô tabula rozeznôwô sie òd inkszych
bez to, iże bôjka ò zaczóntku Górek jest na nij napisanô we trzech
môwach wrôz: po polsku, po niymiecku i… po ślónsku!

Idejô ślónskij tabule wylóngła sie w gowie sekretôrza Tôwarzistwa
Piastowaniô Ślónskij Môwy „Danga“ Hajnela Postawki (Henryk
Postawka), kiery sie tukej we wsi òżyniył i òd tego czasu sam
miyszkô i zarôbiô na życie jako rechtór môwy angielskij w gimnazjum
w Rybniku. Tyn prawdziwy poliglota, co poradzi dobrze rzóndzić tyż
po włosku, jest – jakby sie dziś powiedziało – zapôlónym historykiym
regiónalnym, kiery prowadzi òd roku 2006 strónã internetowõ
ò Górkach (adresa w internecie: www.postawka.go.pl), i wydôwô wrôz
z fojtym jónkowickim gazytkã „Oblicza wsi“. Jest (spół)autorym
niekierych bardzo wertownych inicjatywów, takich jak òchróna
dymbowyj aleje abo postawiynie piyrszyj tabule z òpisym wsi (stoi
óna òd siyrpnia kole góreckij szkoły).

Legynda ò tym, jak powstała wieś, to jest bezmała nôjbarzi upodobany
projekt Hajnela Postawki. Spisôł ón jóm nôprzód po angielsku,
a potym se umyślół, żeby przełożyć jóm na tela różnych môwów, jak
sie ino dô. Na jego strónie idzie se jóm przeczytać w dwanôstu
môwach, w tym blank „egzotycznie“ – po grecku abo dolnołużycku –,
a zaniedugo pokôże sie tam jeji kaszubskô wersyjô. Legyndã ò Górkach
przełożył na ślónski znany autor ślónskich rozprôwków i wice-Ślónzôk
Roku Bogdan Dzierżawa z Chwalyncic (znany skirz swojich
ksiónżek „Utopek z Wielopola“ abo „Z biegiem Rudy“).

Hajnel Postawka òbiecuje, że to dziepiyro poczóntek „wieku ślonskich
tabulów“ w jego òkolicy: „Ważne jest, żeby ślónskô môwa tych strón
wylazła z chałup na drógi i place w naszych wsiach i miastach i żeby
jóm było niy ino słychać ale tyż widać i żeby nasi Ślónzôcy mógli se
jóm mieć za coś“. Tôwarzistwo Danga mô wielkõ nadziejã, iże inksze
ślónskie gminy weznóm se z Górek przikłôd.

Góreckô legynda po ślónsku to bezmała piyrszô takô tabula na całym
Górnym Ślónsku. Mô óna służyć niy ino jako „ciekawostka“ turystóm,
ale tyż tutecznyj ludności mô przipóminać ò korzyniach i ò staryj
môwie Górczanów. Fóndatorami tabule sóm gmiński urzónd
i „Stowarzyszenie Sumina na Rzecz Odnowy i Rozwoju Górnego Śląska”.



Tôwarzistwo Piastowaniô Ślónskij Môwy „Danga”


Wiyncyj ò tabuli może Wóm porozprawiać Hajnel Postawka (Henryk
Postawka), tel. [phone], e-mail: [e-mail]

www.postawka.go.pl/

Uo tabuli ze legyndoom wsie we TVP Katowice.

[jaborygyn]

patrz.pl/filmy/gorki-slaskie-w-tvp-katowice

"Danga" - Informacja prasowa 07/2008. cz.1.

[jaborygyn]

Informacja prasowa 07/2008 Tôwarzistwa Piastowaniô Ślónskij Môwy
Danga, 20.11.2008

„Jeśli jesteśmy jedną rodziną, to zadbajcie o nasze jak o swoje”

Stanowisko Tôwarzistwa Piastowaniô Ślónskij Môwy w dyskusji
o nadaniu dialektowi śląskiemu statusu języka regionalnego
(w związku z artykułem w Dzienniku Zachodnim z 14.11.2008 „Śląscy
posłowie chcą, żeby gwara była językiem”)

Tôwarzistwo Piastowaniô Ślónskij Môwy „Danga” (po śląsku „tęcza”)
reprezentuje pogląd, że dyskusja o tym, czy dialekt śląski jest
tylko dialektem języka polskiego, czy osobnym językiem, nosi
znamiona dyskusji zastępczej. Przyznanie dialektowi śląskiemu rangi
języka regionalnego nie powinno być zależne od tradycyjnej
klasyfikacji językoznawczej, która uznaje dialekt śląski za
regionalną formę języka polskiego. W obliczu bardzo silnych procesów
asymilacji językowej, które prowadzą do wymierania tradycyjnego
dialektu śląskiego i zastępowania go językiem standardowym
(„literacką polszczyzną”), należy podjąć zdecydowane i zorganizowane
działania, które umożliwią skuteczną ochronę dialektu śląskiego
i pomogą zainteresowanej ludności skutecznie się przed tą asymilacją
bronić. Co do tego, że taka ludność istnieje, „Danga” nie ma żadnej
wątpliwości – samo istnienie dwóch stowarzyszeń stawiających sobie
za cel ochronę śląskiej mowy jest tego przejawem.

Niestety – prowadzona w mediach dyskusja o języku Ślązaków sprowadza
się często jedynie do kwestii: „gwara czy język?” Nietrudno
zauważyć, że wiele tzw. autorytetów obawia się, że przyznanie
śląszczyźnie statusu „języka regionalnego” unieważni utarte
i obowiązujące definicje i zaprzeczy jej związkom z polszczyzną.
Danga stoi na stanowisku, że taki strach jest nieuzasadniony.
Pojęcie języka regionalnego nie jest pojęciem z zakresu
dialektologii ani lingwistyki, lecz tytułem czysto prawnym. Nie
należy tych dwóch dziedzin ze sobą mylić! Nic nie stoi na
przeszkodzie, żeby mowa śląska, w sensie wąskiej naukowej definicji
lingwistycznej zaklasyfikowana jako dialekt, stała się językiem
regionalnym w znaczeniu administracyjno-prawnym. Tym bardziej, że
dialekt – czyli terytorialna odmiana języka, – językiem być nie
przestaje (tak jak odmiana piwa nie przestaje być piwem). Pytanie
o nadanie mowie śląskiej statusu języka regionalnego jest w istocie
pytaniem o to, czy Rzeczpospolita Polska uważa tę odmianę języka,
używaną przez tysiące swoich obywateli, za wartą ochrony, czy nie.

Tytuł języka regionalnego nie jest lekarstwem na wszystkie bolączki,
jednak wydaje się być nieodzownym i podstawowym elementem w całym
wachlarzu działań mających na celu zachowanie gwar śląskich jako
narzędzia komunikacji codziennej dla przyszłych pokoleń. Zarząd
Dangi uważa, że język zepchnięty do roli czystego „narzecza
domowego”, skazany mocą definicji na ograniczoną funkcjonalność, nie
ma szans w obecnym świecie obronić się przed naporem języka
standardowego, wszechobecnego w mediach, w systemie szkolnictwa oraz
w życiu gospodarczym kraju. Żeby przeciwstawić się tak silnym
procesom, potrzebna jest mobilizacja intelektualnego potencjału
ludzi wykształconych, świadomych wagi problemu i pragnących
świadomie uczyć się, pielęgnować i rozwijać język przodków, w sposób
uporządkowany i planowany. Takich ludzi nie brakuje, ale fakt ten
bardzo pomału dociera do świadomości tzw. autorytetów, które
w sprawie języka Ślązaków często zabierają głos, jednak nie chcą lub
intelektualnie nie są w stanie adekwatnie odnieść się do wyżej
wymienionych zagrożeń. Łatwiej im bronić suchej definicji niż
zagrożonego języka.

Danga ubolewa, że obecnie nie ma żadnej placówki edukacyjnej, żadnej
instytucji ani ośrodka uniwersyteckiego, które prowadziłyby
działalność tzw. planowania językowego oraz edukacji językowej –
edukacji, która umożliwiłaby osobom zainteresowanym nabycie
umiejętności posługiwania się tradycyjnym dialektem śląskim
w stopniu czynnym oraz które kształciłyby w tym zakresie pedagogów
i nauczycieli.

Brak takich możliwości jest odczuwany przez wiele osób bardzo
boleśnie. Jeden z członków naszego towarzystwa, wykładowca na UŚ,
Ślązak od pokoleń, określił to trafnie tak: „Bardzo chciałbym mówić
z moimi dziećmi po śląsku, ale już nie wiem jak. Nie wiem, co jest
po śląsku dopuszczalne a co nie. Nie jestem jedyny. U nas na uczelni
wszyscy mają w tej kwestii chaos w głowie”.

Nie można liczyć na to, że każdy Ślązak chcący zachować język
przodków, będzie się kształcił sam, a swoje braki językowe nadrobi
w domu, indwidualnie, jedynie przez osłuchanie się z mową starszego
pokolenia. Do tego potrzeba wsparcia przez powszechnie dostępną
edukację. Pomimo że prawie każdy obywatel Polski potrafi się
posługiwać polszczyzną standardową, to jednak nikt nie wątpi
w potrzebę nauki języka polskiego, w celowość istnienia niezliczonej
liczby słowników, poradników językowych i całej armii
intelektualistów, którzy o ten język dbają. Jakże bardzo
potrzebowalibyśmy my Ślązacy, chociaż namiastki takiego potencjału
i możliwości, choćby tylko po to, żeby nasze wnuki mogły mieć szansę
tak dobrego opanowania śląskiego dialektu jak nasi dziadkowie.

Ostatnio w dyskusji na łamach prasy wyrażano pogląd (na przykład
prof. Bogusław Wyderka oraz prof. Dorota Simonides), że gwary
śląskie są już prawnie chronione, przez ustawę o języku polskim oraz
polskie prawodawstwo w ogóle. Danga nie zgadza się z taką
interpretacją, ponieważ z zapisów prawnych nie wynika jakiekolwiek
czynne działanie na rzecz ochrony śląskiego dialektu, a przede
wszystkim brakuje spełnienia postulatów najważniejszych (o których
mowa była wyżej). Tak jak w przypadku pojęcia „języka regionalnego”,
tak również tutaj dochodzi do pomieszania znaczenia lingwistycznego
terminu „język” z językiem w rozumieniu prawa. Język polski jest
językiem urzędowym i jest wszechstronnie chroniony. Pomimo że
pojęcie „języka polskiego” w rozumieniu lingwistów zawiera w sobie
wszystkie genetycznie polskie gwary i dialekty, to jednak
w znaczeniu prawnym oraz w praktyce oznacza ono w 99%
jedynie „polszczyznę standardową” i nie obejmuje dialektów.

Danga stoi na stanowisku, że w państwie, w którym ogromna większość
społeczeństwa żadnym dialektem się nie posługuje oraz w którym brak
jest silnej kultury pielęgnowania tradycyjnych dialektów, śląska
społeczność, ciągle trwająca przy swoim „starym” języku i na tle
ogólnopolskim przez ów język się wyróżniająca, faktycznie staje się
mniejszością językową, która wymaga ochrony (tym bardziej że takiej
ochrony część tej społeczności żąda). Genetyczna polskość oraz
genetyczne bliskie pokrewieństwo z polszczyzną standardową nie mogą
być przeszkodą w tym przedsięwzięciu.

"Danga" - Informacja prasowa 07/2008. cz.2.

[jaborygyn]

Nasz język a polityka

Danga bardzo ubolewa, że wszelka dyskusja o języku Ślązaków jest
prowadzona przede wszystkim w wymiarze politycznym i w atmosferze
pomówień o separatyzm. Zauważamy, że dyskusję tę na jałowy grunt
polityki najczęściej kierują przeciwnicy jakiejkolwiek emancypacji
językowej Ślązaków. Swoistym paradoksem jest fakt, że ci, którzy
w dyskusji o języku regionalnym najgłośniej krzyczą „nie! przecież
śląski to polski!”, odmawiają nam najzacieklej właśnie tego
narzędzia, które ochronie owej śląskiej polszczyzny ma służyć
(czyli „najwięksi” Polacy są przeciwko ochronie wariantu polskiego
języka). Jest to swoisty kulturkampf, który jest dla nas tym
boleśniejszy, że prowadzą go przeciwko nam „bracia Polacy” uważający
nas za swoich rodaków. Danga stwierdza, że nic bardziej nie zagraża
poczuciu przynależności Ślązaków do państwa i narodu polskiego, jak
właśnie taka nieracjonalna i dusząca kuratela. „Jeśli jesteśmy jedną
rodziną, to zadbajcie o nasze jak o swoje”, powiedział prezes Dangi
dr. Józef Kulisz na konferencji „Ślonsko godka – jeszcze gwara czy
już język” w Katowicach. Te słowa kierujemy pod rozwagę politycznym
przeciwnikom przyznania dialektowi śląskiemu statusu języka
regionalnego.

Strach, że to właśnie śląski język regionalny oddali Ślązaków od
Polski, jest uczuciem nieracjonalnym. Danga wyraża obawę, że właśnie
brak przyzwolenia Ślązakom na ochronę swojego języka w taki sposób,
w jaki sami by tego chcieli, będzie powodem niezadowolenia
społecznego i kolejnego rozczarowania Polską. Bo czy kraj bez języka
naszych ojców zasługuje jeszcze na to, żeby nazywać go Ojczyzną?
Nasze towarzystwo chciałoby takiej sytuacji uniknąć.

Doczekaliśmy się zjednoczonej Europy, która podsuwa nam nowe, gotowe
pomysły skutecznych programów ochrony małych, nie ustandaryzowanych
języków. Wykorzystajmy tę szansę i nie pozwólmy jej zniweczyć w imię
skostniałych definicji – dla dobra Śląska, Polski, Europy i świata!

