Naprawdę zły człowiek

[luna15]

Piszę to w nawiązaniu do postu o mowie nienawiści. Żyje trochę na świecie /choć nie tak długo ;-)/ i poznałam sporo osób czyniących źle, robiących podłe rzeczy.Jednak znając ich życie, stosunki rodzinne, pewne okoliczności towarzyszące zdarzeniom miałam odczucie że na ich decyzje, wybory wpływ miał głównie strach, pewne zagubienie, czasem głupota a nie był to wynik tańcującego w ich duszach zła....no bo właśnie oni nie byli źli, tylko te ich uczynki....Zrozumiałam wtedy sens prośby Jezusa by nie oceniać....Nie tylko dlatego że sami też grzeszymy ale dlatego że nie znamy wszystkich okoliczności, motywów, powodów, uwarunkowań....
A wy co myślicie na ten temat?

[maadzik3]

Filozoficznie to ja sie nawet zgadzam z tym podejsciem, ALE i tych ale jest kilka (nie jakos oblednie duzo) ale bardzo waznych:
- wybaczac zlo moze jego ofiara, ale nikt inny nie ma prawa go wybaczyc/ naklaniac do tego (w tym szantazem moralnym) ofiary lub pietnowac wskazywania winy. A jest to we wspolczesnym swiecie jest to niestety powszechne (zwlaszcza zachodnim). Decyzje ze wybaczymy zlo wyrzadzone bo to wszak glupota/ bledy mlodosci/ szkola do ktorej pod gorke bylo albo kultura taka zapadaja. Rzadko (wcale) pyta sie ofiary (ewentualnie ich rodziny), nawet ich rola w procesie jest w wiekszosci krajow bolesnie znikoma i czasem ogranicza sie do roli swiadka ktory jesli nie zezna nic (chocby z powodu traumy) oskarzenie pada. Tak jest np. wIrlandii w wiekszosci spraw karnych
- stopien zrozumienia dla uczynkow sprawcy i usprawiedliwiania ich szeroka gama roznych argumentow jest odwrotnie proporcjonalny do wysokosci kary. W efekcie sprawcy ciezkich zbrodni trafiaja za kratki na krotko, wychodza przedwczesnie i nawet jako recydywisci daje sie im kolejna szanse. Mnie bardzo razi system wysokich tu i owdzie kar ( w tym w Polsce) za stosunkowo blahe i niezagrazajace w zaden sposob zyciu i zdrowiu wspolobywateli przestepstwa - np. skarbowe przy jednoczesnym podobnym wymiarze kary za probe zabojstwa okreslona dla niepoznaki "ciezkim pobiciem" gdy ofierze udaje sie wyzyc. Jeszcze smieszniej wyglada to czasem np. w Skandynawii gdzie ostatnio odmowiono wydania terrorystki majacej na koncie uprowadzenie samolotu Lufthansy i kilka zabojstw Niemcom. Nawet nie jest ona obywatelkom Szwecji i trudno Niemcom zarzucic ze beda lamac prawa czlowieka w sledztwie, ale w obawie przed nadmiernymi represjami nie wydano jej (jakie sa nadmierne represje w demokratycznym kraju bez kary smierci wobec sprawczyni kilku zabojstw?)
- obserwuje jakas (rosnaca) fascynacje zlem. Jeszcze Agata Christie, niezyjaca od tylu lat, pisala ze przeraza ja zrozumienie i usprawiedliwianie mlodego czlowieka ktory zatlukl kijem bseballowym staruszke w sklepie bo mu nie dala papierosow (bo mlody, bo sie zmarnuje, bo moze wyjsc na ludzi) w kontrascie dla pomijania milczeniem i braku refleksji nad uczciwym zyciem ofiary i jej bolem i przerazeniem w ostatnich chwilach
- w efekcie rosnie rozdzwiek miedzy "humanitarnym" systemem penitencjarnym i poczuciem sprawiedliwosci wsrod ludzi a to moze miec grozne konsekwencje. No i ja bym chciala zeby jednak ktos sie zastanowil dlaczego zycie np. mordercy-pedofila, czy podobnegoz seryjnego gwalciciela (ze wspomne slynna beligijska sprawe pana D czy kwestionowanie niemieckiego prawa prewencyjnego zatrzymania najciezszych przestepcow dluzej w wiezieniu przez KE) w imie dania mu "kolejnej szansy" jest tak wazne w zestawieniu z brakiem refleksji o zniszczeniu zycia (wprost) jego ofiar i ich rodzicow gdy wychodzac z wiezienia (czesto przedwczesnie) sam mowi ze wroci pewnie do przestepstw. Dla mnie to pogarda dla obywateli ktorzy nic zlego nie zrobili
Nie, nie protestuje przeciw okolicznosciom lagodzacym, po to sady sa zeby je analizowac, protestuje przeciw ich naduzywaniu wobec nieuzywania praktycznie okolicznosci obciazajacych (w kilku sprawach znanych mi w sposob karykaturalny). Wybaczenie, zrozumienie,poprawa sa pieknymi ideami religijno-filozoficznymi, ale bez skruchy i zalu sprawcy, jego zrozumienia wyrzadzonego zla, bez woli ofiary (jedynie uprawnionej do wybaczenia) i bez wazenia okolicznosci i usprawiedliwiajacych i obciazajacych zastosowanie tych idei w wymiarze prawa prowadzi do jego wynaturzen. Oraz do wysmiania wlasnie tej, pieknej idei, ktora na gruncie religijnym wyglada (w tym w nauczaniu Jezusa) jednak zupelnie inaczej

