Nostalgia za reżimem.

[meduza7]

PRL jest dziś modny - wspominamy sobie, oglądamy stare kroniki filmowe,
plakaty w stylu socrealizmu robią furorę... Jak myślicie, czy ludzie urodzeni
za zaborów też już za niepodległości wspominali z nostalgią np. cara? Choć
wydaje mi się, że galicjanie po dziś dzień mają duży sentyment do monarchii
austro-węgierskiej i "dobrego cesarza Franca Jozefa". Ale ci, którzy żyli w
zaborze pruskim czy rosyjskim, tam gdzie było zdecydowanie mniej swobody? Jak
wam się wydaje?

[horpyna4]

Był taki film, nie pamiętam autora, tytuł bodajże "Pożegnanie cesarzy", ostatnia
rola Jana Świderskiego zresztą. Chyba dość dobrze pokazywał tamte nastroje u
pewnej (niewykształconej) części społeczeństwa.

[luccio1]

Kluczem do rozumienia problemu jest zdanie bezosobowe charakteryzujące tamten
czas - wypowiadane współcześnie, brzmiało: "da się żyć"
(była inna wersja wspomnianego zdania: "jakoś się żyje", tutaj jednak
przysłówek "jakoś" użyty przez mówiącego wskazywał, że jest on przynajmniej
ogólnie świadom niedostatków systemu, który chciał w ten sposób
charakteryzować: wszak "jakoś" oznaczało w tym przypadku "byle jak").
Patrząc wstecz, istotnie wówczas "dało się żyć". Człowiek, kręcąc się wewnątrz
własnego małego światka, wewnątrz koła o bardzo małym promieniu i świadomie
założywszy sobie nie wychodzić pod żadnym pozorem poza okręg wspomnianego koła,
miał spore szanse przeżyć życie "jakoś" - byle jak, na pół albo tylko na ćwierć
gwizdka.
Przy tym wszystkim mógł nawet nie czuć, że jest zniewolony. Na codzień państwo
nie wchodziło w jego maleńki światek. Nie mając telewizora, nie czytając gazet
albo tylko ostatnią stronę, słuchając przez radio Wolnej Europy, a z Polskiego
Radia tylko muzyki (której było dużo, i niezłej), mógł sądzić, że syf świata
zewnętrznego pozostawia za drzwiami i oknami mieszkania. Sposoby, aby uniknąć
uczestnictwa w rozmaitych aktach oficjalnych aprobujących ustrój, sojusze etc.,
istniały zawsze - głosowanie na wyborach, gdzie nie udało się uniknąć
upokorzenia związanego z udziałem w tym cyrku, przypadało raz na cztery lata
(no i w końcu w samą Wigilię r. 1956 nie kto inny jak Prymas Wyszyński
apelował, żeby głosować bez skreśleń! no więc niejeden miał potem sumienie
zupełnie spokojne).
Oczywiście, były pytania, których wypowiedzenie głośno kończyło się źle - ale
tu człowiek, zwłaszcza ten bardziej wykształcony i mający za sobą tradycję
inteligencką, sam znając prawdę, ulegał złudzeniu, że znają ją wszyscy. Były
działania, na które władze reagowały natychmiast - ale i tu istniały furtki
(np. była przez cały PRL furtka dla nie chcących służyć w wojsku, jeśli inne
sposoby w rodzaju odpowiednia kategoria zdrowia zawiodły: zgłosić się do pracy
na kopalnię, nawet w ostatniej chwili, mając już bilet w ręku - tyle, że trzeba
było odpracować tam 5 lat).
Pracę, jakąś tam, człowiek w końcu znalazł - nakazy pracy dla absolwentów
uczelni wyższych zaczęto znosić, pojedynczo względem różnych specjalności, już
począwszy od lat 60. XX w. I można było znaleźć pracę, która nie męczyła - ba,
pobyt w miejscu pracy mógł być wypoczynkiem po ciasnym mieszkaniu, gdzie
członkowie dużej rodziny, albo i obce osoby złączone wspólnym przydziałem
sąsiadujących pokoi, bezustannie ocierali się o siebie (słynne słowa
piosenki: "odpoczniesz w pracy", dotyczą tego właśnie).
A w elementarnej sferze życia codziennego: przydział kwaterunkowy (albo
spółdzielczy) mieszkania, decyzja administracyjna z czerwonymi pieczątkami,
jako że opiewał bezterminowo, wydawał się mieć ważność na całą wieczność
("wieczność" to dla przeciętnego człowieka trwanie czegoś poza największą
wyobrażalną długość jego życia; że coś istnieje "od zawsze" - że istniało już,
gdy człowiek zaczął świadomie odbierać świat).
W kwestiach opieki lekarskiej: można było mieć kartoteki w kilku przychodniach
równocześnie, pozakładane w różnym czasie - to było ważne, gdy np. dziecko
zachorowało będąc akurat "na przechowaniu" u Babci.
W różnych innych sprawach: brakło pieniędzy - można było spokojnie kilka
miesięcy z rzędu nie płacić prądu, gazu, czynszu - i uzupełnić to potem; nikt
nie niepokoił już zaraz na drugi miesiąc...
Nie było korowodów z rozliczaniem PIT-u...
Gdy przyniesiono do domu list polecony dla innego, nieobecnego akurat członka
rodziny, listonosz dawał go bez robienia kwestii - i nie kazał legitymować się
dowodem osobistym...
A w pierwszych latach była jeszcze możliwość cieszenia się zwycięstwem
(właściwie jego żałosną namiastką): jeśli nie było to zaczynanie w nowym domu,
urządzonym poprzednio przez kogoś innego, to w każdym razie wyjazd na wczasy,
np. w Sudety: mieszkanie w niemieckim pensjonacie, kładzenie się co wieczór do
niemieckiego łóżka (a może i do niemieckiej pościeli), jedzenie z niemieckich
talerzy, wokół architektura zupełnie inna niż ta znana, i góry całkiem inne
(inne od gór "polskich", bo nie tknięte przez kolonizację wołoską) - wszystko
razem: złudzenie wyjazdu za granicę bez przekraczania granicy kraju!
Kościoły były otwarte. Z księżmi łatwiej szło rozmawiać niż teraz, i nie było
tak jak teraz, że plebania jest twierdzą zamkniętą na 10 zamków i 20 domofonów,
i do tego dopieszczona znacznie lepiej niż sam Dom Boży! Była nauka religii
przy parafiach i w kościołach zakonnych - a punkty katechetyczne można było
sobie dowolnie wybierać i zmieniać - odpadał moment przymusu, towarzyszący
nieuchronnie wszystkiemu, co ma związek ze szkołą. Duszpasterstwa Akademickie
spełniły ważną pozytywną rolę, także w integrowaniu środowiska - NB były
jedynym miejscem, gdzie spotykały się wszystkie trzy kategorie studentów: ci
mieszkający w mieście akademickim nadal w domach rodzicielskich, ci z
akademików i ci mieszkający na stancjach.
No i jeszcze jedno: czas wydawał się biec jakby wolniej.
I żyli ludzie pamiętający tamtą "prawdziwą" Polskę: II RP - można było więc
myśleć, że tamta Polska żyje przez nich nadal.
A teraz czas dostał strasznego kopa. Nic nie jest tak, jak dawniej. A co jest
teraz lepiej, a co gorzej, niż było dawniej - do tego trzeba dochodzić poprzez
mozolne porównania i zestawianie plusów i minusów.