Zarząd Tôwarzistwa Piastowaniô Ślónskij Môwy Danga

Na dalsze pytania dotyczące śląskiego języka regionalnego oraz
Tôwarzistwa „Danga” odpowiada dr. Józef Kulisz (e-mail:
[e-mail]; tel.: [phone])

"Danga" - Informacja prasowa 08/2008 (tajla 1).

[jaborygyn]

Informacja prasowa Tôwarzistwa Piastowaniô Ślónskij Môwy Danga
008/2008

„Walka ze Śląskiem jest walką antypolską”

Komisja Mniejszości Narodowych i Etnicznych zaprosiła
przedstawicieli środowisk śląskich na posiedzenie w całości
poświęcone sprawom Śląska.

Warszawa. W środę 3. grudnia odbyło się w Sali Konferencyjnej gmachu
Sejmu RP w Warszawie posiedzenie sejmowej Komisji Mniejszości
Narodowych i Etnicznych. Posiedzenie to było nietypowe, ponieważ
było w całości poświęcone Ślązakom – ich aspiracjom językowym,
identyfikacjom narodowościowym i etnicznym. Zaproszeni zostali
przedstawiciele środowisk śląskich: Ruchu Autonomii Śląska,
stowarzyszeń stawiających sobie za cel ochronę języka Ślązaków –
Tôwarzistwa Piastowaniô Ślónskij Môwy „Danga” oraz Pro Loquella
Silesiana, Przymierza Śląskiego, Ruchu Obywatelskiego „Polski Śląsk”
oraz językoznawców, którzy są związani z językiem Śląska (pomimo
zapowiedzi prasowych prof. Jan Miodek oraz dr. Jolanta Tambor nie
przybyli na posiedzenie).

Gości powitał przewodniczący komisji Marek Ast (PiS). Obecny na
posiedzeniu przedstawiciel polskiego rządu przedstawił pokrótce
historię aspiracji językowych i narodowościowych części środowisk
śląskich, począwszy od prób zarejestrowania Związku Ludności
Narodowości Śląskiej aż po ostatni spis powszechny, w którym ponad
170.000 Ślązaków określiło swoją narodowość jako śląską. Według
interpretacji rządu powodem takiego samookreślenia była chęć
protestu przeciwko złej sytuacji gospodarczej na Śląsku. Według
rządu Ślązacy nie spełniają obiektywnych kryteriów narodowości a są
jedynie „grupą identyfikującą się z regionem”.

Zastępca przewodniczącego komisji reżyser Kazimierz Kutz (PO) na
wstępie poprosił zebranych gości, żeby docenili życzliwość komisji,
która zapraszając Ślązaków wykroczyła poza zakres swoich ustawowych
obowiązków, ponieważ Ślązacy nie są wymienieni w ustawie
o mniejszościach narodowych.

Następnie przedstawiciele środowisk śląskich zostali poproszeni
o zabranie głosu.

Znany śląski pisarz, publicysta i społecznik z Bojszów Alojzy Lysko
w swojej wypowiedzi stwierdził, że jeszcze w XIII wieku polszczyzna
i śląszczyzna były jednym językiem. Język polski mógł w warunkach
własnej państwowości kwitnąć, i wszystkie znane nam nurty polskiej
mowy mogły się wykształcić. Natomiast śląska mowa, niedoczekawszy
się (z małymi wyjątkami) w warunkach obcego panowania żadnego
statusu oficjalnego, zatrzymała się na etapie krasomówstwa, co
uwidacznia się w licznych konkursach gwarowych. Gwara ta przetrwała
w śląskich rodzinach, które okazały się niezdobytymi twierdzami
tożsamości. Jednak pod koniec lat 80-tych pojawili się twórcy
o aspiracjach literackich. Jego zdaniem rozpoczął się nowy etap
rozwoju śląszczyzny: literatura pisana, w której jednak panuje do
tej pory niesamowity bałagan. Dlatego należy to uporządkować, żeby
śląska książka mogła być skarbnicą ducha. Odnosząc się do chybionej
polityki ostatnich dziesiącioleci, która wielką część śląskości
zniszczyła, apelował do polityków: „Co polityka ukrzywdziła, niech
polityka teraz naprawi!”.

"Danga" - Informacja prasowa 08/2008 (tajla 2).

[jaborygyn]

Przewodniczący Ruchu Autonomii Śląska Jerzy Gorzelik pochwalił
postęp w dialogu polityki ze środowiskami śląskimi. Stwierdził on,
że śląska grupa etniczna spełnia wszystkie kryteria „etniczności”.
Podkreślił, że „apolskość” części środowisk śląskich nie
jest „antypolskością”.

Publicysta Michał Smolorz dodał, że Polska odczuwa irracjonalny
strach przed Śląskiem, i wyraził nadzieję, że ten strach będziemy
potrafili przezwyciężyć. Liczbę etnicznych Ślązaków ocenił na 1,5
miliona podkreślając, że jedynym żywym obiektywnym kryterium ich
etniczności jest gwara śląska, utopiona w masie unifikującego
państwa unitarnego. O tym, jak żywa jest tożsamość skupiona wokół
języka, świadczy według Smolorza chociażby rozkwit rozgłośni
radiowych i telewizyjnych, gdzie mówi się po śląsku – „abstrahując
od marnej jakości przekazu”.

Zaproszony na konferencję dialektolog oraz autor Słownika Gwar
Śląskich prof. Bogusław Wyderka z Instytutu Śląskiego w Opolu
stwierdził, że cechy systematyczne gwar śląskich nie upoważniają
uznania śląszczyzny za osobny od polskiego język. Zaznaczył jednak,
że nie znaczy to, iż śląszczyzna językiem regionalnym być nie
może: „Do tej pory polemizowałem jedynie przeciwko ideologii, która
chce przypisać gwarom śląskim niepolską proweniencję. Jako naukowiec
na to się nie godzę”. Zdaniem prof. Wyderki śląszczyzna jednak
przekroczyła wąskie ramy gwary czyli języka wsi: „Gwarę śląską
wyróżnia dziś wielofunkcyjność. Powstaje literatura, gwarą posługuje
się inteligencja”. Ostatecznie stwierdził: „W obecnej sytuacji nie
mówiłbym o języku regionalnym, ale z chwilą skodyfikowania taki
język może powstać”.

Szef stowarzyszenia mniejszości niemieckiej „Pojednanie
i Przyszłość” Dietmar Brehmer zaprostestował przeciwko rugowaniu
z gwary śląskiej germanizmów – śladów wielowiekowego kontaktu
językowego z językiem niemieckim. Przewodniczący Przymierza
Śląskiego Jan Hahn zauważył, że autonomiści nie powinni kurczowo
trzymać się liczby tych Ślązaków, którzy zadeklarowali narodowość
śląską w ostatnim spisie ludności. „To liczba zaniżona.
W rzeczywistości było by ich o wiele więcej, gdyby nie naciski ze
strony przeprowadzających spis, którzy odmówili wpisania narodowości
śląskiej”.

Przewodniczący Ruchu Obywatelskiego „Polski Śląsk” Piotr Spyra
zarzucił śląskim środowiskom kult krzywdy: „Nie ma krzywdy, którą
trzeba by było naprawiać. Nie ma żadnych przeszkód do kultywowania
śląskości”. Tym, którzy domagają się śląskiego języka regionalnego
i którzy tę ideę popierają, zupełny brak realizmu: „Przy tych
dążeniach zabrakło osadzenia w realności”. Twierdził, że owe dążenia
wpisują się w pewien „łańcuch przyczynowo-skutkowy” i że nie są
rezultatem oddolnych dążeń i potrzeb mieszkańców Śląska, lecz
politycznym obstalunkiem pewnych środowisk: To postulaty wtórne,
potrzebne dla funkcjonowania ideologii, na bazie „tutejszości”
buduje się osobną narodowość. Spyra ubolewał, że środowiska przybyłe
na konfernecję nie reprezentują całej ludności Górnego Śląska, lecz
tylko jego mały wycinek.

Prezes Tôwarzistwa Pistowaniô Ślónskij Môwy „Danga” Józef Kulisz
odparł, że dziś społeczność śląska w społeczeństwie, w którym
ogromna jego część dialektami się nie posługuje i w którym nie ma
kultury pielęgnowania tradycyjnych dialektów, de facto staje się
mniejszością językową wymagającą ochrony. Sprzeciwiał się
przenoszeniu naukowo precyzyjnie zdefiniowanych pojęć
jak „gwara/dialekt” i „język” na grunt pozanaukowy, polityczny, gdyż
poza nauką, potocznie, terminy te są rozumiane inaczej,
wartościująco. Argumentował, że tradycyjnej śląskości codziennie
ubywa a rodzice nie mówią z dziećmi po śląsku, „żeby nie miały
kłopotów”. Takie postawy są regułą a nie wyjątkiem, i to powoduje,
że śląska mowa jest językiem zagrożonym. Również obecni na
posiedzeniu przedstawiciele towarzystwa Pro Loquella Silesiana Alan
Zych i Andrzej Szczeponek prosili posłów o wsparcie w trudnym dziele
ochrony języka Ślązaków.

Łemkowska działaczka społeczna i założycielka filologii łemkowskiej
na Akademii Pedagogicznej w Krakowie dr. Olena Duć-Fajfer namawiała
Ślązaków do wytrwałości i stanowczości w upominaniu się o swoje
prawa. Według niej wszelkie kultury pogranicza muszą się
w dzisiejszych warunkach zmagać ze ścianą silnego polonocentryzmu,
który każe traktować peryferia zawsze z perspektywy centrum. „My
Łemkowie znajdowaliśmy się do niedawna w takiej samej pozycji jak wy
dziś“, solidaryzowała się z przybyłymi na posiedzenie Ślązakami.
Centrum nie chce zrozumieć, że wielość różnych kultur typowa dla
pogranicza może wytworzyć nową wartość kulturową – mówiła.
Jednocześnie uświadamiała przedstawicielom śląskich środowisk, że
trudu kodyfikacji języka muszą podjąć się sami: „Nie oczekujcie, że
kodyfikację zrobi ktoś za was – to będzie równocześnie egzaminem
waszych aspiracji“.

"Danga" - Informacja prasowa 08/2008 (tajla 3).

[jaborygyn]

Dr. Duć-Fajfer wypowiedziała się jako osoba pisząca prace naukowe po
łemkowsku i z tego tytułu doskonale świadoma powagi i wysiłku
intelektualnego, którego wymaga świadome kszatłtowanie języka
będącego jeszcze do niedawna „tylko“ dialektom ludowym. Trzymam
kciuki! Zostańcie konsekwentni, a musicie zostać uznani!
Centrum ma widzieć śląskość jako wartość a nie fobię – apelowała.


Reżyser Kazimierz Kutz (PO) okazał zadowolenie, że dyskusję o Śląsku
nareszcie udało się wyzwolić z balastu historii i konfliktu polsko-
niemieckiego. Według niego etniczność Ślązaków to wielkie bogactwo
dla Polski. „Walka ze Śląskiem jest w gruncie rzeczy walką
antypolską”. Kutz twierdził, że tłumienie aspiracji śląskich
w imię „prapolskiej racji stanu” jest postawą iście bismarckowską,
i należy przestać mówić o Śląsku przez pryzmat nacjonalizmu. Objawem
takiej bismarckowskiej polityki jest jego zdaniem zasadnicza postawa
odmowna („Nie, bo jesteście groźni”). „Ślązacy domagają się swojego,
a skrzywdzony ma prawo do obywatelskiego nieposłuszeństwa”,
ostrzegał Kutz.


Członek komisji poseł Eugeniusz Czykwin (LiD), pochodzący
z Białegostoku, dziwił się „Umiecie tak dobrze wyartykułować Wasze
oczekiwania, dlaczego więc nie udało się Wam do tej pory
skodyfikować śląskiego języka?” Jednocześnie zdeklarował pomoc
i wsparcie: „Będę Was wspierać, bo czuję się jako członek komisji za
Was odpowiedzialny”. Czykwin ubolewał, że dopiero teraz komisja
zajęła się Śląskiem: „Ale mam usprawiedliwienie: debata
o mniejszościach odzwierciedla stan świadomości polityków – wszyscy
wiemy, jaka ta świadomość była jeszcze kilka lat temu.
W mniejszościach wielu posłów widziało jedynie zagrożenie”.


Członek komisji poseł Leszek Deptuła (PSL) ostrzegał tych, którzy
fobie społeczeństwa większościowego lekceważą: „Najwięksi wrogowie
waszych aspiracji są wśród Was samych. To ci, którzy budzą demony
czasów minionych. Odetnijcie się od tego!” Jego zdaniem fobie
społeczeństwa wynikają właśnie z takich demonów i Ślązacy we własnym
interesie nie powinni tych fobii lekceważyć.


Członek komisji i współinicjator inicjatywy mającej na celu uznanie
dialektu śląskiego za język regionalny poseł Marek Plura (PO)
wyraził nadzieję, że w 90-tą rocznicę powstań śląskich zaświta dla
Śląska nowa jutrzenka, i że była by to wymowa symboliczna, gdyby
właśnie w roku 2011 udało się nadać językowi Ślązaków status języka
regionalnego. Jego kolega i drugi współinicicjator inicjatywy
poselskiej na rzecz języka polskiego Lucjan Karasiewicz (PiS)
podkreślił, że teraz jest potrzebny konsens wśród ludności Śląska co
do kształtu kodyfikacji. Obaj posłowie byli zgodni, że teraz należy
odrobić „zadanie domowe” i rozpocząć prace kodyfikacyjne, żeby nie
dreptać w miejscu.


Reprezentanci Dangi obecni na posiedzeniu prezes Józef Kulisz oraz
wiceprezes Grzegorz Wieczorek byli bardzo mile zaskoczeni przychylną
i otwartą atmosferą panującą na spotkaniu i z zadowoleniem
stwierdzają, że wśród polityków w Sejmie mają wielu
sprzymierzeńców: „To dopinguje nas do dalszych działań na rzecz mowy
śląskiej. Nasz cel na horyzoncie już widać”. Danga dziękuje
wszystkim posłom, którzy przyczynili się do tego niezwykłego
spotkania o historycznej wadze.