[mary_ann]

Jak dla mnie, to obie macie rację:-) Bardzo bliskie jest mi to, co napisała Luna. I moim zdaniem, im więcej (np. dzięki neuronaukom) będziemy dowiadywać się o człowieku, tym mniej skorzy będziemy do surowego osądu moralnego. Swego czasu na WwW (?) ktoś wstawił fajną przypowiastkę z Jezusem w sądzie, bardzo by tu pasowała - jeśli znajdę, to wkleję. A może ktoś kojarzy i potrafi przytoczyć?

Oczywiście nic nie jest bezkarne. Natychmiast do drzwi łomocze pytanie o wolną wolę....

Druga strona medalu - racja Madzik. Funkcjonowanie społeczne ma swoje czysto pragmatyczne wymagania, więc niezależnie od tego, jak realnie wygląda "wina", dla ładu społecznego chociażby "porządek musi być", wina musi zostać ukarana.

A jeszcze do tego, żeby w ogóle się rozwijać, pracować nad sobą, musimy choćby roboczo uznać, że jakoś siebie budujemy, że wiele zależy od nas - nawet jeśli niekoniecznie zależy. Po prostu musimy, bo to jedyna droga doskonalenia, jakiegoś przesunięcia granic panowania biologii (i nie tylko biologii, ale roboczo upraszczam).

[verdana]

Ja rozumiem, ze czasm mozna odróżnić czyn od człowieka. Jesli ktoś raz zrobił coś strasznego, ale nie jest to jego codienne zachowanie - to wtedy można powiedzieć, zę człowiek i czyn nie są tożsame. Moze coś się stało, może jest jakies wytłumaczenia.
Jednak na codzień postawa "nie potępiam człowieka, tylko czyn" wydaje mi się karkołomnym zabiegiem filozoficznym, aby wytłumaczyć ludziom, ze pewne kategorie - na przykład homoseksualiści - nie są złymi ludźmi, tylko to co robią jest złe. Taka kategoria jest potrzebna wtedy, gdy zło jest na tyle dyskusyjne, ze nawet KK chciałby, aby za nie nie potepiano człowieka. Ale zazwyczaj tak jednak nie jest. Facet lejacy systematycznie żonę jest zły, a nie jest to dobry człowiek, który dokonuje złych czynów.
No i czy to działa odwrotnie - czyli dobre czyny nie czynią z nikogo dobrego człowieka, sa tez oddzielone od jednostki?

[mary_ann]

Wiesz, może i karkołomne, ale jakby nieuniknione:-)
Zauważ, że zrozumienie motywów przemocowca nie oznacza automatycznie sympatii dla niego ani nie jest równoznaczne z postulatem pobłażania.
Facetowi można współczuć ciężkiego dzieciństwa czy chorobliwego poziomu testosteronu, a jednak nie uważać, że żona ma biernie znosić jego lanie, ani że z w/w powodów jest całkowicie niepoczytalny.
To czy nazwiemy go "złym człowiekiem", to już kwestia wtórna i moim zdaniem drugorzędna.

