Boże Narodzenie w PRL-u

[aelle]

przynajmniej dla mnie bardzo siermiężne. Cząstka pomarańczy i kostka
czekolady i to bynajmniej nie z pwowodu diety lecz z powodu braków w
sklepach)).Braku finasów też((.
Zawsze ubolewałam nad brakiem ładnego papieru do pakowania siermiężnych
prezentów, który by je trochę ozdobił.Itp.itd.

[luccio1]

Nie mogę narzekać. Dzięki staraniom Rodziców było wszystko, co być powinno -
przynajmniej z punktu widzenia dziecka.
Było więc drzewko - zawsze prawdziwa jodła, nawet wtedy, kiedy za jodełki
milicja goniła; były na tym drzewku prawdziwe świeczki, zawsze gdzieś tam w
jakimś sklepie znalezione (jeśli nie w drogerii, to w papierniczym!); ba, mało
tego: drzewko było jadalne - wisiały na nim cukierki, a cały Adwent to była
zabawa w obwijanie cukierków różnokolorową bibułą marszczoną ("gufrowaną") i
przywiązywanie do nich nitek.
Na Wigilię były wszystkie podstawowe potrawy: barszcz czerwony z uszkami
(właśnie po II wojnie światowej odbył zwycięski pochód ze Lwowa poprzez całą
Polskę), gotowana kiszona kapusta z grochem łupanym na pół, karp smażony z
ziemniakami i sałatką z czerwonej kapusty (przyprawioną cytryną), kompot ze
śliwek suszonych i jabłek-renet szarych, w końcu ciasta: makowiec i piernik-
przekładaniec z czterema warstwami (z nich dwie to różne konfitury, drugie
dwie - różne masy).
Było śpiewanie kolęd przy zapalonych świeczkach na drzewku, była też muzyka
mechaniczna: płyta kolędowa z nagraniem chóru męskiego z towarzyszeniem
organów, wykonanym w r. 1956 w warszawskiej katedrze św. Jana tuż po jej
odbudowie i ponownej konsekracji).
Święty Mikołaj przynosił, tak jak chciałem, dwie płaskie baterie potrzebne mi
do zabaw z latarkami (świecenie w ciemnym pokoju, w którym byłem sam); Aniołek
bywał hojniejszy: a to komplet kolejki PIKO, a to projektor BAJKA...
Ogólnie: Boże Narodzenie przyćmiewało wszystkie złe strony tamtych czasów. W te
dni bardzo długo udawało mi się ich nie dostrzegać i myśleć, że wszystko jest w
porządku.
Natomiast ostatnio, gdy przeglądałem dzienniki prowadzone dzień po dniu, jakie
zostały mi po Tacie, zauważyłem wpis w dzień Wigilii r. 1956: "Kazanie
Kardynała zdenerwowało mnie" (chodziło o wypowiedź ks. Prymasa Wyszyńskiego,
podaną wówczas przez radio, aby w "wyborach" w styczniu 1957 głosować bez
skreśleń, popierając w ten sposób Gomułkę).

[tamsin]

pamietam z przygotowan na Boze Narodzenie: obowiazkowy skok do DDR po "lepsze"
prezenty, przyparawy, pomarancze i inne owoce, niedostepne w PRL-u. Pamietam
tez, ze w poranki byly upragnione kreskowki o kaczorze Donaldzie. Z prezentwo
pamieta bajki "trojwymiarowe", otwieralo sie kazda strone i stawal palac i
rozne postacie z bajki, ktorymi mozna bylo poruszac dla lepszego efektu.

[meduza7]

A ja pamiętam:
a. najpierw komunikaty w Dzienniku telewizyjnym, że statki z cytrusami "już
płyną", "już zawinęły do portu",
b. kilometrowe kolejki po kilo zielonych kubańskich ponoć pomarańczy,
zapakowanych w torebkę z szarego papieru,
c. klejenie łańcuchów z kolorowego papieru na lekcjach pracy-techniki oraz
wykonywanie innych zabawek, m.in. bombek z wydmuszek,
Suuuuper były święta.

[ampolion]

Zabrakło ojca gdy miałem 14, zmarł nagle w pracy. Żeby Swieta były Swiętami
potrzebna jest Rodzina, bez ojca już jej nie ma. Przestalismy obchodzić
swiątecznie.