Grzegorz Wieczorek, Danga

Co dane je urzyndowo a niy yno z klachoov?

[jaborygyn]

Couko rzecz, jak sie za rajoom mjaua:

orka.sejm.gov.pl/Biuletyn.nsf/0/A07628CBE422AD6CC125752300503C3F?OpenDocument

„Danga“ - Drugo tabula - Nowina dlô prasy (4/2009)

[jaborygyn]

Dambowo galyj w Górkach
co jóm Górczany nazywajóm „Damby“

Wieś Górki leży na gróntach posiadłości mnichów ze Zokónu Cystersów
w Rudach. We Kodeksie Dyplómatycznym Ślónska z XIII wieku jest
spómniano staro dróga, co wiódła od Raciborza, bez Bogónice
(sómsiednio wieś Górek) do klosztoru w Rudach.

Dambowo galyj leży na północ od wsi, 250 metrów nad wysokościóm
morza, na spadzie górki, co leko spado ku dolinie rzyki Suminy (212
metrów nad morzym).

Na dłużce oziymset metrów rośnie sam 49 dambów a miyndzy niymi
lecykandy pojedincze graby. Rudzkie fesztry nacychowali damby
nómerami po porzóndku od stróny połedniowo-wschodnij. Nejmyńszy
ś nich mo 160 cm objyńcio, a nejhrubszy 409 cm (dómb Zygfrid).
Fachmani obliczyli wiek dambów na 250 lot, to znaczy, że strómy te
pamiyntajóm jeszcze czasy, kiej panowoł cysterski zokón w tyj
okolicy.

Zokón cystersów przikludziył sie w ganste lasy downego Ksiynstwa
Raciborskigo jeszcze w postrzodku XIII wieku. Za swoje gniozdo mnisi
obrali se wieś Rudy, co leży w oddalyniu 8 km od Górek. Skirz tego,
iże jejich klosztór leżoł daleko od miast, ci „bioli” mnisi musieli
wyznaczyć nowe drógi bez las, kiere sie rozchodzóm z Rud jak
prómiynie z jednego miejsca na wszyskie stróny: 1. na północ wele
kapliczki, co jóm lud nazywo Magdalynka, ku Sierakowicóm; 2. na
północny-wschód bez Stanica do Glywic; 3. na zachód bez Ruda
Kozielsko ku przewozie bez Odra w Turzu; 4. na wschód bez Stodoły do
Rybnika; 5. na połedniowy zachód do Jónkowic; 6. na połednie bez
Górki do Raciborza. Tymi drógami posiadłości cysterskie zostały ze
sobóm słónczóne. Przi drógach zostały pobudowane fesztrownie i dómki
myśliwieckie. Na jejich miejscach stojóm dziś fesztrownie z XIX i XX
wieku, co je pobudowoł ksiónża raciborski, sukcesór rudzkich
cystersów. Taki systym dróg idzie mianować „cysterskóm pajynczynóm“.
Galeje takie jak tukej w Górkach idzie znejść tyż w Bogónicach (przi
starym młynie i przi stawach nad Suminóm), na Bargłówce i niedaleko
Szymocic.

Dambowo galyj zaczyno sie przi dzisiejszej hulicy Zatoka
w Bogónicach – tam, kandy sie krziżowały stare drógi: farsko dróga
ze Szymocic ku kościołowi parafialnymu w Lyskach i strzedniowieczno
dróga Racibórz–Rudy. Ta to dróga wiedzie dalij wprzyk po dość
wielkim spadzie ku dolinie rzyki Suminy, na Piónte w Górkach. Przi
chałpach na Pióntym, w miejscu, kaj stoł kiedyś stary młyn, dróga
zaczyno iść pod góra w kierónku na połedniowy wschód. Przi tyj
dródze, blisko staryj fesztrownie, co jóm w roku 1810 odwiydziył
niymiecki poeta Josef von Eichendorff, rośnie do dziś pora okozałych
dambów. Kilometer dalij dóńdymy do naszyj galeje, co jóm górecki
noród nazywo po prostu Damby. Na jeji poczóntku rośnie leko
pochylóny dómb, co mo na miano Póntnik (idzie go leko poznać).
Króm niego trza spómnieć trzi wielkie, szumne damby, co bezmała
stojóm jako pamióntka po trzech rodach piyrszych Górczanów:
Kałużach, Czernych a Machnikach. To jejich rodziny wedle staryj
rozprowki założyły wieś. Tam, kaj galyj sie krziżuje z hulicóm
Leśnóm, rosnóm dalsze damby wert obezdrzynio. Niedaleko, na okrańcie
galeje, rośnie nejhrubszy dómb Zygfryd. Dambowo galyj w Górkach je
jedino tako galyj w lasach rudzkich i aby skirz tego isto se na to
zasłużyła, żeby jóm chrónić prawnie.



Ślónsko wersyjo tekstu

Tôwartistwo Piastowaniô Ślónskij Môwy „Danga”



Słowniczek: dłużka – długość; feszter – leśniczy; fesztrownia –
leśniczówka; galyj (ta) – aleja, przecinka w lesie; hulica – ulica;
objyńcie – tutaj: obwód; okrant – zakręt; przewóz – tutaj: prom;
rozprowka – opowiadanie, tutaj: legenda; skirz – z powodu;

[jaborygyn]

Stare damby rzóndzóm po naszymu

W gminie Nędza stoi druga tablica informacyjna z tesktem po śląsku


Górki Śl./powiat raciborski. W Górkach od kilku dni stoi druga już
tablica informacyjna z tekstem sporządzonym po śląsku. Zawiera ona
opis i historię starej alei dębowej, której początki związane są
z przynależnością okolicznych wsi do Zakonu Cystersów w Rudach
w XVIII wieku. Tablica powstała z inicjatywy Henryka Postawki –
miejscowego społecznika-regionalisty, nauczyciela historii
w rybnickim Gimnazjum nr. 4 im. Jana Kochanowskiego i członka
zarządu Tôwarzistwa Piastowaniô Ślónskij Môwy „Danga” –, oraz
rodowitego Górczanina Krzysztofa Gwosdzia – doktora geografii
z Uniwersytetu Jagielońskiego w Krakowie.

Gdy uczniowie kilka lat temu zbierali pomysły, jak spędzić
zbliżające się wakacje, Henrykowi Postawce udało namówić się jednego
ze swoich uczniów, żeby pomógł mu sporządzić dokumentację
przyrodniczą alei, w skład której wchodzi 49 starych dębów.
Projekt miał się przyczynić do uznania ich za pomnik przyrody.
Pomimo że starania te nie odniosły dotąd pożądanego skutku,
zgromadzona dokumentacja nie poszła na marne. Wykorzystano ją przy
sporządzeniu tablic informacyjnych promujących kolejną ciekawostkę
przyrodniczą okolicy. Tablice te stoją od zeszłego tygodnia na obu
końcach alei: z jednej strony tablica z tekstem po polsku, z drugiej
po śląsku.


Jest to już druga inicjatywa wykorzystania śląskiego dialektu
w przestrzeni publicznej gminy Nędza. Pierwszą tablicę wykonaną
w trzech językach – po polsku, niemiecku oraz po śląsku – postawiono
w czerwcu ubiegłego roku. Została na niej przedstawiona legenda
o założeniu Górek przez rycerza Wańka.


W sporządzeniu śląskiego tekstu pomogło Tôwarzistwo Piastowaniô
Ślónskij Môwy „Danga”. „Tym razem uznaliśmy, że wersję śląską należy
umieścić na osobnej tablicy. Albowiem kilkujęzyczne tablice
zawierają zbyt dużo tekstu i są niewygodne w czytaniu” – wyjaśnia
Postawka. Danga podeszła do projektu bardziej profesjonalnie niż
miało to miejsce w przypadku legendy o Wańku sprzed roku. Ustalono,
że język tekstu ma wiernie odzwierciedlać cechy językowe tradycyjnej
gwary Górek. „Oprócz tego chcieliśmy uniknąć niepotrzebnego
uszlachetniania tekstu wyrazami z polskiego języka literackiego”.
Z tych powodów zostały przeprowadzone czasochłonne wywiady terenowe.
W ich trakcie Henryk Postawka oraz Grzegorz Wieczorek z „Dangi”
złożyli wizytę kilku zasiedziałym tu od pokoleń rodzinom. Cennych
uwag dostarczyły im pani Maria Sikora, jej siostra Bronisława Zimoń
oraz pochodząca z Łan pani Marta Weiner.

„Przeprowadzenie takich rozmów w terenie okazało się konieczne,
ponieważ również tutaj tradycyjny śląski dialekt z zatrważającą
prędkością wymiera. Młode pokolenie zupełnie już inaczej mówi po
śląsku niż starsi mieszkańcy wsi. Na naszych oczach śląszczyzna
przestaje być językiem wiejskiego środowiska, przekaz
międzypokoleniowy śląskiego kodu językowego załamuje się” –
komentuje Wieczorek. Przykładem tego może być realizacja polskiego
[ę] w pozycji śródwyrazowej. Postawka stwierdza: „Mnie zawsze się
wydawało, że mówi się tutaj tak jak w sąsiednich wsiach powiatu
rybnickiego: zymby, dymby, rynka. Bardzo się zdziwiłem, albowiem
okazuje się jednak, że starzy mieszkańcy, gdy się ich o to zapytać,
mówią konsekwentnie zamby, damby, ranka. Nie zauważyłem tego
dotychczas, choć mieszkam tutaj już kilka lat”.

Cecha ta łączy Górki z opolską częścią Górnego Śląska. Pozostałe
właściwości są już bardziej „rybnickie”, na przykład bezdźwięczna
wymowa [ę] w wygłosie oraz brak dyftongu [oł] (na przykład: jo
widza; w sąsiedniej Nędzy mówi się już: joł widzã). Powodem takiego
stanu rzeczy jest położenie Górek na samej granicy dwóch powiatów –
rybnickiego oraz raciborskiego.

Do ciekawostek góreckiej śląszczyzny należy również wyjątkowa forma
galyj z nagłosowym [g] (=przecinka w lesie; szeroka droga, aleja). W
innych regionach Śląska mówi się alyj(ô) lub halyj(ô). Oprócz tego
członkowie Dangi przekonali się, że w rodzinach dobrze zachowujących
gwarę dla określenia czynności mówienia używa się tu głównie
czasownika „rzóndzić”, podczas gdy młodsi preferują już „godać”,
ulegając wpływowi śląskiej kultury masowej.

Wszystkie te osobliwości starego języka Górek zostały uwzględnione
w śląskim tekście tablicy, która w zamierzeniu inicjatorów nie ma
być jedynie atrakcją dla turystów, lecz przede wszystkim ma za
zadanie uświadamiać młodemu pokoleniu Górczan tradycyjne cechy
miejscowej gwary i tym samym przyczynić się do jej zachowania.

Pieniądze na tablicę pochodzą z funduszy gminy Nędza. Wystarało się
o nie Stowarzyszenie „Sumina” na Rzecz Odnowy i Rozwoju Górnego
Śląska z siedzibą w sąsiedniej Suminie.

Tôwarzystwo Piastowaniô Ślónskij Môwy „Danga” z siedzibą w Czyszkach
(=Cisek, powiat kozielski) zostało założone w roku 2008 w celu
ochrony i rozwoju tradycyjnej mowy śląskiej. Prezes „Dangi”
dr Józef Kulisz wyjaśnia, dlaczego Danga angażuje się w sprawę
tablic: „Ostatnio wiele się mówi o kodyfikacji dialektu i nadaniu mu
statusu języka regionalnego. Są to działania potrzebne, jednak nie
do końca skuteczne, jeśli nie zostaną poparte inicjatywami
oddolnymi, które dadzą świadectwo temu, że śląski lud pragnie nadal
trwać przy swoim języku i nie chce ulec asymilacji. Jednym z naszych
celów jest zmobilizowanie do działania na miejscu ludzi, którzy
umieją jeszcze dobrze mówić po śląsku. Chcemy ich wiedzę i dobre
wyczucie językowe wykorzystać w trudnym dziele rewitalizacji
śląszczyzny – ich język musi wyjść poza zacisze domowe, śląska
edukacja językowa musi stać się dobrem dostępnym dla każdego
zainteresowanego. Niestety, takich inicjatyw mamy ciągle jeszcze
bardzo mało – to kropla w morzu potrzeb. Obawiamy się, że możemy
przegrać wyścig z czasem”.

„Danga” prosi wszystkie osoby, które chciałyby zainicjować podobne
działania u siebie w miejscu zamieszkania, o kontakt (prezes
dr Józef Kulisz, tel. [phone], e-mail: [e-mail]).

Więcej informacji o śląskich tablicach w Górkach oraz o alei dębowej
udziela sekretarz „Dangi” Henryk Postawka, tel. [phone], e-mail:
[e-mail]).

„Danga“ - Informacja prasowa 05/2009 (tajla 1).