[maadzik3]

sama napisalas ze jednak czlowiek ma wole i mozliwosc kontrolowania zachowan (i uznaja to wszyscy, wierzacy - dowolnie - i niewierzacy, to fundament kazdego ludzkiego spoleczenstwa, ze mamy jakas mozliwosc wyboru postepowania). Zatem czlowiek lejacy systematycznie zone - z przykladu Verdany - uwaza ze tak jest dobrze. To jego wybor. I potepiajac (a potepiam) czyn musze potepic czlowieka co nie zmienia faktu ze jezeli zmieni sposob postepowania, podejmie trud naprawy krzywd, przyzna wine i odczuje skruche moge przemyslec moja ocene jego osoby (bo oceny postepowania w przyszlosci nie zmienie wszak)
Zreszta tyle juz napisano o realnosci zla i jego obecnosci. Zla (nie misiowatej niemoznosci nie bicia kogos slabszego). Tak jak dobro zlo jest REALNE. Czasem w czlowieku. I wtedy czlowiek jest zly. Moze sie zmienic (i chyba bardziej o to chodzi dla mnie w religiach i filozofiach ktore to uwzgledniaja zeby potepienie nie bylo absolutnie bezwzgledne i nieodwolalne) ale jesli sie nie zmieni, nie sprobuje, nie bedzie uwazal ze cos w jego postepowaniu jest nie halo to trudno go bronic. Oczywiscie to medialny argument ale jesli wezmiesz ktoras z potwornych postaci historii (niestety wybor spory) ktore do konca nie zmienily postepowania, to trudno mowic ze to dobry czlowiek byl tylko tak mu to zle wychodzilo (powiedzmy Pol Pot zeby juz nie wskrzeszac duchow europejskiej historii).
A w sensie pragmatycznym: ofiara gdy umiera odchodzi, nie liczy sie, sprawca ktory zostaje jest bardzo wszechstronnie analizowany, rozumiany, usprawiedliwiany (przynajmniej obecnie i w rozwinietym swiecie). Ile ksiazek (w wypadku slynnych procesow, znanych zbrodniarzy) napisano o sprawcy a ile w nich miejsca poswiecono ofiarom? Ile w dokumentach sadowych tych ofiar? Jasne, sadzi sie sprawce i musi byc mnostwo o nim, ale czasem ofiara jest tak nieobecna ze jej cierpienie bierze sie pod koniec procesu jej niemal za zle bo taki mily czlowiek a tu takie oskarzenia, no i po co z ta (np.) historia gwaltu czy przemocy malzenskiej przychodzila jak on i pracuje i podatki placi i sasiadom "dzien dobry" mowi. A to jest straszny grzech wobec ofiary. I wciaz uwazam ze jest w swiecie miejsce na jednoznaczny osad moralny. Na pewno rzedziej niz kiedys (i dobrze, bo bylo to naduzywane), ale jesli to zupelnie zniknie skutek bedzie jak w czasach gdy za kradziez jablka wysylano szczyla do poprawczaka lub Australii, tylko w druga strone

[mary_ann]

maadzik3 napisała:
>>sama napisalas ze jednak czlowiek ma wole i mozliwosc kontrolowania zachowan (i uznaja to wszyscy, wierzacy - dowolnie - i niewierzacy, to fundament kazdego ludzkiego spoleczenstwa, ze mamy jakas mozliwosc wyboru postepowania)

Nie, niezupełnie tak napisałam. Pozostawiłam (otwarte) pytanie o rzeczywisty zakres wolnej woli, natomiast przyznałam, że żyć (i funkcjonować w społeczeństwie) tak czy inaczej musimy w taki sposób, jak gdybyśmy tę wolną wolę mieli...

[maadzik3]

ok, sorry jak przekrecilam, niemniej ja uznaje ze wolna wole mamy! Czy w absolutnie pelnym zakresie? nie wiem. na pewno jezeli chcemy byc w konwencji spolecznej lub jej poblizu ograniczenia sa, ale wystarczajace, zeby zmiescic sie w nie z wyborem postepowania ktore nie jest zlem. Zatem za zlo ktore jest naszym wyborem ponosimy odpowiedzialnosc: moralna, etyczna, religijna, prawna, spoleczna - kazda. I fakt ze ten sam czyn popelniony przez inne osoby mozna osadzac mniej lub bardziej surowo a czasem z odpowiedzialnosci zwolnic z uwagi na okolicznosci nie zmienia kwestii istoty odpowiedzialnosci.