[maglara]

Nie nostalguje za starym, byc moze za stara albo za mloda jestem, wspominam z
uczuciem rzyg.
Pan Walesa zawsze bedze dla mnie Wielki.

[horpyna4]

Ani za stara, ani za młoda. Po prostu byłaś świadoma tego, co się dzieje i
właściwie oceniałaś otaczającą Cię rzeczywistość. Wielu ludzi jednak żyło w
błogiej nieświadomości, bo to było możliwe.
Ja w tamtym ustroju urodziłam się i przeżyłam 40 lat. Nigdy się do niego nie
przyzwyczaiłam, uwierał mnie jak cholera i w nową rzeczywistość wskoczyłam, jak
w buty uszyte na miarę. Ale nie wszystkim dane było samodzielne myślenie.

[maglara]

horpyna4 napisała:

> Ani za stara, ani za młoda. Po prostu byłaś świadoma tego, co się dzieje i
> właściwie oceniałaś otaczającą Cię rzeczywistość. Wielu ludzi jednak żyło w
> błogiej nieświadomości, bo to było możliwe.
> Ja w tamtym ustroju urodziłam się i przeżyłam 40 lat. Nigdy się do niego nie
> przyzwyczaiłam, uwierał mnie jak cholera i w nową rzeczywistość wskoczyłam,
jak
>
> w buty uszyte na miarę. Ale nie wszystkim dane było samodzielne myślenie.


Tez tak sadze, wielu jest takich co by sie za te stare czasy pocwiartowac dali,
ale to chyba tesknota za mlodoscia, nie za rezimem, kolejkami, zomo i
jaruzelskim.