[jaborygyn]

Informacja prasowa Tôwarzistwa Piastowaniô Ślónskij Môwy Danga,
5-2009, 7.9.2009


„To trochę jak zmagania pierwszych słowiańskich misjonarzy”

Tôwarzistwo Piastowaniô Ślónskij Môwy Danga wspiera śląską mowę
w życiu kościoła



Mysłowice. W sobotę 22 sierpnia w Kościele Mariackim w Mysłowicach
z inicjatywy tutejszego koła Ruchu Autonomii Śląska odprawiona
została msza „na pamiątkę chrztu Śląska”. Prezes Tôwarzistwa
Piastowaniô Ślónskij Môwy Danga dr. Józef Kulisz został poproszony
przez organizatorów o przygotowanie i przeczytanie przed mszą listu
po śląsku „Ò snôżność ślónskij môwy”. W liście prezes Dangi
podkreślił wagę dzieła, jakiego dokonali słowiańscy misjonarze św.
Cyryl i Metody, tłumacząc Biblię Św. na język niepiśmiennych dotąd
Słowian zamieszkujących obszary, które znajdowały się pod wpływem
ówczesnego Państwa Wielkomorawskiego. Pismo otworzyło drogę
chrześcijaństwu i cywilizacji na terenach objętych misją św. Cyryla
i Metodego. Prezes Dangi zwrócił uwagę, że aby móc przybliżyć
pogańskim plemionom wiarę chrześcijańską, musieli oni dokonać –
jakoby przy okazji – pionierskiego dzieła pierwszej kodyfikacji mowy
Słowian. Misjonarze ułożyli zasady gramatyki i ortografii,
a tłumacząc treść Biblii postarali się o język dostojny i piękny,
adekwatny do wagi przekazu.

Dr. Kulisz przekonywał, że akurat dzisiaj na Śląsku czas na
refleksję nad dziełem św. Cyryla i Metodego. W czasie, kiedy Ślązacy
odczuwają silną potrzebę pisania po śląsku i edukacji w swoim
tradycyjnym języku, konieczne stały się działania kodyfikacyjne,
które po części przypominają zmagania pierwszych słowiańskich
misjonarzy. To trudne dzieło nie może być wykonane byle jak, należy
je powierzyć specjalistom, którzy się na tym znają - przekonywał.
Apelował do obecnych, aby nie odwracali się od „môwy starzików”,
lecz świadome używali śląszczyzny tradycyjnej, pięknej i dostojnej.


Kazanie wygłosił w pięknej śląszczyźnie pochodzący z Olesna ks.
Achim Zok, członek-założyciel Dangi, który wiele lat spędził
w Afryce jako misjonarz. Opowiedział on dwie przypowieści, które
zasłyszał podczas swojej misji z ust miejscowego ludu. W jednej
z nich opowiedział historię o tym, jak biedny młodzieniec żenił się
z biedną dziewczyną. Goście weselni wiedzieli, że państwa młodych
nie stać na bogate wesele, więc postanowili, że o wino postarają się
sami. Każdy miał przynieść tyle wina, ile będzie mógł. Wszystko
miało być zlane do jednego dzbana. Gdy uczta się zaczęła i każdemu
gościowi nalano do garnuszka, okazało się, że w dzbanie jest tylko
woda. Ks. Zok apelował: „To niy drudzy ludzie, ale to ty sóm musisz
być uczciwy, ty sóm musisz gôdać ze swojymi dziećmi po ślónsku, ty
sóm musisz piastować ślónskość. Inaczyj òstanie nóm ino sama woda”.


Po mszy uczestnicy podziękowali „Dangôrzóm” za śląskie słowa. Było
to już drugie takie wystąpienie prezesa Dangi w Mysłowicach. Na
wiosnę przeczytał on tam list „Ò ślónskim rzykaniu”, który wcześniej
został odczytany na mszy w kościele na Górze Św. Anny”.


Czy nadchodzi teraz era śląskich mszy? Józef Kulisz
odpowiada: „Językiem liturgii na Górnym Śląsku była od wieków
polszczyzna literacka, choć czasami nie bez wpływów regionalnych. Na
śląską liturgię albo na tłumaczenie Biblii jest chyba jeszcze za
wcześnie, i to nie o to Dandze chodzi. Nasz język musi najpierw
obrosnąć kulturą, rozwinąć się, śląski lud musi wydać mistrzów
pisanego słowa. Ale takie elementy mszy jak kazanie albo ogłoszenia
parafialne można stosunkowo łatwo wyrazić po śląsku, jedynie ksiądz
musi dobrze rzóndzić po naszymu”.


Zarząd Dangi wspiera śląską mowę w życiu parafii na Górnym Śląsku.
Czasem jednak czuje się zmuszony odpierać zarzuty o działalność
przewrotową. „Kaszubi mają całą liturgię po swojemu, pieśni
kościelne, modlitwy. Górale też śpiewali i modlili się do Ojca
Świętego po góralsku. Świat się nie zawalił a Polska się nie
rozpadła” – komentuje Józef Kulisz i dodaje: „Jest to praca
pionierska, uprzedzenia są jeszcze duże. Już raz spróbowaliśmy
namówić redkacje lokalne Gościa Niedzielnego do współpracy przy
publikowaniu tekstów o tematyce społeczno-kościelnej po śląsku.
Odmówiono nam, czas widać jeszcze nie dojrzał”.


Tôwarzistwo Piastowaniô Ślónskij Môwy Danga prosi wszystkich, którzy
są zainteresowani odprawieniem we swojej parafii nabożeństwa z
kazaniem po śląsku o kontakt (e-mail: [e-mail]; tel.:
609 09 68 86).

Tôwarzistwo Piastowaniô Ślónskij Môwy Danga



Ò snôżność naszyj môwy

Kiej spóminómy dzisiôj rocznicã krztu Ślónska, to trza spómnieć tyż
świyntych Kosztanta i Metodego (podug słownika ze Św. Anny, miano
Cyryl, abo Konstantin, po ślónsku wymôwiô sie „Kosztant”). Ci to
świynci majóm wielkõ zasugã dlô wszyskich nôrodów słowiańskich, bo
piyrsi przetumaczyli Pismo Św. na słowiańskõ môwã. Beztóż nasze òjce
poradzili Słowo Boże zrozumieć, a jak poradziyli jy zrozumieć, to
mógli tyż uwierzić i jy przijóńć. Tak sie chrześcijańskô wiara mógła
rozprzestrzynić miyndzy Słowianami.


Coby szło przetumaczyć i zapisać Pismo Św., świynci Kosztant
i Metody musieli wymyśleć słowiańskiy pismo, òd poczóntku słożyć
òrtografijõ i nôjważniejsze reguły gramatyki. Z wiaróm
chrześcijańskóm i pismym prziszły na słowiańskiy ziymie prawo,
ksiyngi i kultura. Idzie pedzieć, że òd pisma zaczła sie na
słowiańskij ziymi cywilizacyjô i że prziszła óna na na Ślónsk razym
ze krztym.

Zdô mi sie, iże dzisiôj rozumiyniy tego, że trzeba nóm zapisować
naszã ślónskõ môwã, rozprzestrzyniyło sie miyndzy Ślónzôkami
i bezmała żôdyn już tymu niy jes przeciwny.

Muszymy se to ale rozwôżyć, jakô ta ślónskô môwa mô być. Jes moc
ludzi, co myślóm, iże coby gôdać po ślónsku, styknie ino leda jak
beblać po polsku. Niyjednymu sie zdô, iże to jes blank po ślónsku,
jak se tã swojã gôdkã ómaści pôrma ślónskimi kóńcówkami,
pôróma „ausdrukami dlô szpasu”. Jes tyż moc ludzi, co ślónskõ môwã
miyszajóm z przeklyństwym, bo padajóm, że to dycki była môwa
prostôków i lómpów i skirz tego prawô ślónszczyzna musi być takô
soróńskô. Ci to ludzie czynióm naszyj môwie nôjwiynkszõ krziwdã.

Tak dôwnij niy było! Nasze starziki poradziyli niy ino òzprawiać po
ślónsku wice, ale tyż sie w tyj môwie radować, gniywać, rzykać do
Pana Boga i pozdrôwiać ludzi z uszanowaniym.

Kôżdy czowiek, tak jak jôdła, spaniô i czystego luftu do dychaniô,
potrzebuje tyż snôżności i piykności. Słowa idzie przirownać do
cegłów, co ś nich kôżdy buduje wszyskiy swojy myśli, nawet te, co
ich nigdy niy wymówi głośno. Jak czyjaś môwa jes niydbałô,
niypoukłôdanô, leda jakô, tak tyż côłki czowiek bydzie niypoukłôdany
i leda jaki. Tóż idzie pedzieć: „Dej mi posuchać, jakô jes twoja
môwa, a powiym ci, jaki jes twój rozum!”

„Skónd móm wiedzieć, jak mie żôdyn niy nauczy!” – niy jedyn sie tak
òdezwie. Coby świadómie, z rozumym piastować prawõ ślónskõ môwã,
potrzebujymy słowników, poradników z gramatykóm i tymu podobnych
uczydłów. Potrzebujymy tyż autorów, co nóm na nowo pokôżóm, jak
nasza môwa może być szumnô, szykownô i eleganckô. Potrzebujymy
wierszów, poezyje, piyknyj literatury, żeby sie ś nich uczyć
i w rzóndzyniu po ślónsku sie wydoskónalać.

Jak stawiómy se nowõ chałpã, òbsztalujymy se dobrego majstra, co sie
na mularstwie wyznôwô. W dobrym dómu wszysko musi być po porzóndku
zaplanowane i musi jedno do drugigo pasować. Budónek musi mieć mocne
fóndamynta w ziymi, a na wiyrchu dobry dach. Tak s

„Danga“ - Informacja prasowa 05/2009 (tajla 2).

[jaborygyn]

Tak samo, jak chcymy, coby nasza môwa niy była jakimś powichłanym
dziwolóngiym, ale żeby w nij wszysko było słożóne jak sie nôleży,
muszymy dzieło ukłôdaniô słowników i òporzóndzaniô gramatyki
powierzić fachmanóm lingwistóm, co sie na ludzkich môwach znajóm.

Twardym gróntym, co na nim ślónski jynzyk mô być postawióny, powinna
być môwa naszych starzików. W teraźnim czasie niy mogiymy sie już
spuścić ino na naszã dziurawõ pamiyńć.

Móndrzi ludzie padajóm „Fto dbô, tyn mô!” Podwiela słowników
i uczydłów napisanych òd fachmanów jeszcze niy mómy, sami muszymy
sie starać, coby rzóndzić po ślónsku prawie i snôżnie. Przipóminejmy
se, jak sie dôwnij Ślónzôki poradziyli piyknie pozdrôwiać. Nauczmy
sie, jak sie w ślónskij môwie pokazowało drugim ludzióm uszanowaniy.
Do kogo sie nôleży, gôdejmy za dwoje i a do kogo trza to i za troje.
Jak trefiymy jaki piykny ślónski wiersz, abo śpiywkã, nauczmy sie go
na spamiyńć! Spróbujmy słożyć piyknie po ślónsku powiynszowania na
geburstag, na wesely, abo na Gody. Jak bydymy poradziyli wrócić
naszyj môwie snôżność i piykność, to óna sie bydzie brónić sama.

Niy jes to wszysko lekie i proste, ale przecã ftóż lepij jak
Ślónzóki rozumiy, że bezmała niy ma na tym świecie rzeczy dobrych,
coby nôs niy kosztowały.

Trza nóm sie ò naszã ślónskõ rzecz starać, trza nóm ò niã dbać.
Muszymy sie w tyj môwie sami bildować, coby jóm corôz to lepij
umieć, coby rzóndzić corôz to piyknij. I, jeszcze rôz to powiym: niy
po to, coby z kimś wojować, abo kogoś ze Ślónska wyganiać, ino po
to, żeby my sami byli lepszymi, pełniejszymi i piykniejszymi ludźmi.
Po to, coby kultura i cywilizacyjô, co jy naszym òjcóm przinióśli
świynci Kosztant i Metody, niy zginyły, ale żyły i wyrôbiały sie ku
lepszymu i coby bezto nasz Ślónsk był corôz to lepszy i piykniejszy.

Porzykejmy do Kosztanta i Metodego, coby pómógli nóm uprosić
u Pónbóczka łaskã snôżnyj i piyknyj ślónskij môwy.



Dr. Józef Kulisz, prezes Tôwarzistwa Piastowaniô Ślónskij Môwy DANGA

(przeczytane na mszy w Kościele Mariackim w Mysłowicach,
22. siyrpnia 2009)

Kóntakt: [e-mail]; tel.: [phone]

[ja22ek]

"Wrócić waszyj môwie snôżność i piykność" - ważne zadanie i
niełatwe. Dobrze się temu przysłuża np. Broneknotgeld :)

„Danga“ - Informacja prasowa 06/2009. (tajla 1)

[jaborygyn]

Informacja prasowa Tôwarzistwa Piastowaniô Ślónskij Môwy Danga -
6/2009

Co otworzy śląską puszkę Pandory?

(stanowisko Tôwarzistwa Piastowaniô Ślónskij Môwy Danga w związku
z artykułem „Dwie dusze Ślązaka” opublikowanym w Newsweeku 32/2009)

Puszka Pandory to symbol nieszczęść, czegoś, co wywołuje mnóstwo
nieprzewidzianych trudności, źródło niekończących się smutków
i kłopotów. Taką definicję podaje popularna internetowa
encyklopedia „Wikipedia”. W wywiadzie „Dwie dusze Ślązaka” (Newsweek
32/2009) pani prof. Dorota Simonides wyraża pogląd – ku naszemu
ogromnemu zdumieniu – że ewentualne uznanie śląskiej mowy za język
regionalny otworzy „puszkę Pandory”. Niestety czytelnik nie
dowiaduje się, na czym by miało polegać owo niekończące się pasmo
smutków i kłopotów. Czy nieszczęściem tym miałoby być istnienie
w Rzeczypospolitej kilku języków regionalnych, np. śląskiego
i góralskiego? Przecież „język regionalny” jako kategoria prawna
(a nie ściśle językoznawcza) ma służyć dobru powszechnemu, jakim
jest bogactwo kulturowe społeczeństwa. Z założenia jest to
narzędzie, za pomocą którego zainteresowane społeczności mogą
stworzyć przeciwwagę dla kulturowej unifikacji i uniformizacji
współczesnego świata.