[rycerzowa]

Mnie zadziwia, że ilekroć spotykam złego człowieka, to on wcale nie uważa, że jest zły.
Jest zazwyczaj przekonany, że postępuje słusznie, czyni dobro. Ba, często uważa się za ofiarę.
Tak jest - poczynając od krzywdziciela rodzinnego, po największego zbrodniarza ludzkości.

Podobnie sprawa ma się z głupotą.

[slotna]

> Mnie zadziwia, że ilekroć spotykam złego człowieka, to on wcale nie uważa, że j
> est zły.
> Jest zazwyczaj przekonany, że postępuje słusznie, czyni dobro. Ba, często uważa
> się za ofiarę.

Skoro uwaza, ze czyni dobro to czy na pewno mozna go nazwac zlym? Po prostu jest w bledzie. Zlym chyba powinien byc okreslony czlowiek, ktory czyni zlo rozmyslnie, ze swiadomoscia, ze wyrzadza krzywde. A moze i nie? Hmm.

[sebalda]

Zlym chyba powinien byc okreslony czlowiek, ktory czyni zlo rozmys
> lnie, ze swiadomoscia, ze wyrzadza krzywde. A moze i nie? Hmm
Wierzaj, że nie zawsze. Ja tam uważam, że taki Kaczyński na przykład uważa się za wspaniałego męża opatrznościowego, a ile złego wyrządził???
Interesuje się problemem przemocy w rodzinie. Każdy, każdy przemocowiec powie, że przecież on nie chciał, ale ona go prowokowała. I to ma go usprawiedliwiać? Że on nie jest zły, tylko w błędzie? Ile razy rodzice bijący dziecko twierdzą, że robią to dla jego dobra??? Ba, ile bitych w dzieciństwie dorosłych twierdzi dzisiaj, że są wdzięczni za to rodzicom, bo przynajmniej na ludzi wyrośli, o!

[slotna]

> Wierzaj, że nie zawsze. Ja tam uważam, że taki Kaczyński na przykład uważa się
> za wspaniałego męża opatrznościowego, a ile złego wyrządził???

No to jego czyny byly zle, ale czy on sam jest zly, skoro autentycznie, szczerze chce dobrze? (w teorii mowie, pojecia nie mam, czy Kaczynski chce dobrze)

> Interesuje się problemem przemocy w rodzinie. Każdy, każdy przemocowiec powie,
> że przecież on nie chciał, ale ona go prowokowała. I to ma go usprawiedliwiać?
> Że on nie jest zły, tylko w błędzie?

Nie - jesli powie, ze "nie chcial, tylko go prowokowala", to znaczy, ze wie, ze zrobil zle.

> Ile razy rodzice bijący dziecko twierdzą, że robią to dla jego dobra???

Moze i twierdza, ale nie wiem, czy naprawde tak mysla - mam podejrzenie, ze wiekszosc jednak bije, zeby dac ujscie wlasnej zlosci, a ta wychowawcza otoczka to czysta sciema. Teoretycznie jednak, jesli rodzic wierzy, ze zadawane przez niego lanie jest akcja dla dobra dziecka to mialabym watpliwosci z powiedzeniem, ze jest zdecydowanie zly (co najwyzej glupi / z zeszlej epoki :P).

> Ba, ile bitych w dzieciństwie dorosłych twierdzi dzisiaj, że są wdzięczni za to rodzicom, bo
> przynajmniej na ludzi wyrośli, o!

A to juz calkiem nie ma nic wspolnego z byciem zlym samemu - to tylko redukcja dysonansu.

[rycerzowa]

slotna napisała:

>
> Skoro uwaza, ze czyni dobro to czy na pewno mozna go nazwac zlym? Po prostu jes
> t w bledzie. Zlym chyba powinien byc okreslony czlowiek, ktory czyni zlo rozmys
> lnie, ze swiadomoscia, ze wyrzadza krzywde.

No to w takim układzie nie ma złych ludzi.

Więzienia - jak wam wiadomo - pełne są niewinnych.
Ci, którzy wysyłali tysiące do komór gazowych, uważali, że "czyszczą świat", wykonują rozkazy, oczekiwali za to uznania.
Rodzic, katujący dziecko, przywiązujący je do kaloryfera, czyni to "dla jego dobra".

Naprawdę, nie spotkałam złego człowieka, który przyznałby się, że jest zły, który miałby poczucie winy. Ty my jesteśmy winni, bo się czepiamy.