[horpyna4]

Widzisz, to nie takie proste. Przypomnij sobie, że wtedy ludzie bardzo często
bywali szczęśliwi. A to udało im się kupić papier toaletowy, to znów po
dwudziestu pięciu latach czekania mieli przydział na mieszkanie, czy podłączany
telefon. Albo udało się kupić kawałek lepszej jakości ochłapa...
Nie pamiętają już, z jakiego powodu. Ale dobrze pamiętają, że często się
cieszyli...
Miałam też w pracy koleżankę, rówieśnicę. Stale powtarzała, że za komuny było
lepiej, bo były darmowe wczasy i darmowe skrobanki. Mówiła to serio.
Co do wczasów, to dość wcześnie w mojej firmie wprowadzono taki zwyczaj, że po
prostu wypłacano pracownikowi do ręki odpowiednią kwotę, nie musiał więc jeździć
na zorganizowane wczasy, ale jak chciał, to mógł sobie takie kupić. No i
oczywiście ona nigdy nie kupiła wczasów, nie tylko dlatego, że było żal gotówki
trzymanej w garści, ale po prostu nie potrafiła sama zdecydować dokąd chce
jechać, nie potrafiłaby też dojechać samodzielnie. Co innego, jakby ją wsadzono
w autokar i zawieziono na miejsce... ale nie wiedziałaby nawet, czy jedzie na
północ, czy na południe. Taka paczka po prostu. I w tamtym systemie świetnie się
czuły istoty odmóżdżone.

[letalin]

horpyna4 napisała:

> Widzisz, to nie takie proste. Przypomnij sobie, że wtedy ludzie bardzo często
> bywali szczęśliwi

Ja pomimo wszystko miałem szczęśliwe dzieciństwo...Mimo niedostatków, mimo
neurotycznych rodziców, z niezagojonymi wojennymi ranami , mimo chorego
systemu edukacji i szarością , której jednak nie było , gdy świeciło słońce,
takie samo jak zawsze.
Reżim na szczęście nie zagrażał mojemu życiu.
Dziś mam sentyment do PRL-owskich gadżetów, ale łączą się one z moimi
osobistymi wspomnieniami i nie sięgają lat, których nie pamiętam. To jest moja
własna podróż w czasie i mojej wewnętrznej przestrzeni. Poza polityką,
problemami...

[kaga9]

. horpyna4 napisała:

I w tamtym systemie świetnie si
> ę
> czuły istoty odmóżdżone.
Horpyno, myślę, że bardzo ostro oceniasz ludzi, których, bądź co bądź, w
większości nie znasz. Napiszę więcej: Twoje sformułowanie obraża wiele osób, w
tym mnie i moich Rodziców, a ja sobie nie życzę, żeby wydawał o mnie sądy ktoś,
kto jednoznacznie feruje wyroki na podstawie Bóg wie czego. Dlaczego niby nie
mieliśmy być szczęsliwi? Gdy moi Rodzice na początku lat 80.otrzymali
mieszkanie, mieli równocześnie szansę jeszcze tego samego roku wyjechać na
wczasy z FWP. Ostatni raz byli na wczasach w 1989, potem już nie mogli sobie na
to pozwolić, gdy dość szybko polikwidowano ich zakłady pracy. Ja pracuję za
państwową pensję, w ubiegłym roku kupilam mieszkanie i w tym roku na wakacje
nie pojadę, bo rata kredytu nadmiernie obciąża moje wydatki. Ach, ta wolność
wyboru!! Mogłam sobie nie kupować mieszkania, no nie? Albo mogę zmienić pracę,
iść na kolejne studia (mam ukończone 2 kierunki), dokształcić się za kolejne
spore pieniądze...
Przykro mi, Horpyno, ale trochę szacunku dla ludzi, którzy się kapitalizmem nie
zachłystują, bo ich sytuacja życiowa się wraz z nim po prostu pogorszyła (w tym
mojego Taty, który też nosił opornik w klapie marynarki i należał do
Solidarności). Sprowadzanie wszystkich do poziomu umysłowego Twojej koleżanki
niestety w jakiś sposób określa też Ciebie. Łączę wyrazy szacunku.

[robin153]

Mnie nie dane bylo doswiadczyc nowego systemu w Pl bo w 1989 roku wyjechalam na
studia i caly czas mieszkam poza granicami....ale przyznam sie ze nie raz
tesknilam do jednej rzeczy -tego ze naprawde czas plynal zdecydowanie w Polsce
mojej mlodosci.

[brillen]

ja też tesknię za tym smakiem
www.zspu_spolem.republika.pl/spolem/wedel02.jpg

[mister1]

zupelnie sie z Toba zgadzam Horpyna.
PS
w spadku pozostali nam ex pracownicy PGRow nie bedacy w stanie samodzielnie
wykopac rowu.