W wyniku zawieruch historycznych Polska stała się po II wojnie
światowej jednym z najbardziej jednolitych etnicznie państw
w Europie. Poza Kaszubami, Góralami i Ślązakami trudno jest wskazać
w naszym kraju jeszcze jakieś mniejszości, które zdołały uchować
swoją mowę w takim stopniu, że mogłyby się starać o status języka
regionalnego. Jeśli działania Ślązaków zainspirowałyby jakieś inne
grupy ludności językowo wyróżniające się na tle ogólnopolskim, to
z punktu widzenia „ekoróżnorodności środowiska językowego” w Polsce
należało by się z tego faktu cieszyć, a nie dopatrywać się w nim
zagrożenia. Pani profesor musi mieć naprawdę bardzo niskie mniemanie
o Polakach, skoro uważa, że tylko kulturowe i językowe ujednolicenie
zapewni naszemu krajowi pokój społeczny. Proszę zauważyć, że ustawa,
na którą powołuje się pani profesor, nie nakazuje gminom
zamieszkałym przez mniejszości językowe wprowadzenia języka
mniejszościowego, a tylko zezwala im na to. Ostateczną decyzję i tak
podejmują samorządy. To za każdym razem wymaga współpracy
i porozumienia mniejszości z większością. Dlaczego lokalnym
społecznościom tego zabraniać?

Towarzystwo „Danga” podkreśla, że to nie „polskość standardowa” jest
w Polsce dobrem ginącym, ale przejawy kultury, a w szczególności
każda forma języka, które się od niej odróżniają.

Dla Tôwarzistwa Piastowaniô Ślónskij Môwy „Danga” najważniejszym
powodem starań o nadanie śląszczyźnie statusu języka regionalnego
jest prosta obserwacja: Dialekt śląski wymiera. Nie trzeba być
językoznawcą, żeby to widzieć i słyszeć. Pani profesor nie ma racji
twierdząc, że śląszczyzna była „od zawsze” jedynie językiem domowym.
Wszystkie opracowania gwarowe poświadczają jednoznacznie, że po
śląsku mówiono prawie wszędzie, również poza domem: w polu,
w warsztacie pracy, na targu, w kontaktach z mieszkańcami regionu -
czyli wszędzie, za wyjątkiem kontaktów z obcymi urzędnikami
i przybyszami. Potwierdzeniem tego jest istnienie w mowie śląskiej
wielu słów przynależących do terminologii prawniczej, ekonomicznej,
czy technicznej, które można znaleźć w materiałach
dialektologicznych. Śląszczyznę wyrugowano w ciągu ostatnich 80 lat
po kolei z większości tych domen. Poza nielicznymi i szybko
topniejącymi enklawami zamieszkałymi przez autochtoniczną ludność,
swoją ostatnią ostoję mowa śląska znalazła w wielopokoleniowej,
niemieszanej rodzinie. Takie modele są jednak w dzisiejszym świecie
bardzo trudne do utrzymania, a oparcie się jedynie na nich może
prowadzić do izolacjonizmu i zepchnąć mniejszościową społeczność na
margines nowoczesnej cywilizacji.

Przekaz międzypokoleniowy załamuje się jednak nawet w rodzinie, gdyż
język dorastającego człowieka kształtuje dziś w małym stopniu dom
oraz najbliższe śląskojęzyczne otoczenie (które zresztą mało gdzie
się uchowało). Za to przemożny wpływ wywierają na nas szkoła,
uczelnia, mass-media, miejsce pracy, czyli domeny, gdzie
niepodzielnie dominuje język polski standardowy. Do tego dochodzi
postawa śląskich rodziców (będąca regułą a nie wyjątkiem!), którzy
zdając sobie sprawę z negatywnych stereotypów i niewielkiej
funkcjonalności „języka wyłącznie domowego”, świadomie mówią do
dzieci „czysto po polsku”, traktując swoją tradycyjną mowę jako
niepotrzebny balast i przeszkodę w życiu. Prof. Simonides nie tylko
zdaje się nie dostrzegać tych zjawisk, ale swoimi sugestywnymi
twierdzeniami wręcz utwierdza czytelnika w przekonaniu, że inaczej
być nie może i być nie powinno.

Dla ogromnej większości młodego pokolenia Ślązaków niebo nie jest
już więc ani modre ani światłe ale tylko niebieskie, a kapusta
jedynie czerwona. Zadziwia nas, z jaką wytrwałością powtarza się
powiedzenie „co wieś to inna pieśń”, nie dotrzegając faktu, że
różnice regionalne bledną w porównaniu z różnicami
międzypokoleniowymi. Język młodej generacji ma z reguły bardzo mało
wspólnego z językiem naszych dziadków i pradziadków opisywanym przez
Nitscha, Olescha i Zarębę. To często zupełnie zerodowany system,
właściwie normalna polszczyzna potoczna z kilkoma reliktowo
zachowanymi „ausdrukami” i końcówkami.

Tôwarzistwo Piastowaniô Ślónskij Môwy Danga, obserwując bacznie
silne i wszechobecne procesy asymilacyjne zachodzące na Śląsku, od
samego początku ostrzega, że język Śląska zepchnięty do roli
czystego narzecza domowego, bez wsparcia ogólnodostępnej edukacji,
nie ma obecnie szans na przetrwanie.

Mała społeczność, taka jak nasza, może się przeciwstawić
uniformizującemu wpływowi otoczenia tylko przez świadome działania
edukacyjne i samoedukacyjne. Młodzi ludzie potrzebują dziś
orientacji, punktu odniesienia, które pozwalałby im wyłapywać
w otaczającej ich mieszaninie językowej cechy śląskie i rozstrzygać
niepewności językowe. Do tego potrzebujemy narzędzi: słowników,
podręczników, popularnych poradników przygotowanych w oparciu
o opracowaną i usystematyzowaną przez językoznawców wiedzę: zasady
śląskiej gramatyki, morfologii i fonetyki. Trzeba stworzyć
możliwości do systematycznej nauki śląszczyzny oraz warunki, żeby
język ten mógł na nowo obrosnąć kulturą. Temu właśnie celowi mają
służyć działania kodyfikacyjne!

Stanowczo protestujemy przeciwko nazywaniu tak pojętego śląskiego
języka bytem sztucznym. Jest wręcz przeciwnie – rzetelnie opracowany
przez ludzi mających odpowiednie kwalifikacje zbliża on nas do
języka najstarszego pokolenia, przywraca jego pierwotną
funkcjonalność, pomaga konsekwentnie zachowywać cechy śląskie,
wreszcie stwarza podstawy do tego, żeby się uczyć po śląsku
systematycznie a nie wyrywkowo.

„Danga“ - Informacja prasowa 06/2009. (tajla 2)

[jaborygyn]

Danga uważa, że obawy prof. Simonides wyrażone we wspomnianym
wywiadzie są zupełnie nieuzasadnione. Przecież w hipotetycznym
przyszłym słowniku śląszczyzny słowo „światły” może być potraktowane
na równych prawach z przymiotnikiem „modry”, a do każdego z nich
może być dodany komentarz o tym, w której części Śląska należy go
używać. Niestety wielu ludzi – nawet bardzo wykształconych – pada
ofiarą założenia, że „skodyfikowany” język musi być jednowariantowy,
musi posiadać ścisłą normę, w której nie ma miejsca na „bogactwo
gwar”. Otóż jest to założenie bardzo mylne, wynikające z nałożenia
na postulowaną kodyfikację śląskiego ciasnych schematów myślowych
obowiązujących w polszczyźnie standardowej. Innych wzorców nie mamy
wokół nas lub nie zadaliśmy sobie trudu, żeby do nich dotrzeć. Kto
jednak śledzi poczynania regionalnych mniejszości językowych
w Europie, łatwo dostrzeże, że Śląsk nie jest wyjątkiem i że prawie
wszędzie jest tak jak u nas – występuje mniej lub bardziej silne
zróżnicowanie dialektalne i ograniczenie funkcjonalne
języka/dialektu („ludowość”/„gwarowość”). Jednak w wielu regionach
Europy – w tym również w Polsce (Kaszubi, Łemkowie) – uznano, że nie
jest to przeszkodą w kodyfikacji języka i podjęto świadomie
pozytywistyczne prace nad tym, żeby choć częściowo wyrównać
funkcjonalną asymetrię pomiędzy językiem państwowym a językiem
społeczności mniejszościowej. Należy podkreślić, że ograniczenie
funkcjonalne nigdy nie jest pochodną cech systemowych danego
języka/dialektu, lecz jedynie odzwierciedleniem jego roli i prestiżu
w społeczeństwie lub państwie, czyli faktorów socjologicznych.
Również dlatego uznanie śląszczyzny za język regionalny jest
wskazane. Prestiż, rola w życiu społecznym regionu, edukacja
językowa – to są czynniki, od których zależy dziś przyszłość
spuścizny językowej Śląska.

Tradycyjny podział na języki (narodowe), dialekty i gwary ludowe nie
odzwierciedla już, szczególnie w ujęciu socjolingwistycznym,
złożonej rzeczywistości językowej Europy. Dialekt przywoływanych
w wywiadzie Alzatczyków jest jak najbardziej językiem regionalnym
i to właśnie tego dialektu, a nie standardowej niemczyzny, uczy się
100.000 uczniów w szkołach regionu (dane z „Wikipedii”
niemieckojęzycznej). Również śląski język/dialekt dawno już wyszedł
poza ramy tradycyjnie pojętej gwary ludowej, czyli języka
niewykształconych mieszkańców wsi. Gdyby potraktować poważnie
zastrzeżenia prof. Simonides, to języki-dialekty, istniejące przede
wszystkim w postaci gwarowej – jak kaszubski, północnoniemiecki,
dolnołużycki, irlandzki, bretoński, łemkowski, retoromański – nie
miałyby racji bytu jako „twory sztuczne”, „niszczące bogactwo gwar”.
Ale one nic nie niszczą, gdyż norma w tych językach z reguły nie
jest jednolita i dopuszcza (a nawet zaleca) warianty lokalne.
Tu widać wyraźnie, że kodyfikacja wcale nie skazuje śląszczyzny na
ujednolicenie – i taką zasadę przyjęła tworząca się komisja
kodyfikacyjna języka śląskiego.

Pamiętać należy, że nawet różnorodność gwarowa nie oznacza
dowolności – każda najmniejsza nawet gwara ma swój system językowy,
swoją niepisaną normę, którą można opisać i udostępnić
zainteresowanej społeczności. Poza tym – pomimo niektórych różnic –
gwary śląskie mają przecież mnóstwo cech systemowych wspólnych.
Dlaczego więc ich opisanie w przystępnej formie miałoby
wykreować „byt sztuczny”?

Prof. Simonides uważa, że śląski nie może być językiem regionalnym,
gdyż jest dialektem polszczyzny. Tutaj jednak zauważamy wielkie
zamieszanie terminologiczne. Pomimo że pojęcie „języka polskiego”
w rozumieniu lingwistów zawiera w sobie wszystkie genetycznie
polskie gwary i dialekty, to jednak w znaczeniu prawnym oraz
w praktyce życia społecznego rozumie się przez nie jedynie
polszczyznę standardową. Odczucie, że polszczyzna i śląszczyzna nie
są bytami tożsamymi, jest powszechne. Na lekcji języka polskiego nie
nauczymy się nigdy mówić czynnie po śląsku, słownik języka polskiego
też nam w tym niewiele pomoże. Wręcz przeciwnie – w programach
nauczania polskiego wiele elementów zorientowanych jest na uczulanie
uczniów na gwaryzmy i na ich eliminację z języka. W praktyce mowa
śląska jest traktowana przez polski system edukacji jak język obcy!
Uważamy, że w sposób niedopuszczalny dochodzi tutaj do pomieszania
definicji lingwistycznych z prawnymi. Pojęcie języka regionalnego
nie jest pojęciem z zakresu dialektologii ani lingwistyki, lecz
tytułem czysto prawnym. Nic nie stoi na przeszkodzie, żeby system
językowy, w sensie wąskiej naukowej definicji lingwistycznej
zaklasyfikowany jako dialekt, mógł w ujęciu administracyjno-prawnym
zostać objęty ochroną jako język regionalny. W Europie mnóstwo
takich mikrojęzyków/dialektów ma już taki status. Pytanie
o podniesienie mowy śląskiej do statusu języka regionalnego jest
w istocie pytaniem o to, czy Rzeczpospolita Polska uważa tę odmianę
języka, używaną przez tysiące swoich obywateli, za wartą ochrony,
czy nie.

Strach, że język regionalny oddali Ślązaków od Polski, jest uczuciem
nieracjonalnym. Naszym zdaniem właśnie język regionalny, język,
którego można się nauczyć, którego znajomość można doskonalić, jest
realnym i cywilizowanym pomysłem na śląskość przyszłości, śląskość
pogodzoną z polskością. Pielęgnowanie języka oznacza przeniesienie
uwagi z rozpamiętywania naszych domniemanych i prawdziwych krzywd na
działanie pozytywne – na to, co sami możemy zrobić ze sobą i dla
siebie. Własny język, w którym poczucie śląskiej tożsamości
znalazłoby zabezpieczenie, może nas wyzwolić od strachu, a co za tym
idzie, wyciszyć pokusy izolacjonizmu i separatyzmu. Danga wyraża
obawę, że właśnie brak przyzwolenia Ślązakom na ochronę swojego
języka w taki sposób, w jaki by tego potrzebowali i sami chcieli,
będzie powodem niezadowolenia społecznego i kolejnego rozczarowania
Polską. Bo czy kraj bez języka naszych ojców zasługuje jeszcze na
to, żeby nazywać go Ojczyzną? Zaprzepaszczenie być może ostatniego
momentu na rewitalizację śląskiej mowy będzie niewybaczalne, a teza,
że śląszczyzna to „język Rejów i Kochanowskich”, stanie się zużytym,
zupełnie pusto brzmiącym frazesem.

Jako zarząd Dangi zapraszamy Panią profesor już teraz na następne
spotkanie „Dangi” (termin podamy zawczasu). Nie mamy nic do ukrycia.
Chcielibyśmy Pani dać sposobność zapoznania się z ideą
i postulowanym kształtem kodyfikacji mowy śląskiej, tak jak ją
rozumiemy, oraz do bezpośredniej rozmowy i wymiany poglądów.