Ot, taki przykład. (Nie jest to anegdota, niestety, i nie dotyczy ciemnej baby, ale osoby inteligentnej, wykształconej).
Dzwoni do mnie młoda matka, że maluch ma szóste w tym roku zapalenie oskrzeli, szósty antybiotyk. Wiem, że pali 40-60 papierosów dziennie, w zamkniętym pokoju, bo przecież "dziecko chore".
- A może zlituj się nad nim i przestań przy nim palić!
- Aha, o niego to się martwisz. A że mnie może coś z powodu tych papierosów być, to ciebie nic nie obchodzi!

Nie ulega wątpliwości, że ta kobieta jest złą matką, ale nie ma poczucia winy, ale poczucie krzywdy.
Poczucie winy mam ja.

[slotna]

> Naprawdę, nie spotkałam złego człowieka, który przyznałby się, że jest zły, któ
> ry miałby poczucie winy. Ty my jesteśmy winni, bo się czepiamy.

Ooo, jak spotkalam nie raz. A poza tym nie o to chodzi, zeby sie przed kims przyznal, tylko zeby sam mial swiadomosc, ze robi zle, ze krzywdzi.

[sebalda]

Ja wręcz uważam, że jak ktoś wie, że robi źle i przyznaje się do tego, to nie jest taki zły do szpiku kości, tli się w nim jakaś resztka przyzwoitości, może nawet rokuje na przyszłość. Najgorsze i najbardziej beznadziejne są właśnie przypadki takiego samookłamywania się i zwalania winy na wszystkich wokół, tylko nie znajdowania jej w sobie. Taki człowiek nie rokuje wcale.
Ja myślę, że my tu nie mówimy o skrajnych patologiach, gdy człowiek czyni zło świadomie, upajając się nim. Nie mówimy o ciężkich psychopatach czy seryjnych mordercach, ale o takich właśnie hipokrytach i obłudnikach, którzy swoje złe inklinacje zawsze tłumaczą winą innych. To dla mnie jest właśnie złe, złe i nieuleczalne.

[slotna]

Nie znam definicji, dlatego zastanawiam sie tu glosno nad moja. Czy zly czlowiek to ten, ktory swiadomie czyni zlo czy rowniez taki, ktory czyni duzo-duzo zla myslac, ze robi dobrze? Logiczne jest dla mnie tylko to pierwsze.

[sebalda]

Jest jeszcze człowiek, który czyni zło, przyznaje się do tego, ale twierdzi, że to zło w sumie jest potrzebne, albo twierdzi, że owszem, jest złe, ale niezawinione przez niego. Tych ostatnich szczególnie nie lubię. Bo normalny człowiek, który zdaje sobie sprawę z tego, że robi źle, stara się nad tym pracować. Dużo łatwiej jednak powiedzieć: przepraszam, wiem, że nerwy mnie poniosły kolejny raz, ale gdybyś Ty ...., to ja przecież nigdy bym nie wybuchał. Słowo przepraszam nic nie kosztuje, szczególnie gdy nic nie znaczy. I ten człowiek naprawdę w to wierzy, wierzy, że to nie jego wina, że bije żonę, przecież ona wie, że nie powinna robić tego czy tamtego, wie, że go to denerwuje. To po co to robi? Po co rozmawia za długo z matką przez telefon? Po co uśmiechnęła się do sąsiada? To nie jest zły człowiek?

[slotna]

Wychodzi mi, ze czlowiek, ktory czyni zlo, wiedzac, ze to robi jest zly.

[luccio1]

Jak dla mnie, jest to akurat przykład kobiety, która nigdy nie powinna była zostać matką.

[mamalgosia]

Tak w skrócie to myślę, że człowiek może być zły. Wtedy kiedy świadomie wybiera zło. Ale ja osobiście nikogo bym nie nazwała z pewnością złym, nie miałabym odwagi

[maadzik3]

matke swiadomie wychowujaca dziecko na zamachowca-samobojce? kogos nawolujacego do eksterminacji innych (i serio nie w gniewie, tudziez planujacego to i czasem przeprowadzajacego)?

[sebalda]

Marca Dutroux, Fritzla też nie?
Dwóch mężczyzn, którzy porwali nastolatki, przez wiele lat je gwałcili i poniżali, bili, by doprowadzić do poronień też nie? Takich przykładów można podać bardzo wiele. Jestem ostatnią osobą, która rwie się do rzucania kamieni, ale są granice bestialstwa i pobłażania mu, tłumaczenia sprawców.