[maary5]

Moje wspomnienia bożonarodzeniowe to przede wszystkim śnieg-białe świeta,a
wcześnie adwent.U nas w domu zbierali sie koledzy i koleżnki mojego starszego
rodzeńswtwa i odbywała sie produkcja zabawek na cholinkę (żywą oczywiście).Na
wyścigi robiliśmy gwiadki-paski kupowało się w papierniczym sklepie,gdzie
również kupowało się bibułę karbowana na łańcuchy,i taką cienką bibułkę w
arkuszach,chyba po 5 gr.były,i główki aniołków mniejsze i większe.Jaka to była
rozterka co kupić za otrzymana od Mamy złotówkę,ile się mały człowiek
nazastanawiał w tym sklepie.Z bibuły lub celofanu robiło sie jeżyki,strasznie
pracochłonne to było ale jak ładnie potem takie kule na choince wyglądły :) I
jeszcze baletnice z kartonu z głowkami owych aniołków i spódniczkach z bibuły
posypanej tłuczona bombką bo brokat nie był dostępny.I oczywiście
łańcuchy,pajace a wydmuszek(nawet poświęcałam się wypić surowe jajko żeby takąż
mieć),pawie oczka z kolorowego papieru.Takie przygotowania to była ogromna
frajda bo już wtedy zaczynały sie Swięta.Teraz jest wszystko gotowe,w jednym
markecie kupisz wszystko,od karpia po gwiazdki na choinkę,nie ma tego
oczekiwania i tej magii ŚWIĄT,a szkoda.Moja Babcia dla wszystkich wnucząt miała
paczki naSwięta-orzechy laskowe,których nie mozna było jeść w sezonie i
cierpliwie doczekiwały Swiąt,i takie czerwone jabłuszka na choinkę i cukierki w
różnokolorowych złotkach.Straszna uciecha była.Za oknem dziś szaro i
smutno,pozostają piękne biało- magiczne wspomnienia-Wesołych Świąt Wam życzę.

[horpyna4]

O tak, robienie ozdób to było to. Domki z pudełek od zapałek, pajace z
wydmuszków (głowa w stożkowatej czapce, od spodu kryza z bibułki). Jeżyki były
bardzo pracochłonne, każdy taki bibułkowy szpic przed sklejeniem zwijało się na
stożkowato zatemperowanym ołówku. Błyszczące łańcuchy robiło się ze "sreberek"
od cukierków, pamiętam, że klej do tego nazywał się bodajże "cristal-cement", za
pisownię nie ręczę. No i klasyczne "ludowe" łańcuchy, w których papierowe
harmonijki były przedzielane kawałkami słomy, czasem można jeszcze takie wyroby
oglądać w muzeach etnograficznych.

[luccio1]

Są wspomnienia nie zależące od ustroju i byłyby prawdopodobnie takie same,
gdyby Rzeczpospolita trwała dalej. Do takich należy wszystko, co wiąże się ze
śpiewaniem kolęd przy świeczkach (a przecież po to się świeczki zapala). Paląca
sie świeczka na drzewku wywołuje z pamięci słuchowej kolędę: "O mili
Królowie...", albo "A cóż z tą Dzieciną będziem czynili", albo "Przybieżeli
Aniołkowie jak ptaszkowie z Nieba...", albo "Ach ubogi Żłobie..." - przy
którejś z tych kolęd przysunąłem drewnianego cepeliowskiego ptaka tak blisko
świeczki (dobiegającej już swego kresu), że upaliłem mu dziób (ten ptak do dziś
jest na moim drzewku). A cóż powiedzieć o dopalaniu świeczek do końca, do
momentu, gdy wewnątrz lichtarzyka tli się delikatny błękitny płomyczek i za
chwilę zgaśnie?
Był taki moment, (rok 1960) kiedy Tato próbował samodzielnie zestawić komplet
lampek elektrycznych z żaróweczkami 14 V (były tam różności: grzybki,
latarenki, świecówki czerwone, świecówki zielone, świecówki fioletowe...) - tak
jakos wyszło, że zawsze świecił na ręku, na drzewku nigdy nie chciał, zawsze
gdzieś rwał się styk w połączeniu szeregowym. W końcu Tato dał za wygraną i
kupił (dostał jakimś cudem) komplet łączony równolegle, z transformatorem - i
ten służył następne 20 lat. Zawsze jednak, nawet mając lampki elektryczne,
mieliśmy równocześnie prawdziwe świeczki: naśpiewanie kolęd elektryczność się
wyłączało, a świeczki zapalało.