W imieniu Tôwarzistwa Piastowaniô Ślónskij Môwy DANGA

Józef Kulisz, Grzegorz Wieczorek

Na dalsze pytania dotyczące śląskiego języka regionalnego oraz
Tôwarzistwa „Danga” odpowie dr. Józef Kulisz (e-mail:
[e-mail]; tel.: [phone])

Jak sie mogã starać ò òbchowanie òjcowyj m

[jaborygyn]

List przeczytany pó mszy na Górze Św. Anny, 17 października 2009 r.

Jak sie mogã starać ò òbchowanie òjcowyj môwy?

Moc już sie Ślónzôki narzóndziyli ò tym, iże trza sie starać ò to,
coby ślónskõ môwã òbchować. Zdô mi sie, że dzisiôj rozumiyniy tego
rozprzestrzyniyło sie miyndzy nami i małowiela żôdyn już niy jes
tymu przeciwny. Starómy sie, coby nasza môwa była òficjalnie uznanô,
próbujymy budować kómisyjõ kodyfikacyjnõ. Chcieli by my ale dzisiôj
pouwôżać niy nad kómisyjami kodyfikacyjnymi i prawym sejmowym, ale
nad tym, co kôżdy z nôs może sóm ku tymu zrobić, coby naszã òjcowõ
môwã retować.

Piyrsze: Snôżność i staraniy

Durch jes jeszcze moc ludzi, co im sie zdô, iże coby gôdać po
ślónsku, styknie ino leda jak beblać po polsku. Niejedyn myśli, że
to jes blank po ślónsku, jak se te swojy paplaniy ómaści pôrma
ślónskimi kóńcówkami, pôrma „ausdrukami dlô szpasu”. Jes tyż moc
ludzi, co ślónskõ môwã miyszajóm z przeklyństwym, bo padajóm, że to
dycki była môwa prostôków i lómpów. Ci to ludzie czynióm naszyj
rzeczy nôjwiynkszõ krziwdã!

Tak dôwnij niy było! Nasze starziki poradziyli niy ino òsprawiać po
ślónsku wice, ale tyż sie w tyj môwie radować, gniywać, rzykać do
Pana Boga i pozdrôwiać ludzi z uszanowaniym. Tóż, starejmy sie,
coby môwa, co nióm kôżdy z nôs rzóndzi, była òkludnô i piyknô.

W tym szukaniu snôżności kôżdy musi sie spuścić na swój rozum i
swojy wyczuciy. Swojymu wyczuciu mogiymy tyż ale pómóż. Tak jak sie
idzie wyćwiczyć w nauce, abo w jakim fachu, tak tyż sie idzie
ćwiczyć w môwie. Tóż przipóminejmy se, jak sie dôwnij Ślónzôki
poradziyli piyknie pozdrôwiać. Nauczmy sie, jak sie w ślónskij môwie
pokazowało drugim ludzióm uszanowaniy. Do kogo sie nôleży, gôdejmy
za dwoje, a do kogo trza to i za troje. Jak trefiymy jaki piykny
ślónski wiersz, abo szumnõ śpiywkã, nauczmy sie ich na spamiyńć!
Spróbujmy słożyć piyknie po ślónsku powiynszowania na geburstag, na
wesely, abo na Gody. Jak bydymy poradziyli wrócić naszyj môwie
snôżność i piykność, to óna sie bydzie brónić sama.

Drugiy: Bildónek abo ksztôłcyniy

W teraźniejszym czasie już bezmała żôdyn z nôs w rozeznôwaniu, co
jes prawóm ślónszczyznóm, a co niy, niy umiy sie spuścić ino na
swojã pamiyńć i wyuczuciy. My w „Dandze” gôdómy: „Niy ma gańba niy
wiedzieć, abo sie òmylić, gańba sie niy uczyć!”. Coby świadómie,
rozumnie piastować prawõ ślónskõ môwã, kôżdy musi sie w nij durch
bildować.

Zdrzódłym prawyj ślónszczyzny powinna być dló nôs môwa naszych
starzików. Tóż szukiejmy ludzi starych, co pamiyntajóm ślónszczyznã
z czasów, jak jeszcze ludzie niy znali telewizyje i mediów, òpytujmy
sie i uczmy sie òd nich. Nowô technika dôwô nóm dzisiôj do rynki
nôczyniy, co nim łacno mogiymy dźwiynk registrować. Tóż nagrôwejmy
starzików! Szukiejmy ludzi, co poradzóm se spómnieć, jak sie
nazywało nôczyniy murarskiy, bergmóńskiy, rzeczy w dóma, w ògrodzie,
we werkszteli. Poprośmy ich, coby nóm ò tym poòzprawiali. Mogiymy ku
tymu przidać tyż pôrã fotografijek. Tak òbchowiymy spómniynia tych
ludzi, a ś niymi prawõ starõ ślónszczyznã, nawet jak ci ludzie
zemrzóm.

Kôżdô ludzkô môwa mô swój systym, swojy prawa. Lżyj nóm bydzie
rozumnie rozsóndzać, co jes prawóm ślónszczyznóm, a co niy, jak
spróbujymy te prawa poznać i sie ich nauczyć. Ku tymu potrzebujymy
uczydłów i popularnych poradników. Podwiela tych uczydłów napisanych
òd fachmanów niy mómy, mogiymy spróbować òbsztalować se literatrurã
naukowõ. Niy bójmy sie tego. W literaturze dialektologicznyj jes moc
takich rzeczy, co jy i niyuczóny czowiek poradzi zrozumieć.

Myślã, iże moc z Wôs, zôcni suchacze, co tu siedzicie, była dzisiôj
rano na „Marszu jedności”. Isto potrzebujymy jedności, coby nóm lżyj
było starać sie ò òbchowanie erbizny naszych òjców i starzików, a
przi tym tyż naszyj òjcowyj rzeczy. Tyj ślónskij jedności w môwie
niy mogiymy ale rozumieć tak, że wszyskich Ślónzôków wyrôwnómy do
jednego mustra. Reinchold Olesch we słowniku môwy ludu z Góry Św.
Anny zapisôł takiy to przisłowiy: Padali świynty Ignacy, iże my niy
wszyjscy jednacy. Wiymy, że môwy w roztómajtych czyńściach Ślónska
trochã sie òd siebie różnióm. To isto niy bydzie żôdnô jedność, jak
sie bydymy wadzić, czyja môwa jes lepszô, a na kóniec wszyskim
nakôżymy gôdać na tyn przikłôd po katowicku. Prawõ ślónskõ jedność i
braterstwo zbudujymy ino wtynczôs, jak Ślónzôk z jednyj czyńści
Ślónska bydzie poradziył przijóńć Ślónzoka z drugiygo kóńca z jego
côłkóm erbiznóm: z jego òblyczym, zwykami, z jego môwóm, jak
włôśnego brata! Piyrszym krokiym do budowaniô takiygo braterstwa jes
nauka. Tóż chcymy Wôs wszyskich namówić ku tymu, cobyście bildowali
sie niy ino w môwie ze swoij wsi, abo swojygo placu, ale cobyście
tyż aby trochã poznali roztómajte môwy na côłkim Ślónsku. Pómoże nóm
to inkszych Ślónzôków rozumieć i szanować.

Trzeciy: Rzóndzić, gôdać, radzić, śpiywać, òzprawiać...

I ze spóminaniô starych ludzi, i z badań uczónych wiymy, że dôwnij
ludzie rzóndziyli po ślónsku bezmała wszyndzie: niy ino w dóma, ale
tyż na dródze, na placu, we sklepie, w robocie, nawet w urzyndzie.
Wszyskiy kómisyje kodyfikacyjne, tôwarzistwa i uczydła na nic sie
niy przidajóm, jak ludzie sami niy bydóm chcieli po ślónsku
rzóndzić. Tóż i my niy mogiymy sie lynkać i zawiyrać naszã môwã za
dźwiyrzami pómiyszkaniô. Niy mogiymy sie skirz nij gańbić! Lżyj nóm
bydzie sie na to òdpowôżyć, coby po ślónsku gôdać tyż w jawności,
miyndzy ludźmi, jak sie w rzóndzyniu po ślónsku wydoskónalymy, jak
sami bydymy czuli, że nasza môwa jes òkludnô i piyknô. Tego nóm
żôdyn zakôzać niy może! Ale jak fto, chocia poradzi, a niy gôdô po
ślónsku nawet w dóma, jak fto niy uczy po ślónsku swoich dzieci,
kładzie naszã môwã do truły i niy może sie mianować prawym
brónicielym ślónskości!

Niy jes to wszysko lekie i proste, ale przecã ftóż lepij jak
Ślónzóki rozumiy, że bezmała niy ma na tym świecie rzeczy dobrych,
coby nôs niy kosztowały. Móndrzi ludzie padajóm „Fto dbô, tyn mô!”
Prziszłość naszyj òjcowyj môwy zôleży nôjbarzij òd nôs samych, òd
tego, co sami poradzymy zrobić ze sobóm i (dlô siebie), bez
òglóndaniô sie na cudzych beamtrów!

Zerzykiejmy pôciyrz, modlitwã) do świyntyj Jadwigi i Świyntyj Any,
coby pómógły nóm uprosić u Pana Boga Ducha Świyntego, bo to Ón
òświycô ludzióm rozum i rozwiónzuje jynzyki.

Dr. Józef Kulisz, prezes Tôwarzistwa Piastowaniô Ślónskij
Môwy „Danga”

„Danga“ - Informacja prasowa 07/2009. (tajla 1)

[jaborygyn]

Informacja prasowa nr 7/2009 Tôwarzistwa Piastowaniô Ślónskij
Môwy „Danga”

Wypełnijmy duchowy testament Feliksa Steuera

Sułków koło Głubczyc. W sobotę 7 listopada odbyły się obchody 120
rocznicy urodzin wielkiego syna Ziemi Śląskiej - Feliksa Steuera.
Pochodzący z Sułkowa Feliks Steuer był nauczycielem, naukowcem,
miłośnikiem i badaczem gwar śląskich, a także pisarzem i poetą.
Przed ponad siedemdziesięciu laty podjął jedną z pierwszych
świadomych prób tworzenia wysokiej literatury w mowie śląskiej.
Szlachetna prostota i piękno wierszy Steuera czynią z nich
obowiązkową lekturę dla każdego miłośnika śląskiej mowy.

Obchody rozpoczęły się mszą św. w kaplicy pw. Najświętszej Maryi
Panny w Sułkowie. Następnie spotkanie przybrało charakter
konferencji, podczas której uczestnicy mogli wysłuchać kilku
popularnych wykładów, przybliżających słuchaczom postać bohatera
i naświetlających kontekst kulturowo-historyczny, w którym przyszło
mu działać.

Życiorys badacza przedstawił prof. Feliks Pluta z Uniwersytetu
Wrocławskiego. Feliks Steuer urodził się w roku 1889 w Sułkowie.
Pochodził niezamożnej, wielodzietnej rodziny chłopskiej. Dzięki
swoim zdolnościom i nieprzeciętnej pracowitości, mimo niskiego
pochodzenia społecznego, zdołał ukończyć gimnazjum, a następnie
podjął studia na uniwersytetach w Innsbrucku i we Wrocławiu. Studia
te zakończył uzyskaniem w roku 1915 tytułu doktora filozofii.
W czasie I wojny światowej służył w armii niemieckiej na froncie
i w wyniku odniesionych ran stracił nogę.

Po wojnie dr Steuer osiadł w Katowicach, gdzie został dyrektorem
Państwowego Gimnazjum Klasycznego. W tym też czasie, prócz pracy
pedagogicznej, poświęcił się swojej pasji, czyli badaniu
i opisywaniu gwar śląskich. Współpracował w tej dziedzinie
z krakowską Akademią Umiejętności, w tym z wybitnymi dialektologami,
takimi jak profesorowie Kazimierz Nitsch i Stanisław Bąk. Wśród
najważniejszych dzieł naukowych Feliksa Steuera wymienić należy
monograficzne opracowania gwary wsi Sułków, z której pochodził
(„Dialekt sułkowski”), oraz sąsiedniego miasteczka Baborów
(„Narzecze baborowskie”). Jako naukowiec zbierał materiały do
wielkiego słownika gwar śląskich, który zamierzał wydać. Plany te
pokrzyżowała II wojna światowa, a potem przedwczesna śmierć. Feliks
Steuer zmarł w roku 1950. Zgodnie ze swoją wolą został pochowany na
cmentarzu parafialnym w Baborowie. Zebrany przez niego bezcenny
materiał dialektologiczny został zniszczony jako „zapisany
w nieznanym języku”.

Wieś Sułków w czasach Steuera leżała na styku trzech obszarów
językowch: polsko-śląskiego, laskiego („morawskiego”)
i niemieckiego. Prof. Bogusław Wyderka z Uniwersytetu Opolskiego
omówił podstawowe cechy gwary sułkowskiej i gwary sąsiedniego
Baborowa, zaliczanej już do gwar laskich. Na początku swojego
wystąpienia profesor stwierdził, że nie jest uzasadnione uważanie
gwary za język zepsuty lub niedorozwinięty. Profesor zdefiniował
gwarę jako „odrębny język, który ukształtował się na bardzo małej
przestrzeni, pokrewny językowi ogólnemu”. Profesor stwierdził dalej,
że gwara może pełnić takie same funkcje komunikacyjne, jak każdy
inny język, choć z reguły ma ograniczoną funkcjonalność.

Mirosław Syniawa z towarzystwa „Pro Loquela Silesiana” przedstawił
interesujące, zupełnie nieznane u nas związki twórczości Steuera
z literaturą tworzoną w języku laskim.