[slotna]

> matke swiadomie wychowujaca dziecko na zamachowca-samobojce?

Ku chwale Pana przeciez to robi, skad wiesz, ze nie ma racji? ;)

[rycerzowa]

mamalgosia napisała:

> Tak w skrócie to myślę, że człowiek może być zły. Wtedy kiedy świadomie wybiera
> zło. Ale ja osobiście nikogo bym nie nazwała z pewnością złym, nie miałabym od
> wagi

Jasne, że nie miałabyś odwagi! Bo byś mogła oberwać! Ja też nie mam odwagi.;-)

Nie spotkałam nikogo, kto "świadomie wybrał zło", to znaczy, kto jest świadomy, że wybiera zło.
Nawet mordercy są przekonani, że ofiara "zasłużyła", gwałciciele - że "sama chciała", złodzieje - że im się należy, etc.

Na przykład stajesz wobec alkoholika, wiesz, że strasznie krzywdzi swoich bliskich, a on albo nie widzi problemu, albo uważa się za ofiarę, bo chory.
Ktoś zbrodniczo zaniedbuje dzieci, i też nie widzi problemu, to państwo jest winne, bo "nie pomogło".
Ktoś porzucił rodzinę, a jest przekonany, że uczynił dobrze. Potem ma pretensje, że jest sam.
Ktoś głośno mówi, że "miejsce asfaltu jest na ulicy", i nie poprzestaje na deklaracjach.
I co? Ma się za patriotę.

I to wszystko dotyczy ludzi, którzy potrafią kierować swoim postępowaniem, czyli bez zaburzeń.
Co się dzieje w mózgach tych ludzi?

[luccio1]

Ile razy słyszę o ojcu znęcającym się nad dziećmi (i mężu znęcającym się nad żoną), tyle razy zastanawiam się, czy nie za szybko zrezygnowano z kary śmierci.

[rycerzowa]

luccio1 napisał:

> Jak dla mnie, jest to akurat przykład kobiety, która nigdy nie powinna była zo
> stać matką.

Wielu ludzi nie powinno nigdy zostać rodzicami, a jednak zostaje.
Nacisk społeczny?
Bywa, że taka matka morduje dziecko.
Wini się wtedy rodziców, męża, teściową, społeczeństwo...
Nie śledziłam tzw. sprawy Madzi, nie byłam w stanie. Ale przeczytałam potem artykuł, w którym obwiniani są przede wszystkim ci, którzy morderczynię potępili.
Inaczej mówiąc - znowu ja jestem winna, bo powinnam współczuć, zrozumieć, zamiast się oburzać.

[mary_ann]

rycerzowa napisała:


> Wielu ludzi nie powinno nigdy zostać rodzicami, a jednak zostaje.
> Nacisk społeczny?
> Bywa, że taka matka morduje dziecko.
> Wini się wtedy rodziców, męża, teściową, społeczeństwo...
> Nie śledziłam tzw. sprawy Madzi, nie byłam w stanie. Ale przeczytałam potem art
> ykuł, w którym obwiniani są przede wszystkim ci, którzy morderczynię potępili.
> Inaczej mówiąc - znowu ja jestem winna, bo powinnam współczuć, zrozumie
> ć, zamiast się oburzać.


Oj, to chyba nie tak. Czy naprawdę pojawiły się głosy całkowicie wybielające matkę Madzi, a przerzucające całą winę (główny ciężar winy) na społeczeństwo? Jeśli tak, to oczywiście nadużycie.
(Przypominam sobie co prawda tytuł Frondy "Madzię zabiły feministki: czy coś bardzo podobnego - ale trudno to traktować poważnie...)

Mnie się wydaje, ze raczej - jak najbardziej słusznie - zwracano uwagę na negatywne skutki presji na urodzenie dziecka przez kobietę, zwłaszcza w pewnych środowiskach. Być może w sumie wyglądało to tak, jakby zatraciły się proporcje między winowajcami, ale chyba nikt rozsądny nie oczekuje subtelności po mediach?

Chyba stać nas (nas - społeczeństwo) na spokojną dyskusję o przyczynach, których usunięcie mogłoby przynajmniej zmniejszyć liczbę tego typu tragedii, bez posądzeń, że popadamy w jakiś relatywizm moralny?