[mjermak]

A pamietacie hit lat 80tych czyli ruskie lampki co mozna bylo ustawic tak,ze
migaly na choince i kolorowe byly bardziej niz te nasze?
I w ogole to oczarowanie sztucznymi choinkami, co to kazdy ja chcial miec a
wygladaly one pozal sie Boze jak szkielety jakies.

[horpyna4]

W moim rodzinnym domu lampki były bardzo wcześnie, jeszcze w pierwszej połowie
lat 50-tych. Pewnie chodziło o bezpieczeństwo, bo wciąż słyszało się o
zapłonięciu choinki, czy firanek. Na szczęście w tamtych czasach nie było
sztucznych choinek, a i firanki były z bawełny, więc pożary wtedy bywały
"klasyczne", bez chmury trujących gazów. A co do ówczesnych lampek, to nie byłam
wtedy w stanie, jako dziecko, ocenić niebezpieczeństwa związanego z nimi. Otóż
były dwie końcówki osobno wtykane do gniazdka. I jeszcze do tego miały tendencję
do wypadania z tegoż gniazdka. Jak sobie uświadamiam, że nikt (w tym dwójka
małych dzieci) nie uległ porażeniu, to aż trudno mi w to uwierzyć. Dopiero dużo
później pojawiły się wtyczki, które umożliwiały rozdzielenie końców tego całego
ciągu lampek bez możliwości dotknięcia jednego końca, podczas gdy drugi tkwił w
gniazdku.

[luccio1]

Gdzieś słyszałem, że elektryczne lampki na drzewko są pomysłem zrodzonym pod
okupacją niemiecką: długa godzina policyjna a więc wymuszony czas wolny
(przynajmniej wolny dla niektórych), mnóstwo materiałów, których nie można
zużyć do wszelkiego majsterkowania przy radiach - w tym cienki kabelek w
ciemnozielonym oplocie jedwabnym, żaróweczki radioskalowe, których na razie nie
ma do czego użyć, podobnie "bezrobotny" transformator... tylko skombinować
oprawki do żaróweczek i komplet gotowy!
Świeczek swoją drogą już wówczas brakowało.

[luccio1]

www.iisg.nl/~landsberger/vis.html
Pod tym linkiem będzie - w ramach "socjalizmu o specyfice chińskiej" - piękny
plakat BHP-owski nt. wkładania samych przewodów do gniazdka - tylko trzeba
zejść trochę niżej.

[horpyna4]

Dobre! W ogóle wszystkie plakaty prześliczne i w odpowiednim stylu...
A do lampek nie był potrzebny żaden transformator, wystarczyło połączyć w szereg
16 żaróweczek 14 V. No i oczywiście był cyrk, jak któraś wysiadła. No, a po
latach, jak ktoś to już słusznie zauważył, kruszyły się kabelki i można było
cholery dostać, jak działające przed przypięciem do choinki lampki przestawały
świecić po przypięciu. A nie w każdym domu była lutownica, żeby kapnąć w
nadkruszone miejsce przy samej oprawce.

[luccio1]

www.iisg.nl/~landsberger/
To jest link do całej strony poświęconej komunie po chińsku - w obrazkach.
Można na tych przykładach prześledzić całą ikonografię komunistyczną - wszystko
cudownie proste, wyłożone łopatą na stół...
A komplet choinkowy z transformatorem był lepszy - spalona lub nie kontaktująca
żarówka była ciemna, reszta się świeciła.

[luccio1]

horpyna4 napisała:

> W moim rodzinnym domu lampki były bardzo wcześnie, jeszcze w pierwszej
> połowie lat 50-tych. Pewnie chodziło o bezpieczeństwo, bo wciąż słyszało się
> o zapłonięciu choinki, czy firanek.
To była cała propaganda, sterowana rozmyślnie. Mówiono o pożarach, nagłaśniając
każdy przypadek - zmierzając do jednego jedynego wniosku: skasować świeczki,
dać lampki elektryczne. Tymczasem można było przecież poprowadzić wnioskowanie
w innym kierunku - przypominając podstawowe zasady obchodzenia się ze
świeczkami na drzewku (mają stać pionowo; ozdoby tak wieszać, aby w zasięgu
płomienia nie znalazła się żadna bibułka, papier, wata - także biorąc pod
uwagę, że mogłaby się zając płomieniem "przekierowanym" nieoczekiwanie w bok;
gałązki, wypadające bezpośrednio nad świeczką, należy zaraz po ubraniu drzewka
powycinać - i użyć gdzie indziej, choćby dać na talerzyk pod opłatek; kiedy
świeczki się palą, nie wolno otwierać okien i robić w ten sposób przeciągu, nie
wolno dzieciom wówczas ganiać się wokół drzewka; kiedy rodzina śpiewa kolędy
przy drzewku oświetlonym świeczkami, jeden cały czas stoi przy drzewku i
obserwuje, co się dzieje, gotów do zadmuchnięcia bądź zatłuczenia rękoma
płomienia pojawiającego się w miejscu nieoczekiwanym - no i rzecz oczywista:
kiedy drzewko stoi w kącie pokoju przy oknie, świeczki mogą być tylko po
stronie wolnej, "patrzącej" na pokój, a nie w kącie przy firance!).
No ale: wraz z odejściem świeczek i wejściem lampek zwyczaj wspólnego śpiewania
kolęd (jeszcze w moim domu rodzinnym działo się to co wieczór aż do 2 lutego
włącznie) mocno podupadł - a o to chodziło!

[nolwen58]

Ja pamietam zywa choinke do sufitu, ubrana w ozdoby pieczolowicie
zabezpieczanei w robione nowe, umieszczanie lichtarzykow na swieczki , zimne
ognie - wszystko to bylo zapalane po kolacji i odpakowaniu prezentow- to byl
widok!, swiatlo zgzszone i tylko choinka jarzaca sie swiatlem.No i w
pozniejszych latach , byla obowiazkowo zywa choinka tylko z swiatlami
elektrycznymi i ja w roli zaopatrzeniowca rodzinnego wystawalam w kolejkach za
miesem , wedlina , gazetamii innymi rzeczami. Mimo to wspominam Swieta jako cos
wspanialego!

[luccio1]

"Zimne ognie" niestety nie były zimne, wprost przeciwnie - gorące. Kilka razy
od ogni zaczęło się palić drzewko - wobec tego od czasów, gdy zacząłem chodzić
do szkoły, pamiętam, że ogni na drzewku już nie było - świeczki natomiast były
nieprzerwanie, są też dzisiaj.

z obserwacji dziecka:

[aankaa]

komunikaty o statku z cytrusami
zapach pasty do podłogi
przeglądanie ozdóbek i (nerwowe) dorabianie nowych

rodzice pewnie mieli większe problemy, typu zdobycie żarcia

aelle napisała:
> Zawsze ubolewałam nad brakiem ładnego papieru do pakowania siermiężnych
> prezentów, który by je trochę ozdobił

od jakiegoś czasu stosuję powrót do "natury" - prezenty pakowane do kartonowych
pudeł, wypełnionych trocinami (jeśli miejsce zostaje), owiniętych konopnym
sznurem
ekologicznie ;) tuż po świętach mamy świetną rozpałkę na ognisko

[luccio1]

A ja pamiętam dziecięcą przeróbkę kolędy:
"...Maryja Panna, Maryja Panna Dzieciątko p a s t u j e..."
(co to znaczy, pastować podłoge parkietową, było już wiadomo;
że "piastować" znaczy tyle, co troszczyć się o kogoś, opiekować się kimś -
jeszcze nie).

[mila9910]

a ja za zapach pomarańczy w tamtych czasach też wiele bym dała, a nie to co
teraz(chyba tak nie pachną te dzisiejsze). No i prezenty, które zdobywane były z
nie lada wysiłkiem, ale zawsze bardzo cieszyły.

[luccio1]

Pamiętam doskonale nastrój świąteczny, trwający cały styczeń i opadający
bardzo, bardzo powoli, tak że Boże Narodzenie ciągnęło się aż do 2 lutego -
Matki Boskiej Gromnicznej. Pamiętam w ten dzień marsz z kościoła z zapaloną
gromnicą i pilnowanie jej, aby nie zgasła, potem zapalanie świeczek na drzewku
płomieniem gromnicy na ostatnie kolędy - aż do najbliższej Wigilii.