Dr Artur Czesak, pracownik naukowy Uniwersytetu Jagiellońskiego
i członek „Dangi” podkreślił, że twórczości literackiej Steuera nie
daje się zaklasyfikować ani jako folkloru ludowego, ani jako
stylizacji gwarowej. Jak stwierdził, najbardziej trafne byłoby
określenie ich jako literatury „w języku, którego nie ma”.

Zwieńczeniem obchodów było poświęcenie i odsłonięcie tablicy
pamiątkowej. Odsłonięcia tablicy dokonał wnuk pisarza, Piotr
Wieczorek.

Podczas pobytu w Sułkowie wszędzie dało się wyczuć wielką życzliwość
mieszkańców miejscowości, a nawet pewne onieśmielenie „najazdem”
tylu ważnych osobistości. „Danga” wyraża uznanie i podziękowanie dla
organizatorów wydarzenia i wszystkich Sułkowian. Organizacja
obchodów wymagała wielkiej pracy: zgromadzenia materiałów, dotarcia
do archiwów i ludzi, pozyskania środków finansowych. Zaangażowanie
mieszkańców, a w szczególności p. Tomasza Kiziaka liderującego tym
działaniom, jest tym bardziej warte podkreślenia, że zdecydowana
większość obecnych mieszkańców Sułkowa ma nieśląskie korzenie.
Akceptacja miejsca, w którym się mieszka, a nawet duma z niego, jest
bardzo ważną i naturalną potrzebą człowieka, pokrewną szacunkowi dla
swoich przodków. Postawa mieszkańców Sułkowa pokazuje, że
kultywowanie lokalnej historii może ludzi łączyć i jednoczyć wokół
wspólnego dobra niezależnie od pochodzenia etnicznego. Zachęcamy
wszystkich mieszkańców Śląska do wspólnego odkrywania lokalnej
historii. Zapewne jeszcze wielu lokalnych bohaterów: księży,
nauczycieli, społeczników, czeka na swoje odkrycie i upamiętnienie.
Kontynuujmy razem wszystkie dobre dzieła, jakie oni prowadzili,
niezależnie od języka którym mówili, czy narodowości, do której się
poczuwali. Ważne rzeczy dzieją się nie tylko w stolicach i wielkich
metropoliach.

Warto tu też dodać, że wielką pomoc w dotarciu do archiwów
i zgromadzeniu różnych materiałów okazał Mirosław Syniawa ze
stowarzyszenia „Pro Loquela Silesiana”. Detektywistycznej pasji
p. Syniawy poszukiwania zapomnianych śląskich archiwaliów trudno
dorównać!

Dla Tôwarzistwa Piastowaniô Ślónskij Môwy „Danga” warte szczególnego
podkreślenia jest to, że Feliks Steuer był nie tylko biernym
badaczem monografistą śląskiej mowy, ale jej prawdziwym miłośnikiem,
pragnącym jej trwania. Steuer nawoływał do poszanowania i zachowania
mowy ludu śląskiego, przestrzegał nauczycieli przybywających
np. z Krakowa lub Warszawy przed jej lekceważeniem. Pisał „Nigdzie
nie potrzebujemy wstydzić się mowy rodziców i praojców, którą nam
zachowali od najdawniejszych czasów” („O zachowaniu narzecza
górnośląsko-polskiego”, czasopismo „Głosy Znad Odry”, rok 1923).

W roku 1935 Steuer wydał dwie książeczki: „Ostatńi gwojźdźaurz”
i „Z naszej źymjy ślůnskej” napisane w całości i konsekwentnie
w gwarze rodzinnego Sułkowa. Utwory w nich zawarte te są
prawdopodobnie pierwszą świadomą próbą tworzenia wysokiej literatury
w mowie śląskiej. O zamyśle autora świadczyć może także
pseudonim „Franciszek Res”, którym podpisał on swoje dzieła. „Res”
znaczy po łacinie „rzecz”, a jednym z podstawowych znaczeń słowa
rzecz w śląszczyźnie południowej (Cieszyńskie, pogranicze laskie)
jest „mowa”, „język”. Szlachetna prostota i piękno wierszy Steuera
czynią z nich obowiązkową lekturę każdego miłośnika śląskiej mowy.

W wierszu „Na kyrchowie” poeta napisał (oryginalna półfonetyczna
pisownia autora):

Ale stary baby na pustim kyrchowje

Sům jaby zły wrůżky w ńymim Baborowje.

Ś ńymi szumny czasy Słowjańszczyzny minům,

Rzecz i naszy zwyky w ćmawej nocy zginům.

„Danga“ - Informacja prasowa 07/2009. (tajla 2)

[jaborygyn]

Z żalem musimy stwierdzić, że smutne proroctwo Steuera się spełniło.
Według informacji uzyskanych od mieszkańców obu miejscowości,
dzisiaj nie mówi się już ani po śląsku w Sułkowie, ani po lasku
w Baborowie. Gwarę sułkowską pamięta jeszcze kilka osób w bardzo
podeszłym wieku. A jeszcze dwadzieścia lat temu było inaczej. Trudno
uważać za dobry i szumny (piękny) dla Słowiańszczyzny czas, w którym
w oczach giną jej różne odmiany. Chyba jeszcze nigdy w dziejach
Śląska słowiańska różnorodność językowa na naszej ziemi nie była tak
zagrożona, jak obecnie.

W innym wierszu, zatytułowanym „Anton Rak”, autor pisze:

Z Łůnůw je Antůn Rak. Za to
zapjyrau se swojej rzeczy Antůn Rak.

Mjyszkau w Glywicach, dauchtůr rozůmni.

Ludźům půmaugau, zisk mau ogrůmni.

Jedno ńemjyły: stůn tyn mu szpeći

Czasym rzecz ślůnskau, rzecz tak szkaradnau.

Lau ńy ći ńe jest wila paradnau.



... ... ...



Jak go w truglici nadůł spuszczajům,

W pańskej mu rzeczi pjeśńy śpiwajům.

Ludźe odchodzům du dům z kyrchowa;

Sama zostauwau matka Rakowa.

W rzeczi parjasůw żol swůj ukrywau,

Rzykau ćichutko; ńech se ńe gńywau

Antůn Rak!



Także i te słowa nie straciły swej tragicznej aktualności. Podobnie
jak w czasach niemieckich, choć nigdzie nie zapisany, a jednak
bardzo rzeczywisty przymus kulturowy wymusza wyrzeczenie się domowej
mowy za cenę awansu społecznego. Choć nie jest to akurat problem
specyficzny tylko dla Śląska (o czym w swoim wystąpieniu,
wspominając o matkach ukrywanych w kuchniach nowobudowanych
blokowisk, mówił dr. Artur Czesak), to jednak tutaj presja
asymilacyjna działała i nadal działa ze zdwojoną siłą, wzmocniona
lękami nacjonalistycznymi. Bardzo wielu śląskich rodziców wkłada
wiele wysiłku w izolowanie swoich dzieci od domowej mowy dziadków
i krewnych. Pomni na doświadczenia swoje, swoich bliskich lub
znajomych, ludzie czynią to w dobrej wierze, starając się oszczędzić
swoim dzieciom przykrości, problemów i zapewnić im łatwiejsze życie.
Anton Rak jest dzisiaj na Śląsku normą! Różnica jest tylko taka, że
stara „pańskau rzecz” została zastąpiona nową. Szpetna mowa pariasów
pozostała szpetną mową pariasów - w przekonaniu dużej części
społeczeństwa - niegodną nowoczesnego, cywilizowanego człowieka.
Jakże często postulat utrzymania jej jako głównego języka w
rodzinach oraz nadania jej wyższego statusu uważany jest za
działania przesadne i niepotrzebne, a nawet zagrażające „polskiej
racji stanu”!

Tôwarzistwo Piastowaniô Ślónskij Môwy „Danga” uważa, że
w dzisiejszych czasach działania polegające jedynie na badaniu gwar
śląskich są dla ich ocalenia dalece niewystarczające. Ograniczenie
się jedynie do biernego dokumentowania w obecnej sytuacji oznacza
w istocie naukowy monitoring zanikania śląszczyzny. Do ocalenia mowy
śląskiej nie wystarczą też nawoływania do sumień.

Jeśli chcemy wypełnić duchowy testament Feliksa Steuera, musimy
podjąć skoordynowane, przemyślane i zaplanowane na dłuższy okres
aktywne działania edukacyjne. Konieczne jest podjęcie
systematycznych prac nad kodyfikacją mowy śląskiej: stworzenie
podręczników, poradników i słowników, tak aby można się było z nich
uczyć.

„Danga” uważa dalej, że na dłuższą metę profesjonalna
i systematyczna praca nad tak trudnym zagadnieniem, jakim jest
przetworzenie gwar ludowych w język literacki, nie jest możliwa,
jeśli wykonują ją wyłącznie wolontariusze zapaleńcy. Odpowiedni
poziom merytoryczny prac zapewnić mogą jedynie naukowcy, specjaliści
w dziedzinie dialektologii i lingwistyki.

Potrzebne jest nadanie pracom nad standaryzacją języka ram
organizacyjnych, umocowanie zespołu kodyfikacyjnego przy
instytucjach samorządowych, albo którejś z działających w regionie
placówek naukowych. Potrzebne jest też pozyskanie na ten cel
odpowiednich funduszy.

Niezbędnym warunkiem prowadzenia wszystkich tych prac w dłuższym
horyzoncie czasowym wydaje się być nadanie mowie śląskiej statusu
języka regionalnego.

„Danga” zwraca się z apelem do instytucji państwowych
i samorządowych, naukowców, organizacji społecznych i wszystkich
Górnoślązaków: Wypełnijmy duchowy testament Feliksa Steuera! Ratujmy
śląską mowę od wymarcia.

Dr. Józef Kulisz, Tôwarzistwo Piastowaniô Ślónskij Môwy Danga

„Danga“ - Informacja prasowa 08/2009. (tajla 1)

[jaborygyn]

Informacja prasowa Tôwarzistwa Piastowaniô Ślónskij Môwy „Danga” nr
8/2009

Śląscy literaci zapoznali się z propozycją ortografii dla języka
śląskiego

Rybnik. 26 listopada w filii Uniwersytetu Śląskiego w Rybniku odbyła
się konferencja „Omówienie zasad pisowni śląskiej – wyzwania
współczesności”. Celem spotkania było zebranie autorów tworzących w
mowie śląskiej i zapoznanie ich ze wstępnymi propozycjami
dotyczącymi kodyfikacji śląskiej pisowni. Rybnickie spotkanie
powinno stać się zaczątkiem tworzenia się prawdziwego śląskiego
środowiska literackiego.

Organizatorami konferencji były dwa stowarzyszenia stawiające sobie
za cel ochronę śląskiej mowy, tj. „Pro Loquela Silesiana” i „DANGA”
oraz Stowarzyszenie Przyjaciół Uniwersytetu Śląskiego.

Spotkanie otworzył dr Zbigniew Kadłubek,
pracownik Uniwersytetu Śląskiego i autor książki „Listy z Rzymu” -
zbioru pięknych esejów napisanego w całości po śląsku.

Poseł Marek Plura krótko zreferował stan prac w parlamencie,
zmierzających do zmiany ustawy sejmowej i nadania mowie śląskiej
statusu języka regionalnego. Poseł podkreślił, że atmosfera w
parlamencie jest sprzyjająca, a zmiana ustawy jest realna jeszcze w
tej kadencji parlamentu. Musimy jednak jako społeczność pokazać, że
jesteśmy w stanie się porozumieć, zorganizować i sprostać wyzwaniu
intelektualnemu, jakim jest posiadanie własnego języka. Posłowie
oczekują od Ślązaków poczynienia przynajmniej pierwszych kroków na
drodze do kodyfikacji swojej mowy.

Wstępne propozycje dotyczące przyszłej śląskiej ortografii
przedstawił dr Józef Kulisz, prezes Tôwarzistwa Piastowaniô Ślónskij
Môwy „Danga”. Propozycje te zostały wypracowane w ciągu ostatniego
roku przez zespół pracujący pod kierownictwem prof. Jolanty Tambor z
Uniwersytetu Śląskiego. W skład zespołu, prócz p. profesor,
wchodzili także przedstawiciele stowarzyszeń „Pro Loquela
Silesiana”, „Danga”, Przymierze Śląskie oraz p. Andrzej Roczniok,
wydawca pisma „Ślůnsko Nacyjo”.

P. Kulisz omówił podstawowe zjawiska językowe występujące w gwarach
śląskich oraz propozycje ich odwzorowania w przyszłej śląskiej
ortografii. Zespół przyjął jako jedno z podstawowych założeń
ograniczenie do minimum nowych znaków i wprowadzanie ich tylko w
przypadku istnienia ku temu poważnych przesłanek lingwistycznych.
Nowe znaki mają być zastosowane przede wszystkim na oznaczenie tych
miejsc, w których występują różnice w wymowie między poszczególnymi
obszarami gwarowymi. Znaki takie, zgodnie z zasadą „jedno pismo,
roztōmajtŏ wymŏwa”, mogłyby być odczytywane w różny sposób zależnie
od regionu, z którego pochodzi czytający. Rozwiązania zaproponowane
przez zespół pracujący pod kierunkiem prof. Tambor można nazwać
ostrożnymi. Ortografia ujmuje te zjawiska językowe, które łatwo
można objąć wspólnym zapisem. Tam, gdzie ujednolicenie prowadziłoby
do skomplikowanych zasad pisowni i wymowy, zdecydowano się
pozostawić pisownię wariantywną, zgodną z wymową na danym obszarze
gwarowym. W wielu przypadkach zespół zaproponował też dopuszczenie
uproszczonych wariantów pisowni w publikacjach o zasięgu lokalnym.

P. Kulisz podkreślił, że przedstawione rozwiązania należy traktować
jako wstępne propozycje, ponieważ kodyfikacja nowego języka to praca
na długie lata, a komisji kodyfikacyjnej z prawdziwego zdarzenia,
mającej solidne zaplecze naukowe, organizacyjne i przy tym mandat
społeczny, jeszcze nie mamy. Dlatego prelegent prosił, aby skupić
uwagę bardziej na zjawiskach językowych, które przyszła ortografia w
ten czy inny sposób będzie musiała ująć, niż na kształcie znaków
wybranych do ich zaznaczenia. Niestety znajomość gwary śląskiej u
osób nawet bardzo dobrze piszących po śląsku, ale nie mających
wiedzy dialektologicznej, jest najczęściej fragmentaryczna i dotyczy
ona tylko gwary charakterystycznej dla miejsca, w którym dana osoba
się wychowała lub w którym mieszka.

P. Kulisz uspokajał też śląskich literatów, z których wielu to osoby
starsze, że to nie ortografia jest tym, co w pisaniu po śląsku jest
najważniejsze. Nowa pisownia w żaden sposób nie unieważnia
dotychczasowego dorobku literackiego autorów. Nowe znaki mają nam
pomóc w porozumiewaniu się, dzięki nim dzieła literackie będą mogły
łatwiej zaistnieć w szerszym obiegu. Bez wprowadzenia pewnych zasad
porządkujących nie będzie mógł się wykształcić wśród czytelników
nawyk ortograficzny i czytanie śląskich tekstów, tak jak dziś,
będzie utrudnione, ponieważ trzeba będzie każde słowo sylabizować.

Nowa ortografia używana byłaby przede wszystkim w ogólnośląskich
słownikach i podręcznikach. Nowe znaki przeznaczone byłyby przede
wszystkim do czytania, a mniej do pisania. Nie jest nawet konieczne,
aby dany autor biegle opanował pisanie w nowej ortografii. Jeśli, a
taką mamy nadzieję, powstaną instytucje profesjonalnie zajmujące się
popularyzacją śląszczyzny, bez wielkich trudności powinniśmy być w
stanie wykształcić ludzi młodych, którzy będą
potrafili „przetłumaczyć” dzieło zapisane przez autora na nową
ortografię, tak aby mogło ono być upowszechnione na całym Śląsku.

W dalszej części spotkania p. Alan Zych odczytał referat p.
Mirosława Syniawy, sekretarza towarzystwa „Pro Loquela Silesiana”,
pt.: „Standaryzacja języka – typowe problemy i sposoby ich
rozwiązywania”. P. Syniawa, analizując doświadczenia różnych
mniejszości językowych w Europie, zwrócił uwagę na problem tzw.
podwójnego wykluczenia. Problem ten powstaje, gdy przy kodyfikacji
języka mniejszościowego jedną z gwar uznaje się za wzorcową, a nie
uwzględnia się pozostałych. Osoby posługujące się gwarami nie
uznanymi za wzorcowe doznają w ten sposób podwójnego wykluczenia,
ponieważ ani z punktu widzenia języka ogólnopaństwowego, ani z
punktu widzenia nowego języka mniejszościowego, nie posługują się
językiem poprawnym.

Możliwości implementacji w komputerach nowych znaków,
zaproponowanych przez zespół kodyfikacyjny, w skrócie omówił p.
Robert Sumera, członek „Dangi” studiujący elektronikę na
Politechnice Śląskiej. Znaki te dostępne są na komputerach
wykorzystujących nowsze wersje systemów operacyjnych, np. Windows
2000 i wyższe. Pewnym problemem może być dostępność czcionek,
ponieważ w dwóch przypadkach wybrano znaki dość rzadkie. Osobnym
zagadnieniem jest możliwość używania nowych znaków w urządzeniach
przenośnych, takich jak PDA i telefony komórkowe.

W programie spotkania przewidziano też dyskusję. Głos zabrało
kilkunastu zaproszonych gości. Prezentowali oni różne opinie,
chociaż w zdecydowanej większości popierali ideę uporządkowania
śląskiej pisowni. Pewnym zgrzytem była wymiana zdań, w której jeden
z dyskutantów zasugerował, że środowiska działające na rzecz
kodyfikacji śląszczyzny mają nieczyste, polityczne i separatystyczne
intencje. Na szczęście spokojna reakcja moderującego spotkanie p.
Andrzeja Szczeponka (członka „Pro Loquela Silesiana”) uspokoiła
emocje i umożliwiła wyciszenie sporu.

„Danga” apeluje o wyciszenie negatywnych emocji oraz o to, by każda
ze stron powstrzymała się od instrumentalnego traktowania problemów
językowych i wykorzystywania ich do walki politycznej. Jesteśmy
głęboko przekonani, że działania mające na celu ochronę śląskiej
mowy, a w szczególności przekształcenie jej w skodyfikowany język
regionalny, nie stanowią żadnego zagrożenia dla państwa polskiego, a
wręcz przeciwnie - służą najlepiej pojętemu interesowi Polski,
ponieważ chronią jej różnorodność i kulturalne dziedzictwo.

„Danga“ - Informacja prasowa 08/2009. (tajla 2)

[jaborygyn]

Nie jest prawdą, że skodyfikowany język śląski oddali Ślązaków od
Polski. To właśnie zakazywanie Ślązakom pielęgnowania swojej mowy w
taki sposób, w jaki sami tego chcą i jaki uważają za najlepszy, może
się stać powodem niezadowolenia społecznego i kolejnego
rozczarowania Polską. Negatywne emocje, które przejawiają niektórzy
śląscy aktywiści, są owocem poczucia bezradności wobec wieloletniej
presji asymilacyjnej. Dowartościowanie domowej mowy przez jej
oficjalne uznanie, może śląskiej społeczności pomóc przezwyciężyć
poczucie wykluczenia, może pomóc uwierzyć, że Polska jest też naszym
krajem, w którym jesteśmy obywatelami - współgospodarzami, razem z
innymi kształtującymi jej przyszłość. Naszym zdaniem język
regionalny, język, którego można się nauczyć, którego znajomość
można doskonalić, oznacza przeniesienie uwagi z rozpamiętywania
naszych domniemanych i prawdziwych krzywd na działanie pozytywne –
na to, co sami możemy zrobić ze sobą i dla siebie. Zabezpieczenie
tożsamości etnicznej w języku może pomóc Ślązakom wyjść poza opłotki
izolacjonizmu i jest realnym i cywilizowanym pomysłem na śląskość
przyszłości.

„Danga” uważa też, że jak najszybciej należy podjąć działania
zmierzające do kreowania śląskojęzycznego środowiska literackiego.
Trudno sobie wyobrazić promocję śląszczyzny i podnoszenie kultury
językowej śląskojęzycznej społeczności bez literatury na
przynajmniej przyzwoitym poziomie. Katalizatorem nowej działalności
literackiej powinna być twórcza wymiana myśli, idei i koncepcji
artystycznych. Dlatego spotkania literatów, choć może mniej
oficjalne, a bardziej robocze, powinny być ponawiane.
Tôwarzistwo Piastowaniô Ślónskij Môwy Danga

Na dalsze pytania dotyczące spotkania oraz w ogóle
działalności „Dangi” odpowiada prezes dr Józef Kulisz:
e-mail: [e-mail]
tel.: [phone]

Śląski wśród języków świata!

[jaborygyn]

Uobocće se "ja22ek"!
Ńy minoon jescy szczvorty rocek uodke My śe sam trefjyli,
a szloonzsky Janzyk pomjyndza weldowyma janzykooma jus mooma! :-)

katowice.naszemiasto.pl/wydarzenia/865999.html

[pasikoonik13]

Schlesisch - Sprache oder Dialekt?

www.ardmediathek.de/ard/servlet/content/204762

Naukowo szpracha.

[jaborygyn]

Szloonzskou szpracha wźyńi se Zbigniew Kadłubek za jynzykowy
werkcojg do szkryflańo svojych naukowych essyjoov-brifoov:

merlin.pl/Listy-z-Rzymu_Zbigniew-Kadlubek/browse/product/1,593042.html

Idźe se jus ta szpajza poproobować!

Je tygo na fachu ńy za wjejla, bez to uwijejma śe. :-)

Naukowo kůnferyncyjo: Jesce gwara cy jus szpracha?

[pasikoonik13]

forum.gazeta.pl/forum/72,2.html?f=10650&w=80607261

Jynzyk polski bez szloonzkych gwaroov?

[pasikoonik13]

Rechtoor Pisarek z polskim banoom w bjydźe,
kej nasy gwary, szloonzki Jym wywjydźe?!
Co śe Poloukoom uostańe z jynzyka?
Zdo śe, podporoom, muśi stykńoońć ... kryka?!

katowice.naszemiasto.pl/wydarzenia/869916.html

Polityka wele szloonzkigo Jynzyka?

[jaborygyn]

- Nieuznawanie śląskiego za język to decyzja polityczna. (...)

miasta.gazeta.pl/katowice/1,35063,5411579,Slasko_godka_to_tylko_gwara_czy_juz_jezyk_.html

[jaborygyn]

"Oddzielmy gwarę od polityki":

www.nto.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20080729/OPINIE/578482301

A same, prof. Wyderka, polityka kole szloonzskigo czyńoon?! :-(

Petycyjo. Polityka wele szloonzkigo Jynzyka?

[jaborygyn]

Petycjo Ślonsko
===================

Wysoki Sejmie

Wysoki Sejmie Rzeczpospolity
Chciyj krziwda swojo naprawić
Ślonzok mo godka - łostanie przi tym
Jom dzieckom swojim śmiy jawić

Tako tu było przeca łod zowdy
Kto prziloz tego niy zmiynioł
Fałszym niy przikrył przeca ty prowdy
Swojego cołkym niy wtrynioł

Ech, słowo ślonske leci ze duszy
W niym mlyko matki, krew fatra
Nigdy niy pódzie tego zagłuszyć
Blyszczy jak w gorach kajś watra

Dyć jest ustawa - ta myńszościowo
Co nos ze godki łodziyro
Prawo bezprawiym tako se stowo
Choć łod niydugo dopiyro

Wysoki Sejmie - Ślonzok z Kaszubym
Niy jako pila co gyngo
Ustawa zdo sie biczyskym rubym?
Demokracyjo go siyngo?

Darmo w registrze klarownie wyszło
Jako durś w doma godomy
We kont etniczność naszo se wcisło
Z czasow Hakaty to momy

Ślonzok swoj jynzyk mo ciyngym w zocy
Choć wyśmiywany łoszkliwie
Łon mu we życiu dokłodoł mocy
Toż prawić idzie ło dziwie

Wysoki Sejmie - zmiyń to bezprawie
Etniczni my jynzykowo
Naprow zło kere siedzi w ustawie
I uchwol tako na nowo

Wiydz że ze krziwdy dobra niy bydzie
Matactwo grzychym jest zowdy
Zocność ze prawym we porze idzie
A petycyjo skiż prowdy.

Bronisław Wątroba

===============

Obywatelu Rzeczpospolity
-Chciyj ta petycjo podpisać
Ślonski jynzykym - bydź zy mnom przi tym
Czas skończyć z godkom durś miyszać.

Obywatelu zocny Uniji
Wiydz - ślonski godce niy trza mecyji
Dyć chciyj jom wspiyrać jako poradzisz
Czy głos swoj za tym na wontek wsadzisz?

===============

Ze głosami poparcio zaproszom do tego wontku

nasza-klasa.pl/forum/17/977/120

Poloukoom poleku "rohry" mjynknoom? :-)

[jaborygyn]

Yno po co uobrażajoom Nous niykjere abfalami svoji niderkultur?

wyborcza.pl/1,76842,5400984,Eseje_Kadlubka_ze_slow_wyciepanych.html

[jaborygyn]

Cheba "ja22ek" jus za kans`śće myślauy i za dugo to bezma vszysko
trvo? Jynzykoznavce polske tes w martvoće?!

Cosik tak cuja, co uo koomproomisach we sprawje jynzyku szloonzskigo
cy autoonoomije regijoona mogeće dokupy z Poloukooma poleku
zapoomńeć, bo śe separatyzmus (Śląski Ruch Separatystyczny)
napoczoon roztopjyrzać:

pdi.cors.gov.pl/KRSSED/Podmiot.aspx?nrkrs=0000276432
Skiż wrednego grzychu zańychańo.

Tero, ćynsko bańdźy przegodać do rozumu Ludźam z rozhajcowanyma
gowooma!

Pozoor na szloonzskou uortografijou!

[jaborygyn]

Uo szloonzski uortografiji trza bydzie teroski pamjyntac', dyc' niy
yuno uoo n'ji!

Bo sie jus napoczoon goon ze hecoom:

lowcyfelerow.blogspot.com/

Języki Ślązaków. Wczoraj - Dziś - Jutro.

[jaborygyn]

Na XIII Szloonzsky Syminaryjoom pode takopom tytuoom, zaproszo Doom
Polsko-Mjymjeckigo Cuzamynarbajta:

www.haus.pl/pl/opis/11_09_08.html

Szloonzouki welujoom i rzoondzoom we ... USA!

[jaborygyn]

www.tvn24.pl/28377,1571645,0,1,polonia,fakty_wiadomosc.html

Kursa szloonzski godki przed Polokoov.

[jaborygyn]

Pjyrse sztyrzi sztoondy soom jus fertich:

www.slunski.yoyo.pl/

Po prowdzie szloonzky siy muzyjoom pokozac' moge?!

[jaborygyn]

Is'cie szloonzky, skirz Nasy w niym goudki!

zobaczslask.pl/indexp2.php?id=prasaaktualne

Niy ma co medytować.

[jaborygyn]

Bo możno moomy poczoontek nowy ery:

miasta.gazeta.pl/katowice/1,35063,6042629,Czy_to_poczatek_nowej_ery_jezyka_slaskiego_.html

Trza sie brać za robota! :-)

Rýchtig gryfno godka.

[jaborygyn]

Za robota jus śe wźoon Dariusz Dyrda:

www.myslowice.pl/dyrda.php?id=60
Uszykowou pjyrszy porynczńik szloonzski mowy - "Rýchtig gryfno
godka", kjery hned pudźe se kupić!